نقشه راهی برای پایان بن‌بست لبنان

فرمولی موثر

یک بار سیدحسن نصرالله در سخنرانی خود به صورت تلویحی اشاره کرد که دوگانه «عون ـ حریری» می‌تواند گزینه مناسبی برای لبنان باشد. به این معنا که گروه‌های مختلف لبنان در یک اجماع کلی بیایند و از ریاست جمهوری میشل عون حمایت کنند. این طرح یک بار هم از سوی سمیر جعجع نامزد پیشین المستقبل برای ریاست جمهوری مطرح شده بود. میشل عون نامزد اولیه حزب‌الله و سمیر جعجع نامزد اصلی جریان حریری برای ریاست جمهوری لبنان بود که دو سال پیش معرفی شدند، اما به دلیل به حد نصاب نرسیدن پارلمان طی 46 جلسه‌ای که تاکنون داشته هیچ یک از این دو نفر تا به حال نتوانسته‌اند رئیس‌جمهور شوند.

طبق قانون اساسی لبنان باید رئیس‌جمهور بتواند دوسوم از کل رای‌های پارلمان را در اختیار داشته باشد (یعنی دست‌کم 86 رای از کل 128 کرسی پارلمان)، اما به دلیل این‌که نمایندگان وابسته به جریان‌های متقابل 8 مارس و 14 مارس در مجلس شرکت نمی‌کردند، پارلمان قادر به تعیین رئیس‌جمهور نبود. اکنون بعضی منابع می‌گویند میشل عون در صورت حمایت سعد حریری خواهد توانست دوسوم رای‌های پارلمان را به دست آورده و به عنوان رئیس‌جمهور آینده لبنان فعالیت کند. اگر امروز حریری حمایت رسمی خود را از عون اعلام کند، وی هفته آینده به پارلمان خواهد رفت تا اعتماد نمایندگان مجلس را هم به دست آورد.

قطب‌بندی‌های جدید

لبنان کشوری کوچک با مسائلی پیچیده و بزرگ است. تکثر قومیت‌ها و مذاهب در این کشور و نیز وابستگی و همبستگی همین اقلیت‌ها با طرف‌های منطقه‌ای و جهانی موجب شده تا رشته‌های درهم پیچیده‌ای از روابط سیاسی و دینی در این کشور شکل بگیرد که برای هر تصمیم‌گیری خود را نشان می‌دهد‌. هم‌اکنون لبنان رئیس‌جمهور ندارد و پارلمانش در وقت اضافی است و نخست‌وزیری این کشور نیز وضعیتی معلق دارد.

در فاصله دو سال گذشته اتفاقات زیادی در داخل وخارج از لبنان افتادکه این قطب‌بندی‌های داخلی را دچار تغییر کرد. یکی از این اتفاقات مهم مساله ارتباط سعد حریری با عربستان سعودی است. چندی پیش عادل الجبیر، وزیر خارجه عربستان در باره تصمیم حریری مبنی بر احتمال حمایت از میشل عون گفت: او آزاد است و هر تصمیمی بخواهد، می‌گیرد. این مساله بار دیگر فاصله گرفتن حریری از عربستان را نشان داد. این فاصله از قطع کمک‌های عربستان به شرکت‌های ساختمانی وابسته به حریری شروع و با قطع کمک‌های عربستان به ارتش لبنان تشدید شد. سیاست‌های اشتباه عربستان درکل منطقه از جمله جنگ شکست‌خورده یمن نیز سایه خود را بر روابط این کشور با تمام متحدانش از جمله سعد حریری در لبنان انداخته است .

چند ماه پیش جریان حریری در یک ابتکار عمل جدید اعلام کرد از نامزدی سلیمان فرنجیه برای ریاست جمهوری حمایت می‌کند. فرنجیه کسی بود که با حزب‌الله نزدیکی فراوانی داشت، اما درنهایت حزب‌الله اعلام کرد در صورتی حاضر به حمایت از او خواهد بود که میشل عون از نامزدی کناره‌گیری کرده باشد. اتفاقی که هرگز نیفتاد، اما به دلیل حمایت جریان نبیه بری از نامزدی فرنجیه و این‌که وی اعلام کرد در پارلمان با میشل عون مخالفت خواهد کرد، شکاف تازه‌ای را در جریان 8 مارس به رهبری حزب‌الله انداخت. شاید همین مساله بود که برخی از شخصیت‌های این جریان را به فکر انداخت که به دنبال یک راه‌حل میانه باشند. با حمایت حریری از فرنجیه و پشت پازدن به نامزد پیشین این جریان یعنی سمیر جعجع شکاف تازه‌ای در جریان 14 مارس به وجود آمد و جعجع بلافاصله با جدا شدن از حریری اعلام کرد از نامزدی میشل عون حمایت خواهد کرد. به نظرمی رسد در مجموع فشارهای اقتصادی، بحران‌های منطقه‌ای و تغییر توازن در قطب‌بندی‌های جدید داخلی کار را به جایی رسانده باشد که سعد حریری را به حمایت از نامزدی میشل عون وادار کند.

نقش مهم رئیس‌جمهور

نظام سیاسی لبنان پارلمانی است و رئیس‌جمهور در آن نقش تعیین‌کننده‌ای ندارد. با این حال رئیس‌جمهور کسی است که در مشورت با احزاب سیاسی فردی را برای نخست‌وزیری معرفی می‌کند. براساس پیمان طایف که پس از جنگ‌های داخلی در لبنان (1975 تا 1990) میان گروه‌های این کشور به امضا رسید، رئیس‌جمهور باید از میان مسیحیان مارونی انتخاب شود. با اتمام دوران ریاست جمهوری میشل سلیمان، کشور لبنان از 25 می ‌2014 تاکنون بدون رئیس‌جمهور بوده است. سعد حریری فرزند رفیق حریری از شخصیت‌های تاریخی لبنان است که یک بار دیگر نیز سکاندار کابینه در لبنان شد، اما در سال 2010 به دلیل به حدنصاب نرسیدن اعضای کابینه‌اش سقوط کرد.

احزاب سیاسی لبنان به طور کلی براساس گرایش طایفه‌ای تقسیم‌‌بندی می‌شوند. مهم‌ترین احزاب سیاسی فعال در صحنه لبنان، حزب‌‌الله، به رهبری «سیدحسن نصرالله» و جنبش أمل، به رهبری «نبیه بری» دو حزب برجسته شیعی و جریان المستقبل، به رهبری «سعد حریری» و جماعت اسلامی به رهبری «ابراهیم مصری» دو حزب برجسته سنی و جریان آزاد ملی به رهبری «میشل عون» و حزب کتائب به رهبری «سامی جمیل» دو حزب فعال‌ مسیحی و جریان سوسیالیست ترقی‌‌خواه لبنان به رهبری «ولید جنبلاط» و حزب دموکراتیک لبنان به رهبری «طلال ارسلان» دو حزب شاخص دروزی هستند.

نمودار مهم‌ترین گروه‌ها و جریان‌های سیاسی لبنان

* این دو جریان بی‌طرف هستند و ممکن است با هر کدام از دو جریان اصلی ائتلاف کنند.