دیدگاه

جایزه‌ای که در خدمت فرهنگ نیست

جایزه کتاب سال، همواره بیش از آن‏که حوزه‏های اندیشه ، فرهنگ و هنر مکتوب را در اولویت قرار دهد، به گونه‏ای طراحی می شود که بر رشته‏های مختلف علمی متمرکز باشد. همین موضوع، باعث شده ما در این سال‏ها به کسانی جایزه بدهیم که حرفه اصلی‏شان نویسندگی نبوده، اما مرتبط با کتاب، کاری کرده‏اند؛ مانند مهندس یا متخصص یکی از علوم تجربی که کتابی را از زبان بیگانه ترجمه کرده است.

کد خبر: ۹۹۹۱۶۰

از این روست که این جایزه، اغلب در خدمت حوزه‏های خدماتی ، فنی و علوم محض بوده است. بنابراین جایزه کتاب سال، هر چند در رونق‏بخشیدن به علوم مختلف موثر است، اما یک اتفاق خالص فرهنگی محسوب نمی‏شود. برای رفع این خلأ و توجه به حوزه‏های مغفول‏مانده در جایزه کتاب سال مانند تاریخ‏نگاری و رمان، جایزه جلال آل‌احمد را برگزار کردیم که البته جایگاهش در سال‏های اخیر با بی‏توجهی و غفلت، دچار تنزل شده است.

از سوی دیگر باید بپذیریم وقتی جایزه کتاب سال را لزوما نه به نویسندگان حرفه‏ای بلکه به کسانی اعطا می‏کنیم که شغلشان نویسندگی نیست، نباید تاثیرگذاری از این جایزه را در حوزه‏های مرتبط با فرهنگ انتظار داشته باشیم. بدیهی است این جایزه بیشترین تاثیرش را بر حوزه‏های مختلف علم دارد؛ وقتی به کتاب ترجمه‏ای از علم دندانپزشکی جایزه اهدا می‏کنیم، در واقع به جامعه دندانپزشکی انگیزه می‏دهیم که دیگران هم تازه‏های این علم را ترجمه کنند، نه این‏که بر روند تولید آثار حوزه‏های اندیشه ، فرهنگ و هنر مکتوب اثر گذاشته ‏باشیم. از سوی دیگر تجربه نشان داده، حجم آثار برگزیده در حوزه‏های تصحیح و ترجمه جایزه کتاب سال، بسیار بیشتر از تالیفات فرهنگی ، هنری و اندیشه بوده است؛ اگر قصدمان تاثیرگذاری جایزه کتاب سال بر حوزه‏های مختلف فرهنگ است، باید داوری‏ها را به هم نزدیک و سختگیری‏ها را به همه بخش‏ها تسری دهیم. گام بعدی این است که تالیف را بیش از ترجمه جدی بگیریم؛ به هر حال ترجمه مثل مونتاژ محصول خارجی است، در حالی‌که تالیف را از اساس می‏توانیم تولیدی ملی در نظر آوریم.