هنرستان آچارکشی می‌خواهد

امروز در تقویم، روز ترویج آموزش‌های فنی و حرفه‌ای است؛ روزی که دست‌کم برای 4400 هنرستان فعال و680 مرکز آموزش‌های فنی و حرفه‌ای کشور اهمیت ویژه‌ای دارد،‌ آن‌هم در شرایطی که فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌ها به دلیل ضعف‌های مهارتی در یافتن شغل دچار مشکل می‌شوند و برخی از آنها پس از گرفتن مدرک به تکاپو می‌افتند که در مراکز فنی و حرفه‌ای مهارت‌شان را افزایش دهند. این درحالی است که برخی کارآفرینان نیز به آموزش‌های ارائه شده در این مراکز اعتمادی ندارند و ترجیح می‌دهند خودشان حین کار به نیروهای کار آموزش دهند.

هنرستان‌ها به دلیل نبود اعتبار آن‌طور که باید نمی‌توانند به مهارت آموزان خدمات ارائه کنند و بیشتر مهارت آموزان از این‌که باید برای استفاده از دستگاه در صف انتظار بمانند گله دارند.

مرور برنامه ششم نشان می‌دهد که هر سال باید به شکل متوسط 5/2 تا 3 درصد به جمعیت دانش آموزان رشته‌های مهارتی اضافه شود و از 38 درصد درسال گذشته به 50درصد در سال 1400 برسد، این درحالی است که به روز نبودن هنرستان‌ها سبب شده این روند به کندی صورت بگیرد. این درحالی است که از مهر امسال با سه ساله شدن دوره هنرستان ضعف‌های این مراکز بیش از گذشته خواهد شد.

یک مشکل تازه

در شهرها و مراکز بزرگ‌تر ظاهرا اوضاع بهتر از شهرهای دیگر است، قدیمی بودن ابزار آموزشی را اما می‌توان در بسیاری از کارگاه‌ها دید، نبود فضای کافی آموزشی، شبیه نبودن کارگاه‌ها به محیط‌های واقعی مشاغل از مهم‌ترین عواملی است که باعث کاهش بازدهی آموزش‌های صورت‌گرفته به هنرجویان است. اما مدیرکل دفتر آموزش‌های کاردانش وزارت آموزش وپرورش به جام‌جم می‌گوید قرار است از امسال و با تغییرات در چارت آموزشی مشکلات بیشتر شود‌. آن‌طور که آذرکیش توضیح می‌دهد: با تغییر در چارت آموزشی و سه ساله شدن دوره هنرستان ما با کمبود یک سومی در نیروی انسانی، فضای آموزشی و تجهیزات روبه‌رو خواهیم شد.

افزودن یک سال تحصیلی به هنرستان و کار‌دانش‌ها در حالی که هنوز بودجه لازم برای تامین امکانات آن از سوی دولت فراهم نشده است، بیشتر از قبل این مراکز را دچار مشکل می‌کند. چالشی که قطعا روی آموزش تاثیرگذار خواهد بود و علاوه بر بحث‌های کمبود امکانات و فضا هنر جو را با کمبود اساتید نیز رو‌به‌رو می‌کند.

بی‌میلی بخش خصوصی

دستگاه‌های دولتی که تلاششان در زمینه کمبود‌ها در مراکز فنی و حرفه‌ای نتوانسته نتیجه مثبت و اثر بخشی را به دنبال داشته باشد به دنبال آن هستند تا بتوانند با کمک بخش خصوصی به حمایت و جذب نیرو‌های کار بپردازند. در این راستا صدور مجوز کارگاه‌ها و مراکز خصوصی برای آموزش به هنرجو را می‌توان مثال زد که کار ساز نبوده و فقط با استفاده از رنگ ولعاب و تبلیغات هزینه‌های آموزش بیهوده و گزافی را به مردم و هنر جو تحمیل کرده است.

علی‌اصغر جهانگیری، کارشناس کارآفرینی نیز با اشاره به قدیمی بودن سبک آموزش و فعالیت‌های علمی و عملی که در ارتباط با هنرجویان انجام می‌شود به جام‌جم می‌گوید: «ما بر اساس آموزش‌های 50 سال پیش انتظار داریم که هنر جو بتواند در دنیای امروز کار‌آفرینی و تولید کند که این یک امر محال است، چگونه ما انتظار داریم که با استفاده از کارهایی که سال هاست در کشور‌های پیشرفته از دور خارج شده به یک رشد اقتصادی و تولید کالا برسیم.»

آن‌طور که او می‌گوید آموزش‌های قدیمی به دانش آموزان خلاقیت و نوآوری را در جامعه فلج کرده است.

باید به دنبال آموزش‌های جدید و ایجاد مشاغل با استفاده از استارت آپ‌ها و بهره‌گیری از فضا و بستر اینترنت بود.

جهانگیری ادامه می‌دهد: «مراکز تربیت نیروی خصوصی با هزینه‌تراشی همان آموزش‌های بی خاصیت و عقب افتاده‌ای را ارائه می‌دهند که در مراکز آموزش دولتی ارائه می‌شود، مدرک‌گرا بودن باعث شده جامعه به مشاغل آینده توجهی نداشته باشد. همین امر باعث می‌شود با ورود شغل جدید مقاومت‌های بسیار زیادی در پذیرفتن آن انجام می‌شود.

از سوی دیگر با تغییر در مشاغل و ورود ربات‌ها و دستگاه‌های اتوماتیک تعدادی از نیرو‌هایی که در زمینه‌های سنتی آن مشاغل فعالیت داشته‌اند بیکار شوند و به سوی شغل‌های کاذب
روی بیاورند.»

بی‌اعتمادی به فنی و حرفه‌ای

برخی کارآفرینان به آموزش‌های ارائه شده به مهارت آموزان اعتماد ندارند به همین دلیل ترجیح می‌دهند خودشان به کارگران‌شان آموزش دهند. جهانگیری با اشاره به بی‌میلی کارخانه‌ها و کارگاه‌های خصوصی برای پذیرش نیروهای تربیت شده در فنی و حرفه‌ای عنوان می‌کند:‌ «من به عنوان یک کار آفرین ترجیح می‌دهم یک نیرو را خودم در کارگاه و در حین کار آموزش دهم.

این بی‌اعتمادی زنگ خطری است برای آموزش و پرورش که اگر آموزش‌ها را به روز نکرده و فاصله آموزش با کار در محیط کارگاه را کم نکند در کنار فرصت‌سوزی و هدر‌دادن بودجه آموزشی کشور به جمعیت بیکاران کشور نیز دامن می‌زند.‌

همه مشکلات هنرستان‌ها

کم نیستند مدیران هنرستان‌هایی که از کمبود تجهزات گله دارند. در شهرهای کشور که جست‌وجو کنید همه آنها از شرایط نامناسب‌شان گله دارند، برای نمونه مدیر یکی از این مراکز در زنجان نگران این است که برای دانش‌آموزان رشته تراشکاری هنرستانی که او مدیریت‌اش را به‌عهده دارد فقط سه دستگاه تراش و فرز وجود دارد به همین دلیل او ناچار شده دانش آموزان را در دو شیفت در هنرستان بپذیرد تا آنها زمان لازم برای کار با دستگاه را در اختیار داشته باشند.

شرایط در پایتخت نیز چنگی به دل نمی‌زند. برای نمونه مدیر یکی از هنرستان‌های پایتخت روی قدیمی بودن تجهیزات‌شان دست می‌گذارد و می‌گوید همه‌شان مربوط به 50 سال پیش هستند و برخی‌شان از کار افتاده‌اند. مدیر دیگری از از این گلایه دارد که حتی برای همه دانش‌آموزان رایانه ندارند و باید هر چند دانش‌آموز پای یک رایانه بنشینند.

یکی دیگر از مدیران از این می‌گوید بودجه‌ای که برای تعمیر و نگهداری تجهیزات و دستگاه‌ها به آنها می‌دهند آن‌قدر کم است که هزینه تعمیر اساسی فقط یک دستگاه تراشکاری می‌شود.

یکی از اعضای کمیسیون دفتر تالیف کتاب‌های هنرستانی نیز مدتی پیش به ما گفته بود تالیف و تدوین کتاب‌های درسی نیز با مشکل رو‌به‌رو شده است ‌.

‌ در کشور ما ۴۴۰۰ هنرستان و ۱۶۰ مرکز کاردانش در رشته‌های مختلف فعال هستند که در این میان می‌توان به ۶۵ رشته در زمینه صنعت، ۳۳ رشته در زمینه کشاورزی، ۵۰ رشته در زمینه رشته‌های هنری و ۱۲ رشته در زمینه خدمات اشاره کرد. معمولا در کشورهای پیشرفته نیروهای بخش‌های فنی حرفه‌ای در محیط‌های واقعی آموزش می‌بینند از همین رو وزارت صنعت، معدن و تجارت به عنوان مهم‌ترین وزارتخانه در به‌کارگیری نیروی انسانی ماهر باید زمینه حضور دانش‌آموزان در کارخانه‌ها و کارگاه‌ها را فراهم کند، همچنین این وزارتخانه باید بیش از پیش اقدام به جذب نیرو‌های تربیت شده در مراکز فنی و حرفه‌ای کند تا تعادل لازم بین نیروی آموزش دیده و نیروی جذب بازار کار شده، ایجاد شود.

بهنام اکبری

جامعه