نگاهی به مستند «شیرین بهار»
یک مستند شیرین
یکی از کارکردهای مهم مستند معرفی قابلیتها و محصولات تمدنی یک فرهنگ یا قومیت و منطقه است. اگر فرهنگ را مجموعه باورها و ارزشها و طرز تفکر و آداب و رسوم یک منطقه بدانیم تمدن ناظر به دستاورهای عملی این فرهنگ است.
تمدن در واقع چهره عینی و ظهور یافته فرهنگ را بازنمایی میکند و تجسم میبخشد. بر این مبنا مستند میتواند پیوند عمیقی با تمدنها یافته و ماهیت بصری آن با ذات تجسمی تمدن درهم آمیخته و به خلق اثری جذاب بدل شود. وقتی از تمدن حرف میزنیم لزوما از تمدنهای بزرگ و تاریخی سخن نمیگوییم بلکه دستاوردهای عینی هر قومیتی را هم میتوان در ذیل تمدن معنی کرد. یکی از جلوههای این تمدن غذاهای محلی و سنتی است که ریشه در فرهنگ منطقه دارد. مجید آزادمنش کارگردان مستند شیرین بهار با همین رویکرد سراغ شیرینیهای محلی اقوام مختلف ایرانی رفته تا کلکسیونی از این شیرینیها را در قالب یک مجموعه تصویری جمعآوری کرده و روایتی اجمالی از شیرینیپزی در ایران را به تصویر بکشد. این مجموعه که به صورت مستند محض و درباره معروفترین شیرینیهای اصیل و سنتی ایرانی ساخته شده، تلاش میکند تا به معرفی معروفترین شیرینیهای ایرانی بپردازد. مثلا در شهر تبریز با معرفی شیرینیهای قرابیه، پیچ انگشتی و نون افطاری، در استان گیلان با معرفی شیرینیهای کلوچه فومن و رشته خوشکار، در شهر اصفهان با معرفی گز، پولک و نبات، در شهر شیراز با معرفی شیرینیهای مسقطی و کلوچه برنجی، در شهر یزد با معرفی باقلوا و قطاب و در شهر کرمانشاه با معرفی کاک و نان خرمایی. البته اکثر این شیرینیها تقریبا در تمام نقاط ایران شناخته شده است و کارگردان میتوانست به سراغ شیرینیهایی که کمتر شناخته شده برود و آن را به مخاطب معرفی کند. نکته جذابی که در معرفی همین شیرینیهای معروف وجود دارد طرز تهیه و پخت آن است که فارغ از این که فرهنگ پخت و پز هر منطقه و پشتوانه فرهنگی هر کدام از آنها توضیح داده میشود نوعی آموزش شیرینیپزی هم در آن وجود دارد که بویژه برای زنان خانهداری که علاقه به پخت شیرینیهای مختلف دارند میتواند جالب و دیدنی باشد. از حیث اطلاعرسانی نیز این مستند تقریبا همه شیرینیهای معروف ایرانی را معرفی میکند که میتواند به گردشگران خارجی نیز کمک کند تا با انواع شیرینیهای ایرانی آشنا شوند. به این وجه مستند هم باید توجه داشت که مستندساز قصد آموزش شیرنیپزی را نداشته و نوع روایت و رویکردی که در اثر میبینم هیچ کدام نشانه و دالی بر این نیست که کارگردان قصد آموزش شیرینیپزی را داشته، اما کارکرد ضمنی این مستند میتواند واجد سویه آموزشی هم باشد و مخاطبی که به آشپزی علاقهمند است را با نحوه پخت آنها نیز آشنا کند. در واقع در این مستند شیرینی فقط یک شیرینی نیست بلکه بهانهای است که مستندساز به فرهنگ و آداب و رسوم غذایی مناطق مختلف بپردازد و مولفههای بومی و قومی را در تهیه شیرینیهای هر منطقه به نمایش بگذارد. نکته دیگر این که سویه محلی و دست پخت بودن این شیرینیها مورد توجه قرار گرفته، نه تولید صنعتی و کارخانهای آن، بنابراین مستند شیرین بهار را باید مستندی فرهنگی قلمداد کرد که شیرینی را در بستر نگاه و رویکردی فرهنگ محور و در راستای بازنمایی سنتها به نمایش میگذارد.
یکی از نکات جذاب این مستند نه شیرینیها که شیرینیپزها هستند. در شیرین بهار از بهترین شیرینیپزهای هر منطقه که سابقه و تبحر خوبی در تولید شیرینیهای منطقه خود دارند استفاده شده که میتوان معرفی شیرینیپزهای معروف ایرانی را نیز در لایههای زیرین این برنامه بهعنوان یکی از ابعاد این اثر معرفی کرد. تماشای این مستند در واقع یک نوع سفر مجازی شیرین است که مخاطب با شیرینیهای سنتی و محلی مناطق مختلف ایران آشنا میشود و قطعا این مساله میتواند در سفرهای واقعی افراد به این مناطق نیز تاثیر گذاشته و به رونق کسب و کار شیرینی در آنجا ختم شود.
سیدرضا صائمی
گفت و گو
