یک فیلم عاشورایی معاصر

سفرهای زیارتی که مستقیما با باورها و اعتقادات ما سر و کار دارد، گاهی حتی به یک برنامه‌ریزی دقیق و از پیش تعیین شده نیاز ندارد و واقعا ناگهان یک روز می‌بینید که بار سفر بسته‌اید و عازم یک شهر مقدس و زیارتی هستید و به قول معروف آن بزرگوار شما را طلبیده است؛ گفتم که حکایت دل است و خیلی شبیه مسافرت‌های دیگر نیست.

یکی از همین سفرهای عاشقانه، سفر به کربلا و زیارت حرم مطهر حضرت امام حسین(ع) و حرم مطهر حضرت ابوالفضل‌العباس است. قرن‌ها از زندگی و شهادت این بزرگواران و شهدای واقعه عاشورا می‌گذرد، اما هنوز هم بارگاه ایشان محل و مقصد سفر بسیاری از مردم نقاط مختلف جهان ازجمله ایران است و همچنان در هر بار مراجعه، داغ فقدان و شهادت آنها پرشور و تازه جلوه می‌کند.

اما سفر به عراق و شهر مقدس کربلا تا چه حد در فیلم‌ها و آثار نمایشی ما بازتاب داشته است؟ طبیعی است که تا سال‌ها به دلیل جنگ تحمیلی، امکان حضور در عراق و زیارت عتبات عالیات وجود نداشت، ولی بعدها با سرنگونی صدام و رژیم بعث عراق و بهبود روابط با دولت عراق، شرایط سفر به عراق و زیارت حرم مطهر اباعبدالله و قمر بنی هاشم فراهم شد. در این سال‌ها هم بیشتر در گزارش‌های تصویری چه زنده و مستقیم و چه ضبط شده، تصاویری از این سفر را در برنامه‌های مختلف تلویزیونی بویژه در ایام محرم و روزهای تاسوعا و عاشورا دیده‌ایم. فیلم‌های مستندی هم در این مدت ساخته شده که سیر این سفر زیارتی و شور و حال مردم عاشق را به تصویر کشیده است. ولی سینمای داستانی همان قدر که سراغ روایت تاریخی واقعه عاشورا و قیام امام حسین نرفته و جز فیلم‌های معدودی مثل روز واقعه، رستاخیز و سفیر، اثر دیگری در این مورد سراغ نداریم، در بازنمایی فرهنگ عاشورا و نهضت امام حسین(ع) و جلوه‌های آن در زندگی معاصر و زمان حال نیز منفعل عمل کرده است.

در این میان اما باید از فیلم «عصر روز دهم» ساخته مجتبی راعی به عنوان شاخص‌ترین فیلم یاد کنیم که سراغ چنین موضوع و نگاهی رفته و گروه سازنده با حضور در عراق و در روزهای شلوغ عزاداری، پیوند مناسبی بین واقعیت و قصه برقرار کردند. پرسه زدن دوربین در کوچه و بازار شهرهای کربلا و نجف و میان مردم عراق را در کمتر فیلم سینمایی دیده‌ایم که این مساله ضمن روایت قصه، جلوه‌های مستندی هم به اثر می‌دهد.

جسارت راعی به عنوان فیلمساز این بود که دوربین فیلمش را میان جمعیت چند میلیونی زائران برد و با وجود سختی کار در آن موقعیت دشوار، توانست لحظات خوبی را به ثبت برساند که کاملا با موقعیت قصه و قهرمان‌هایش همخوانی دارد. خود او در اظهارنظری گفته بود: «برای نخستین بار دوربین یک فیلم سینمایی در بین‌الحرمین قرار گرفت و فیلمی در مورد عاشورا در شهرهای نجف و کربلا ساخته شد که به نظرم ساخت این فیلم، لطف خداوند بود که شامل حال من شد.» عصر روز دهم قصه دختری به نام دکتر مریم شیرازی است که با گروهی از پزشکان هلال احمر در زمان اشغال عراق توسط نیروهای آمریکایی، عازم این کشور می‌شود تا هم به مردم آنجا کمک کند و هم به جست‌وجو برای یافتن خواهر گمشده‌اش بپردازد. هانیه توسلی، احمد مهرانفر، سلیمه رنگزن، زهره حمیدی و آفرین عبیسی ازجمله بازیگران این فیلم هستند.

علی رستگار/ جام‌جم