خانه‌های قدیمی ایستاده می‌میرند!

به گزارش جام‌جم، شاید یکی از بداقبال‌ترین حوزه‌های این سرزمین، حوزه میراث فرهنگی و آثار تاریخی باشد، زیرا مظلومیت و غربت این آثار درست از ماه‌ها و سال‌های پس از ثبت آغاز می‌شود، آنجا که بسیاری از آنها به حال خود رها می‌شوند و نه عزم و همتی برای نگهداری‌شان هست و نه پولی برای مرمت آنها و تازه زمانی که رطوبت و برف و باران، ترکی روی دیوار کاخ یا قلعه‌ای انداخت یا سقف خانه‌ای تاریخی با کلنگ سودجویان پایین آمد یا طرح توسعه‌ای نهادی از دل یک بنای قدیمی رد شد، دوباره چشم مسئولان و متولیان و آنها که باید ببینند به سمت و سوی این آثار می‌چرخد و حمایت‌های کلامی و زبانی از سر گرفته می‌شود و رگ‌ها به جوش می‌آید؛ اما چه حیف!

افزایش تخریب‌های عمدی

با این همه هنوز اتفاقات ناامید کننده در این حوزه کم نیست؛ مثل اتفاقاتی که در ماه جاری در نقاط مختلف کشور شاهد آن بودیم؛ اتفاقاتی از جنس تخریب عمدی بعضی آثار میراثی ثبت ملی شده . در این راستا برخی از مالکان و سودجویان با استفاده از فرصت‌های مختلف و ضعف و کمبودهای یگان حفاظت میراث فرهنگی اقدام به تخریب کامل یا آسیب‌زدن قابل توجه به برخی از این آثار قدیمی کردند. مثل تخریب عمدی خانه تاریخی نائل اصفهان که روزهای اول آذرماه بخش‌هایی از آن توسط افراد ناشناس ( شما بخوانید برخی از مردم محل با همکاری یکی از نهادها) تخریب شد و بی توجهی متولیان میراث اصفهان، بستری برای تخریب کامل آن فراهم کرد تا روز پنج آذر تخریب کامل این خانه به مهم‌ترین خبر رسانه‌های کشور تبدیل شود؛ خانه‌ای که متعلق به دوره صفویان بود و بیش از 40 سال از ثبت ملی آن می‌گذشت و شرایط ثبت جهانی را هم داشت.

یا خانه تاریخی حاجباشی اراک که سیدمحمد حسینی، مدیرکل میراث فرهنگی استان مرکزی 13 آذر خبر تخریب عمدی‌ا ش را رسانه‌ای و تعدادی از ورثه خانه را عامل این تخریب اعلام کرد و خواستار پاسخگویی آنها در محاکم قانونی شد. این خانه یک هفته قبل از تخریب ثبت ملی شده بود.

20 آذر هم بانگ مظلومیت و بی‌پناهی میراث تاریخی از جنوب کشورمان به گوش رسید؛ از میان دیوارهای فرسوده و رنگ و رو رفته قلعه پرتغالی‌های هرمزگان که در حال فروریختن تدریجی‌اند و البته برخی از سودجویان نیز برای مقاصدی به سرعت گرفتن این تخریب کمک می‌کنند. خبرش را اشکان مختاری، معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی هرمزگان به گوش رسانه‌ها رساند و گفت این قلعه نیازمند مرمت است و مرمت آن هم پول می‌خواهد.

از نبود پول تا سودجویی

مرمت، نگهداری و رهاندن آثار تاریخی از دست مالکان خسته و بلاتکلیف یا طرح‌های توسعه‌ای برخی نهادها، پول و اعتبار می‌خواهد؛ چیزی که همیشه یا کم بوده و یا نبوده؛ دغدغه همیشگی متولیان میراث؛ دغدغه‌ای که محمدحسن طالبیان، معاون میراث سازمان میراث فرهنگی هم در گفت‌وگو با جام‌جم به آن اشاره می‌کند: «ما در کشورمان 32 هزار اثر تاریخی ثبتی داریم و ده‌ها هزار اثر ارزشمند ثبت نشده، درحالی که بودجه و اعتبار اختصاص داده شده به میراث نسبت به فراوانی این آثار تقریبا هیچ است. کمبود نیروی حفاظت و کارشناس حرفه‌ای هم به جای خود».

طالبیان می‌داند که همه این بناها رسیدگی و مرمت مرتب می‌خواهد و بهره‌بردارانی که بتوانند هم در بحث نگهداری و هم کاربری مناسب، وارد گود شده و میراث تاریخی کشور و متولیان را یاری دهند، اما پیدا کردن بهره بردار و سرمایه‌گذار مناسب، به گفته او کاری است سخت و زمانبر.

طرحی برای کاهش تخریب‌های عمدی

معاون میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی درعین حال که از ارائه طرحی به مجلس درخصوص تخصیص پاداش و تسهیلات به مالکان خانه‌های تاریخی برای کاهش تخریب این خانه‌ها خبر می‌دهد، مردم را خطاب قرار داده و از آنها می‌خواهد نسبت به نگهداری و حفظ آثار تاریخی اهمیت و حساسیت نشان دهند. به گفته او، مثل همه جای دنیا که سال‌هاست همکاری با نهادهای دولتی برای حفظ آثار تاریخی، رویه‌شان شده و البته مثل مردم خوب و خونگرم یزد و کاشان که اخیرا ارزش آثار و خانه‌های تاریخی خود را دریافته و خود عهده‌دار مرمت و بازسازی آنها شده‌اند. طالبیان درخصوص تخریب‌های صورت گرفته اخیر هم می‌گوید: رسانه‌ای و پرهیاهو شدن این تخریبات حاکی از افزایش تخریب آثار تاریخی در زمان حاضر نیست، که درگذشته تخریب‌ها بسیار بیشتر بوده، بلکه نشان افزایش حساسیت جامعه، مردم و رسانه‌هاست که باعث خرسندی و خوشحالی و افزایش فرهنگ عمومی دراین راستاست. وی البته این قول را درخصوص دو خانه نائل اصفهان و حاجباشی اراک می‌دهد که بزودی به‌طور کامل بازسازی و مرمت خواهند شد و مقصران هم پس از شناسایی و پیگیری‌های حقوقی جریمه کارشان را خواهند پرداخت.

فاطمه مرادزاده

ایران