آیا همه کودکان مکمل می‌خواهند؟

فقط کودکان پرخطرنیازبه مکمل دارند که عبارتنداز:

کودکانی که دچارکاهش اشتها هستند.

کودکانی که از بیماری‌های مزمن کبدی، بیماری‌های التهابی روده وبیماری‌های التهابی ریه رنج می‌برند.

کودکانی که در مراقبت از آنها غفلت شده است.

کودکانی که از رژیم لاغرکننده یا گیاه‌خواری استفاده می‌کنند.

کودکانی که رشد جسمی آنها دچار اشکال است.

کودکانی که ناتوانی‌هایی مانند فلج مغزی دارند.

ریز مغذی‌های مورد نیاز به ترتیب اهمیت کدام است؟

اولین ریزمغذی مورد نیاز آهن است. آهن برای رشد و تکامل جسمی و مغزی کودک بسیار مهم و کمبود آن در یک تا سه سالگی شایع‌تر است. همچنین کمبود آن در سه تا پنج سالگی و اوایل مدرسه به دلیل تغذیه بهتر کودک شیوع کمتری دارد. کودکانی که کمبود آهن دارند، دچار کاهش توجه و کاهش توانایی در حل مشکلات روزانه و تمرکز هستند. در کودکان بیش‌فعال، کمبود آهن اهمیت دارد. مصرف زیاد شیر درطول روز، باعث کاهش آهن در بدن می‌شود. کودکان در سن مدرسه حداقل حدود 250سانتی متر‌مکعب شیر باید مصرف کنند. آنها در این سن روزانه باید هشت تا 10میلی‌گرم آهن مصرف کنند. مصرف زیاد شیر،کمبود آهن و یبوست نیز به همراه دارد.

کلسیم در استخوان‌سازی نقش دارد. میزان نیاز روزانه کودکان1000میلی‌گرم است. در افراد 9 تا 18سال، این نیاز 1300میلی‌گرم است. کلسیم با مصرف شیر تامین می‌شود. غذاهای غنی شده با کلسیم مثل سویا و آب میوه هم منابع خوب کلسیم و برای کودک در کنار شیر و لبنیات مناسب است.

ویتامین D در طول چند سال اخیر مورد توجه برنامه‌های وزارت بهداشت قرار گرفته و مکمل یاری آن برای کودکان هم انجام شده است. برای جذب کلسیم وجود ویتامین D لازم است. کمبود ویتامین D ، نرمی استخوان ایجاد می‌کند که درتمام سنین درکشور ما دیده می‌شود و مصرف مکمل آن به همه افراد البته با نظر پزشک توصیه می‌شود. هم کمبود و هم زیادی ویتامین D با علائمی همراه است و مسمومیت ایجاد می‌کند. بنابراین با آزمایش خون می‌توان متوجه کمبود ویتامین D شد. بهتر است کودک در هفته به مدت نیم ساعت در معرض نورمستقیم آفتاب و نه از پشت شیشه با لباس کم قرار گیرد. میزان این ویتامین به منطقه جغرافیایی و ساعات در معرض نورآفتاب بودن بستگی دارد. کمبود آن در مناطق کویری کمتر و در مناطق کوهستانی بیشتر است.

نقش ویتامین D دربدن چیست؟

جذب کلسیم و استخوان‌سازی، جلوگیری از بیماری‌های قلبی - عروقی و دیابت ازنقش‌های ویتامین D است.

اگر کودک در سن رشد گوشت مصرف نکند، چه جایگزین‌هایی برای او در نظر می‌گیرید؟

مصرف حبوبات، مثل عدسی که به آن آبلیموی تازه اضافه شود و مصرف سبزیجات پخته شده همراه ماست وآبلیمو درصورتی که کودک نمی‌تواند سبزی خام بخورد. البته در چهار تا شش سالگی و هفت تا 12 سالگی روزانه سه تا چهار قاشق سبزیجات پخته برای تامین آهن می‌تواند مفید باشد. معمولا تا قبل ازبلوغ، میزان نیاز به آهن در دختران و پسران یکسان است. بعداز بلوغ، دختران نیاز به آهن بیشتری دارند. پسران اواخر نوجوانی که جهش دوم رشدی را دارند، افزایش نیاز به آهن دارند که باز در دختران کمی بیش از پسران است.

یکی از مواد مغذی مورد نیاز فلوراید است که از پوسیدگی دندان پیشگیری می‌کند. اگرآب مصرفی فلوراید دارد، نیاز به مصرف مکمل نیست. در غیراین صورت از شش تا 16 سالگی مکمل فلوراید لازم می‌شود. فلوراید درخمیر دندان با فلوراید، آب میوه حاوی فلوراید و دهانشویه حاوی فلوراید یافت می‌شود. البته مصرف ژل حاوی فلوراید دو بار در سال جزو برنامه‌های مکمل یاری است.

برای رشد جسمی نیاز به مکمل روی داریم. روی به رشد مغزی و تکامل سیستم ایمنی کودک کمک می‌کند. در کودکانی که اسهال مزمن دارند، مکمل روی دوره اسهال را کوتاه می‌کند. منابع غنی روی عبارتند از ماهی، گوشت قرمز و غلات. روی به رشد جسمی کمک می‌کند و صرفا برای افزایش قد توصیه نمی‌شود.

ید روی بهره هوشی کودکان موثر است، چون در سنتز هورمون تیروئید نقش دارد. تیروئید دررشد سلول‌های مغزی هم نقش دارد. منابع ید عبارتند از نمک ید دار و غذاهای دریایی. تقریبا بین کودکان کمبود ید شایع نیست.

آیـا کودکـان مبتلا به اوتیسـم و بیش‌فعالی نیاز به مکمل دارند؟

بله. کودکان مبتلابه این بیماری‌ها جزو کودکان پرخطر محسوب می‌شوند و نیاز به مکمل دارند.

دکترعلی رضا توسلی

فوق‌تخصص مغز و اعصاب کودکان