شکست سناریوی تحریم کره شمالی

دکتر جواد منصوری، سفیر سابق ایران در چین و تحلیلگر مسائل شرق آسیا در گفت‌وگو با جام سیاست به بیان دید‌گاه‌های خود پیرامون آینده بحران کره پرداخته است.

بحران شرق آسیا ریشه در کدام سیاست‌ها و راهبردهای آمریکا دارد؟

دولت ایالات متحده آمریکا از دو دهه پیش به این نتیجه رسیده که برای همیشه نمی‌تواند در خاورمیانه منافعی عظیم داشته باشد. به این دلیل بتدریج این گرایش به‌وجود آمد که حضور موثرتر در منطقه اقیانوس آرام داشته باشد. از آن زمان برنامه‌هایی ازجمله تقویت روابط خود با دولت‌های این منطقه را تدارک دیدند. آمریکایی‌ها از همان زمان با دو چالش مواجه شدند؛ یکی چگونگی برخورد با دولت چین در بلند‌مدت و دیگری مساله دو کره بود. برای مساله چین طبیعتا دولت آمریکا با دو نظریه متفاوت مواجه بود. یک نظریه که معتقد بود باید با چین در سطح جهانی کار کرد و در منطقه هم به نفع آمریکا خواهد بود که با چین به عنوان یک شریک منطقه‌ای تعامل داشته باشد. اما نظریه دوم این بود که در بلندمدت چین از آمریکا جلو می‌افتد و در این صورت چین تعیین‌کننده وضعیت در منطقه اقیانوس آرام و تاثیرگذار بر متحدان آمریکا از جمله استرالیا،‌ ژاپن، تایوان و... خواهد بود. بنابراین به نوعی چین را رقیب آمریکا نه تنها در این منطقه، بلکه در سطح بین‌المللی می‌دیدند. طبیعتا این مساله یکی از چالش‌های آمریکا و چین در دو دهه گذشته بوده است. به این دلیل گاهی تعامل با چین کاهش و گاهی هم شدت پیدا می‌کند. در دوره اخیر نظریه این‌که دولت آمریکا باید نقش چین را در شرق آسیا و منطقه اقیانوس آرام به حداقل رساند تقویت شده است. رئیس جمهوری فعلی ایالات متحده آمریکا خیلی جدی طرفدار این است که اگر ما با چین مقابله نکنیم در آینده آمریکا با مشکلات بزرگتری حتی در درون خودش مواجه خواهد شد. زیرا اقتصاد چین بر آمریکا غلبه پیدا خواهد کرد. این نظریه باعث شده حتی در محافل اقتصادی محدودیت‌هایی را به‌وجود بیاورند و مسائلی مطرح شده که چینی‌ها هم بشدت در مقابل آمریکایی‌ها ایستادند. نکته حائز اهمیت این است که کره شمالی به لحاظ ناسیونالیستی اصرار عجیبی بر یکپارچه شدن دو کره دارد و معتقد است که دو کره یک زبان و یک فرهنگ دارند و آمریکا این دو کشور را از یکدیگر جدا کرده است. آمریکا در طول سه دهه گذشته با وجود تعهدات، قراردادها و مذاکراتی که با کره شمالی داشتند به هیچ یک از تعهدات خود عمل نکردند. در نتیجه کره شمالی متوجه شده است که با حضور آمریکا در منطقه منافعی در آینده ندارد و حتی منافع اولیه این کشور را آمریکایی‌ها به رسمیت نمی‌شناسد. لذا این کشور به مقابله با آمریکا پرداخته است و از سویی دیگر قطعا کره شمالی خواهان جنگ نیست. خواسته کره شمالی این است که آمریکایی‌ها عملا منافع و حق حاکمیت کره شمالی و حق این کشور را در منطقه به رسمیت بشناسند. از سوی دیگر کره شمالی خواهان کمرنگ شدن حضور ایالات متحده آمریکا در منطقه است تا در پی آن دو کره بتوانند با هم یکپارچه شوند.

آیا تهدیدات آمریکا باعث عقب‌نشینی یا مهار کره شمالی در منطقه شده است؟

کره شمالی به طور جدی می‌خواهد آمریکا را به این نتیجه برساند که ایالات متحده عملا به تعهداتش عمل کند و هدفی برای به راه‌انداختن جنگ ندارد. چون تا به حال به زبان سیاست این کار امکانپذیر نشده و بویژه تجربه برجام هم پیش روی کره شمالی است، بنابراین این کشور به این نتیجه رسیده که قطعا و به هر قیمت در مقابل آمریکا ایستادگی کند تا دولت ایالات متحده را وادار به عملی کردن تعهداتش کند. از سوی دیگر تردیدی نیست که آمریکایی‌ها جنگ در منطقه را نمی‌خواهند چون به راه‌اندازی جنگ در منطقه بیش از آن‌که به ضرر کره شمالی باشد زیان‌های جبران‌ناپذیری را به متحدان آمریکا در منقطه وارد خواهد کرد.

با توجه به شرایط موجود و تهدیداتی که از سوی آمریکا و برخی متحدانش علیه کره شمالی صورت می‌گیرد و حمایت برخی کشورهای اروپایی از جمله خانم مرکل صدراعظم آلمان از امکان برقراری مفاهمه‌ای با کره شمالی براساس تجربه برجام تصور می‌کنید آیا کره شمالی حاضر است به توافقی مشابه برجام تن بدهد؟

خیر، کره شمالی اعلام کرده تا زمانی که آمریکایی‌ها به تعهدات قبلی خود عمل نکند ما وارد هیچ مذاکره‌ای نخواهیم شد. به عبارت دیگر این کشور تجربه برجام را رد کرده است. خانم مرکل تصور می‌کند غربی‌ها این بار هم می‌توانند کره شمالی را به پای میز مذاکره بکشانند بدون این‌که به تعهداتشان عمل بکنند.

با این شرایط آینده بحران کره شمالی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

آمریکایی‌ها مدتی سکوت می‌کنند و بعد با احتیاط زیاد وارد معامله خواهند شد. ولی آنها به جنگ دست نمی‌زنند، چون قطعا به زیان آمریکاست.

آیا تحریم‌هاعلیه کره شمالی همچنان ادامه پیدا خواهد کرد تا این کشور را وارد به عقب‌نشینی از مواضع فعلی خود کنند؟

معتقدم بدترین تحریم‌ها را علیه کره شمالی اعمال کرده آنها تجربه این‌که با تحریم‌ها مقابله کنند، دارند. علاوه بر این‌که بعضا دولت‌هایی هم با کره شمالی همکاری می‌کنند. به همین دلیل آمریکایی‌ها گاهی بشدت عصبانی می‌شوند و حتی یک‌بار رئیس جمهور آمریکا بصراحت اعلام کرد ما از دست چین به دلیل همکاری نکردن با ما خسته شده‌ایم.