سنگ‌نگاره‌ای بی‌بدیل، اما مهجور

سنگ‌نگاره دیهیم در 5 کیلومتری کاخ اردشیر پیروزآباد و یک کیلومتری جنوب دژ (قلعه) دختر و ۹۵ کیلومتری جنوب خاوری (شرقی) شیراز و بر دامان کوهی در سمت راست رودخانه باستانی تنگاب تراشیده شده است. درازای این سنگ‌نگاره 6 متر و پهنای آن 2 متر است. اردشیر بابکان با این سنگ‌نگاره، سنت سنگ‌تراشی ساسانیان را بنیاد نهاد که تا اواخر دوره ساسانی و به گمان فراوان تا پادشاهی خسرو پرویز ادامه یافت.

در این سنگ‌نگاره، شاهنشاه ساسانی، حلقه ایزدی و پادشاهی را از دست فردی دریافت می‌کند. تاج سر اردشیر شاه، همان تاج همیشگی و نامدار وی است. در میان آنها آتشدان کوچکی است که با گذشت زمان و به وسیله عوامل طبیعی و انسانی به سختی آسیب دیده و کمتر دیده می‌شود. پشت سر پادشاه، خدمت کاری ایستاده که قد آن از شاه کوتاه‌تر است و مگس پرانی را در دست دارد. پشت سر خدمتکار، به ترتیب شاهپور یکم؛ فرزند و جانشین اردشیر بابکان و دو نفر از بزرگ‌زادگان ایرانی، دست خود را فروتنانه (‌با احترام) بلند کرده و دست دیگرشان را روی قبضه شمشیر گذاشته‌اند. کمی آن سوتر، سنگ نبشته‌ای به دبیره (خط) پهلوی ساسانی به فرمان مهرنرسه نگاشته شده است. همه اینها یعنی از یک سو قدمت تاریخی این اثر و از دیگر سو داستانی که در قالب تصاویر منقش روایت می‌شود، نشان از ارزش بی‌بدیل این سنگ‌نگاره دارد که آن را به اثری تماشایی و گردشگرپذیر تبدیل کرده است، با این همه نه تنها بازدید از این یادمان بسیار ارزشمند ساسانی هنوز در بسته سفر آژانس‌های گردشگری و مسافرتی و هتلداران سراسر استان و کشور جای نگرفته است، که حتی بیشتر افرادی که در شهر شیراز زندگی می‌کنند و دوستدار میراث فرهنگی هم بوده و کاخ اردشیر و دژ دختر را از نزدیک دیده‌اند، این سنگ‌نگاره بی‌بدیل را مشاهده نکرده اند که مایه شگفتی و افسوس فراوان است. شگفت‌انگیزتر و تاسف بارتر آن که با وجود دسترسی بسیار سخت به این سنگ‌نگاره، افراد بومی و بیگانه که قصد دست‌اندازی و یادگاری‌نویسی را دارند، از صخره کوه بالا رفته و به این یادمان ملی دست یازیده و می‌یازند!