باغ پاسارگاد؛ کهن‌ترین باغ ایرانی

به گزارش خبرنگار مهر، 9 باغ از باغ‌های ایرانی سال 2011 در فهرست میراث فرهنگی یونسکو ثبت شدند این باغ‌ها که به دلیل سبک خاص ساخت باغ‌های ایرانی و مفهوم آن واجد ارزش ثبت جهانی شناخته بودند همگی دارای عمارت و یا درختان و باغ‌ها بزرگی بوده اند که شامل یک دوره تاریخی از کشور ایران می‌شدند مانند باغ پاسارگاد، ارم، چهلستون، فین، عباس‌آباد، شازده، دولت‌آباد، پهلوان‌پور و اکبریه.

اما در میان این باغ‌ها تنها باغ پاسارگاد است که هیچ درختی ندارد و اگر کسی به دنبال مفهوم باغ امروزی در پاسارگاد باشد؛ جز درختی و زمینی بایر چیزی نخواهد یافت.

بنابراین جای این پرسش وجود دارد که چگونه باغ پاسارگاد که زمانی در دوره هخامنشیان وجود داشته و اکنون اثری از آن نیست، در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است حال آنکه هر کدام از 8 باغ دیگر دارای درختان و عمارت‌هایی به معنای امروزی هستند.

این پرسش را محمدحسن طالبیان معاون میراث فرهنگی کشور در پاسخ می‌دهد و می‌گوید: درست است که در محل باغ پاسارگاد درختی وجود ندارد اما کل شاکله باغ پاسارگاد هنوز موجود است و در حقیقت این باغ به عنوان باغ باستان شناسی شناخته می‌شود هر چند که باغ زنده ای نیست. اکنون باغ عباس آباد هم خیلی از المان‌ها را ندارد اما در فهرست 9 باغ ایرانی گذاشته شده است.

این مقام مسئول در سازمان میراث فرهنگی می‌گوید: ما دو نوع باغ داریم. باغ زنده و باغ باستان شناسی. این دو با هم متفاوت هستند. ما در این پرونده مفهوم باغ‌های ایرانی را ثبت کرده ایم. برای رساندن این منظور و مفهوم باید بگوییم که کدام باغ در سیر تحول آن نقش داشته اند و ساخت باغ ایرانی از کجا و چطور آغاز شده است. شاهد این گفته باغ پاسارگاد است.

طالبیان ادامه می‌دهد: اگر اسناد و مدارک تمدنی که از بین رفته موجود باشد می‌توان آن را در فهرست میراث فرهنگی ثبت کرد همانطور که شهر سوخته ثبت شد. از باغ پاسارگاد هم یک محوطه به جا مانده که نشان از تمدن و یک دوره تاریخی مهم بوده است. همچنین به عنوان باغ باستان شناسی، نشانه‌هایی از راه آبه‌ها و کاخ و کوشک دروازه آن موجود است.

او می‌گوید: باغ‌های ایرانی مانند دانه‌های یک تسبیح به هم پیوسته هستند برای این 9 باغ باید
قصه ای تعریف کرد که سناریوی آن از باغ پاسارگاد شروع می‌شود تا دوره‌های مختلف تاریخی دیگر. یعنی هر یک از باغ‌ها نماینده ای از یک دوره تاریخی و یک مفهوم هستند.

معاون میراث فرهنگی کشور ادامه می‌دهد: باید هر بار 25 درصد دیگر به اطلاعات این پرونده اضافه شود یکی از آن باغ‌هایی که باید فضایش آماده و به این فهرست اضافه شود؛ چشمه علی دامغان و یا باغ گلشن است. چون این‌ها کمک می‌کنند که مفهوم باغ ایرانی بهتر بیان شود.

باغ ایرانی پاسارگاد یکی از بخش‌های مجموعه پاسارگاد است براساس آنچه در متون تاریخی آمده، در زمان ساخت این باغ، کوروش شخصاً دستور داده بود که باغ پاسارگاد چگونه ایجاد شود و درخت‌ها نیز به چه شکل کاشته شوند، یعنی هندسی‌سازی باغ و ساختار فضایی آن از نگاه کوروش به باغ ایرانی اقتباس شده‌است. تحلیل‌های مبتنی بر اسناد تاریخی و باستانشناسی حاکی از آن است که تمام بناهای دشت پاسارگاد در یک ساختار منظم فضایی احداث شده‌اند و باغی وسیع بر تمام عناصر احاطه داشته است. «باغ شاهی» تنها بخش کوچکی از این مجموعه وسیع بوده و به بیان دیگر در پاسارگاد با یک طرح «باغ در باغ» روبه‌رو هستیم. آثاری در تخت جمشید پیدا شده‌اند که نشان می‌دهند، احتمالاً باغ جلوی صفه قرار داشته و سپس در دوره ساسانیان باغ‌ها در جلوی کاخ‌ها و معابد شکل گرفتند و این موضوع در دوره اسلامی نیز ادامه می‌یابد که الگوی تمام این‌ها باغ پاسارگاد بوده‌است.