چشم از روباه پیر برنداریم

روزی اسکندر مقدونی و روزی چنگیز مغول. بعدتر هم که پرتغالی‌ها و از نیمه قرن بیستم به این سو هم که آمریکایی‌ها هر روز کاری به کارمان دارند اما تقریبا می‌توان گفت احتمالا هیچ کدام به اندازه انگلستان در خاطره جمعی ما نماد استعمار، فریب و البته خیانت و فریب نبوده است.

تقریبا درهر واقعه‌ای که لطمه‌ای به ایران وارد شده می‌توان رد پایی از بریتانیا مشاهده کرد،‌ آن روز که با اشغال جزیره خارک‌ باعث شدند هرات از دامن کشورمان جدا شود، روزی که با قراردادهای رویتر و وثوق‌الدوله خواستند ثروت ملی را به تاراج ببرند و روزی که با دخالت مستقیم در امور داخلی ایران، رضاخان میرپنج را «رضا شاه» کردند هر کدام ضربه‌ای به کشورمان از سوی انگلستان وارد شد که اثرات برخی از آن دخالت‌ها تا دهه‌ها و حتی تا امروز بر کشورمان باقی است.

تاریخ دخالت‌های استعمار بریتانیا در کشورمان، سرشار از سوژه‌های بکر و نابی است که هر کدام از آنها می‌تواند دستمایه خلق یک اثر ماندگار در قالب‌های مختلف هنری باشد.

شاید بتوان طی دو دهه اخیر مشهورترین آثاری را که مستقیما سیاست‌های استعماری لندن در امور ایران را به تصویر کشیده و نقد کرده باشند کیف انگلیسی ساخته مرحوم ضیاءالدین دری و یتیمخانه ایران ساخته ابوالقاسم طالبی دانست که هر کدام از زاویه‌ای متفاوت و البته با هنرمندی به انگلستان پرداختند، اما این تولیدات علی‌رغم ماندگار بودن، قطعا کافی نیستند و برای زدودن غبار از حافظه تاریخی مردم نسبت به استعمارگران باید تلاش‌های بیشتری داشت.

خاصیت تاریخ به طور کلی این است که در صورت عدم روایت و بازخوانی می‌تواند به راحتی از اذهان پاک شود و همین مساله زمینه‌ساز آن است که وقایع تاریخی که فراموش شده و طبیعتا درسی از آنها گرفته نشده به انحاء مختلف تکرار شوند. در کنار این خاصیت تاریخ، تحریف‌های بزرگ با کمک ابزارهای هنری هم مزید بر علت است تا نزدیک به دو‌قرن شاهد دخالت‌های مستمر و سیاست‌های جنایتکارانه استعمار پیر در کشورمان باشیم.

سینما و به ویژه تلویزیون ما به «کیف انگلیسی»‌های بیشتری نیاز دارد که آگاهانه و البته از سر دغدغه و درد روایتگر رنج مردم کشورشان باشند و مانع آن شوند که غبار بر خاطرات تلخمان بنشیند.

امید آن که شاهد باشیم از ققنوس «سیدضیاءالدین»، «دری»‌های جوان و بیشتری پر کشند.

علیرضا ملوندی

روزنامه‌نگار