میدان همدان؛ از چالش به فرصت

او کارل فریش، معمار شهرساز آلمانی را فراخواند تا نخستین طراحی شهری جدید کشور را برای همدان انجام دهد. فریش نقشه جدید شهر را سال 1307 طراحی و تا سال 1312 آن را اجرا کرد. طراحی وی با الهام گرفتن از سبک‌شناسی شهرسازی ساسانیان، مدور بود و جزئیات فنی و فلسفی آن از سبک باروک اروپا در سده‌های 19 و 20 بهره می‌برد. اکنون با گذار 9 دهه، میدان مرکزی همدان و خیابان اکباتان در حال تبدیل شدن به پیاده راه است و دستخوش تغییراتی قرار گرفته که تمام مردم شهر درباره چیستی و چرایی آن سخن می‌گویند، اما با حفاری‌های باستان شناسی جدید در میدان مرکزی و به دست آمدن اشیای دوران تاریخی، این پیاده راه‌سازی تبدیل به یک پروژه ملی شده است.

این پروژه که از آرامگاه بوعلی همدان آغاز می‌شود، با رسیدن به میدان مرکزی و تاریخی همدان در ادامه با گذر از خیابان اکباتان منتهی به تپه هگمتانه مشهور می‌شود؛ مسیری که می‌تواند به جاذبه‌ای شاخص برای گردشگران داخلی و خارجی تبدیل شود. در طراحی شهرداری، قرار بر این بود که یک آب نما با طراحی از پیش تعیین شده در مرکز این میدان تعبیه شود، اما طی چند هفته گذشته و با انجام حفاری‌های باستان شناسی توسط سازمان میراث فرهنگی استان همدان و به دست آمدن آثار تاریخی از این محوطه، فرصتی به دست آمده است تا این میدان تبدیل به یکی از شاخص‌ترین جاذبه‌های گردشگری کشور شود. طی این حفاری‌ها دو تابوت اشکانی شکسته و تعدادی سفال‌های دوران تاریخی به دست آمده است. این آثار شاید در نوع خود شاخص‌ترین اشیای به دست آمده در شهر هگمتانه باستانی نباشد، اما قرارگیری مکانی آن یکی از مهم‌ترین قابلیت‌های آن است که با مدیریت صحیح می‌تواند تبدیل به یک فرصت برای فرهنگ‌سازی باستان‌شناسی در بخش عمومی جامعه و افزایش جاذبه گردشگری شود، اما چگونه؟

در جای جای دنیا، در حین حفاری‌های عمرانی بسیار اتفاق می‌افتد که در دل زمین به آثار دوران گذشته برمی‌خورند؛ نمونه‌های بسیاری در این باره از آتن گرفته تا لندن و مسکو و رم و گوانگجوی چین می‌توان نام برد، اما در این شهرها، به هیچ وجه آثار به دست آمده تخریب نشدند، بلکه با بهره بردن از جذابیت آنها برای مردم و تبدیل کردن این آثار به سایت موزه در همان مکان، توانسته‌اند جاذبه‌های بصری و گردشگری به وجود بیاورند و تاریخ و فرهنگ خود را در معرض دید عموم قرار دهند.

امروز میدان مرکزی همدان در چنین بزنگاهی قرار دارد. آثار به دست آمده در این محوطه، حتی اگر آثار شاخصی نباشند، قابلیت تبدیل شدن به سایت موزه را به بهترین شکل ممکن دارند تا بتوانند زبان گویای تاریخی این کهن شهر ایرانی باشند که لقب نخستین پایتخت تاریخ و تمدن ایران را با خود یدک می‌کشد؛ آن هم در برهه‌ای از تاریخ که برخی کشورهای حاشیه خلیح فارس از هیچ برای خود تاریخ‌سازی می‌کنند و ما... .

بی‌شک این پروژه با کمی همفکری و همکاری و بهره‌بردن از متخصصانی صاحب‌نظر و همکاری تمامی دستگاه‌ها و حمایت آنان از سازمان میراث فرهنگی همدان که خود متولی این حفاری‌هاست، می‌تواند پلی باشد برای پیوند تاریخ کهن همدان به دنیای مدرن امروز.

میلاد وندایی

جام‌جم همدان