پیچیده و طولانی

انتخابات مقدماتی ریاست جمهوری

هر فردی که قصد داشته باشد در انتخابات شرکت کند، ابتدا باید در سلسله مراتب حزب به نبرد بپردازد و سپس در صورت موفقیت در کنوانسیون‌های حزبی، با نامزد حزب رقیب به مبارزه برخیزد، اما پیش از آن، راه رسیدن به کنوانسیون ملی، پیروزی در اکثر ایالت‌هاست به گونه‌ای که بیشترین تعداد نمایندگان دارای حق رای در کنوانسیون را به سوی خود جلب کند. فرآیند انتخاب این افراد به دو شکل انجام می‌گیرد. در برخی ایالت‌ها، رهبران حزبی فرد یا افراد مورد نظر را برمی‌گزینند که به این روش، انتخابات انجمن حزبی گفته می‌شد، اما اگر در انتخابات علاوه بر سران حزب، هواداران حزبی نیز حق رای داشته باشند، به آن انتخابات مقدماتی گفته می‌شود. این انتخابات خود به دو شکل برگزار می‌شود که عبارتند از انجمن حزبی باز و انجمن حزبی بسته. انجمن حزبی باز به آن دسته از انجمن‌ها گفته می‌شود که تمامی واجدان حق رای، فارغ از وابستگی حزبی قادر هستند در آن انجمن‌ها شرکت و رای دهند. انجمن حزبی بسته نیز به آن دسته از انجمن‌ها گفته می‌شود که فقط اعضای همان حزب حق شرکت در رای‌گیری را دارند. نحوه تقسیم آرا در انتخابات انجمن‌های حزبی و مقدماتی برای دو حزب دموکرات و جمهوریخواه متفاوت است. در حزب جمهوریخواه، عموما هر نامزدی که بیش از دیگران رای آورده باشد، تمامی اعضای هیات نمایندگی آن ایالت در کنوانسیون ملی را از آن خود می‌کند. در حالی که در حزب دموکرات، اغلب سهمیه هر ایالت در کنوانسیون ملی براساس آرای بدست آمده در انتخابات انجمن‌های حزبی و مقدماتی میان نامزدها تقسیم می‌شود و به همین دلیل اغلب تا روزهای پایانی انتخابات مقدماتی، سرنوشت نامزد نهایی حزب دموکرات مشخص نمی‌شود. برخلاف بسیاری از کشورهای جهان، در ایالات متحده رای‌دهندگان فقط در روز برگزاری انتخابات پای صندوق‌های رای حاضر نمی‌شوند، بلکه ابتدا در ایالت‌های خود نامزدهای خویش را بر می‌گزینند و سپس این افراد با برپایی ستادهای انتخاباتی در سراسر کشور، به جمع‌آوری آرا مبادرت می‌ورزند. در طول قریب به شش ماه مبارزات انتخاباتی، نامزدها بتدریج شناخته می‌شوند و ویژگی‌های فردی و سیاسی خود را به نمایش می‌گذارند، از اینرو دیده شده است که فرد کمتر شناخته شده در سطح کشور، پس از حضور موفق در انتخابات مقدماتی، توانسته است حمایت رای‌دهندگان و نمایندگان کنوانسیون ملی را کسب کند و حتی به ریاست جمهوری نیز دست یابد. انتخابات انجمن‌های حزبی یا مقدماتی در عین حال، تا پیش از برگزاری کنوانسیون‌های ملی، نقشه انتخاباتی کشور را مشخص می‌کند . به عبارت دیگر تا پیش از برگزاری کنوانسون‌های ملی، قابل پیش بینی است که چه فردی به عنوان نامزد رسمی حزب برگزیده می‌شود .

نامزدی ریاست جمهوری در کنوانسیون‌های حزبی

‌احزاب در ایالات متحده ائتلافی از احزاب منطقه‌ای و ایالتی هستند که در بسیاری از مسائل به صورت خود مختارعمل می‌کنند و چه بسا در موضوعات اجتماعی و اقتصادی به دلیل شرایط خاص هر ایالت، با یکدیگر دچار اختلاف می‌شوند . بنابراین در جریان انتخابات ریاست جمهوری، کنوانسیون ملی حزب تشکیل می‌شود تا روش‌های مشترک برای رقابت با حزب رقیب اتخاذ شود و نامزد رسمی حزب معرفی گردد. با پایان کنوانسیون‌های ایالتی که انتخابات انجمن‌های حزبی و مقدماتی را برگزار می‌کنند، نمایندگان منتخب در تابستان سال انتخابات عمومی به کنوانسیون ملی اعزام می‌شوند. هر ایالت متناسب با جمعیت، تعدادی نماینده به کنوانسیون اعزام می‌کند تا در روز رای گیری برای انتخاب نامزد نهایی حزب در این انتخابات، شرکت کنند. این نمایندگان با رای هواداران هر حزب در ایالت‌ها انتخاب می‌شوند. برخی از این نمایندگان صرفا متعهد به اعلام نظر رای‌دهندگان ایالتی هستند که به آنها نمایندگان متعهد گفته می‌شود و برخی دیگر به دلیل مشاغل سیاسی، نمایندگان غیر‌متعهد یا نمایندگان ویژه نامیده می‌شوند .

در هر دو حزب جمهوریخواه و دموکرات، نامزد نهایی با رای 50 درصد بعلاوه یک نفر از کل تعداد شرکت‌کننده و کنوانسیون ملی برگزیده می‌شود. نمایندگان همچنین علاوه بر انتخاب نامزد رسمی حزب در انتخابات ریاست جمهوری، به معاون وی نیز رای می‌دهند. نامزد سمت معاونت ریاست جمهوری نیز از سوی نامزد ریاست جمهوری معرفی می‌شود. همچنین تصویب برنامه حزبی نیز از دیگر وظایف نمایندگان کنوانسیون ملی است. سرانجام پس از چند روز مبارزه نفس‌گیر و صرف ده‌ها میلیون دلار هزینه، در جریان یک انتخابات پرسروصدا در کنوانسیون ملی، نامزد ریاست جمهوری و معاون وی انتخاب می‌شوند .

برگزاری انتخابات ریاست جمهوری

پس از اعلام رسمی نامزد حزب در کنوانسیون ملی، رقابت‌های انتخاباتی برای کسب پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری آغاز می‌شود. در مدت سه ماه تمام توجهات به سمت شعارها و تبلیغات نامزدها معطوف می‌شود. این نامزدها که در حقیقت اکنون تشکیلات حزب را با تمام امکانات مالی، تبلیغاتی و رسانه‌ای پشت سر خود دارند، با قدرت وارد میدان می‌شوند و در هر گوشه از کشور، به سخنرانی و برگزاری میتینگ‌های تبلیغاتی می‌پردازند. با توجه به خصوصی بودن رسانه‌های گروهی در ایالات متحده و هزینه‌های سرسام‌آور تبلیغاتی، فردی می‌تواند از مبارزات انتخاباتی طولانی پیروز بیرون بیاید که از پشتوانه مالی تقریباً نامحدودی برخوردار باشد و حامیانش قادر باشند میلیون‌ها دلار در این راه هزینه نمایند .

در سال‌های اخیر، نامزدهای ریاست جمهوری برای جلب آرای شهروندان، مناظره‌های انتخاباتی برگزار می‌کنند. سابقه برگزاری این مناظره‌ها به انتخابات سال 1860 برمی‌گردد. اما تا سال 1960، مناظره‌ها عموما در سالن‌های بسته، با حضور سران احزاب و دور از اطلاع عموم مردم برگزار می‌شد. گسترش تلویزیون، مباحث مربوط به رقابت‌های انتخاباتی را به درون خانه‌ها آورد و اجازه داد میلیون‌ها رای‌دهنده به‌طور مستقیم در جریان مناظره‌های انتخاباتی قرار گیرند. مباحث مربوط به این مناظره‌ها به موضوعات روز و حساسیت‌برانگیز اختصاص دارد و اغلب، رای‌دهندگان مردد را در اتخاذ تصمیم برای حمایت از نامزدها یاری می‌دهد. مناظره‌های انتخاباتی همواره به طور مستقیم از رادیو و تلویزیون پخش می‌شود .

کمیسیون مناظره‌های انتخابات ریاست جمهوری در سال 1987 به طور مشترک توسط دو حزب دموکرات و جمهوریخواه تاسیس شد تا برای مناظره‌ها، مقررات خاصی را تدوین و بر حسن اجرای آن نظارت کند. نامزدهای ریاست جمهوری دو یا سه بار و نامزدهای معاونت ریاست جمهوری یک بار با یکدیگر مناظره می‌کنند. این کمیسیون همچنین مقرر داشته است که هرنامزد برای حضور در مناظره‌های انتخاباتی باید حداقل در پنج نظرسنجی ملی، 15 درصد رای بیاورد. از آنجا که نامزدهای احزاب سوم عموما چنین توانایی در جلب رای دهندگان ندارند، اغلب از حضور در این مناظره‌ها محروم می‌شوند .

با برگزاری مناظره‌های انتخاباتی که تقریبا آخرین مرحله از روند رقابت‌های طولانی انتخابات ریاست جمهوری به شمار می‌آید، رای‌دهندگان در پای صندوق‌های رای حاضر می‌شوند تا رئیس‌جمهور کشورشان را برگزینند . در آمریکا به دلیل این‌که هواداران احزاب، عضویت رسمی و تعهد کامل به یک حزب ندارند، می‌توانند در طول زمان یا حتی در یک روز، به نامزدهای احزاب متفاوت رای دهند. البته برخی از رای‌دهندگان تا روزهای پایانی رقابت‌های انتخاباتی، برای حمایت از نامزدها تصمیم نمی‌گیرند. این افراد را که تعلقات حزبی کمتری دارند و اغلب بر مبنای نامزدها یا ویژگی‌های شخصیتی آنان رای می‌دهند، رای‌دهندگان غیرمصمم می‌نامند. رای‌دهندگان غیرمصمم در فرهنگ سیاسی ایالات متحده از اهمیت زیادی برخوردار هستند و تصمیم آنان، تاثیر چشمگیری بر نتایج انتخابات بر جای می‌گذارد .

البته براساس قانون اساسی ایالات متحده، مردم بطور مستقیم رئیس‌جمهور و معاون وی را انتخاب نمی‌کنند بلکه این وظیفه بر دوش هیات‌های انتخابی قرار دارد. در حقیقت، انتخابات ریاست جمهوری آمریکا دو مرحله‌ای است که ابتدا، رای‌دهندگان اعضای هیات انتخابی را برمی‌گزینند و سپس این هیات، از میان نامزدهای حاضر در صحنه رقابت‌ها، به یک نفر رای می‌دهد . فرد برگزیده در نهایت عهده‌دار مسئولیت ریاست جمهوری آمریکا می‌شود. بنیانگذاران ایالات متحده، به دلایل جغرافیایی و بعد مسافت، انتخابات ریاست جمهوری را به شکل دو مرحله‌ای در نظر گرفتند. از این رو تصمیم گرفته شد که هر ایالت به نامزدها رای دهد و نمایندگان آن ایالت با حضور در مقر دولت فدرال، نتایج انتخابات را به اطلاع دیگر نمایندگان برسانند تا با شمارش آرا، فرد پیروز به عنوان رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا معرفی شود . تعداد اعضای هیات انتخابی هر ایالت ارتباط مستقیم با جمعیت آن ایالت دارد. به عبارت دیگر، هر چه یک ایالت پرجمعیت تر باشد، تعداد اعضای هیات انتخابی آن ایالت بیشتر است و به همین دلیل آن ایالت از نقش بیشتری در انتخاب رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا برخوردار است. در حال حاضر اعضای هیات انتخابی ریاست جمهوری آمریکا 538 نفر است که با تعداد 435 عضو مجلس نمایندگان، 100 سناتور و سه عضو بخش کلمبیا (مقر دولت فدرال ایالات متحده آمریکا) برابر است .

احزاب، از میان افرادی که سمت‌های دولتی، انتصابی یا انتخابی نداشته باشند، نامزدهای عضویت در هیات‌های انتخابی را معرفی می‌کنند و در روز انتخابات، شهروندان، همزمان با انتخاب نامزد ریاست جمهوری، به نامزدهای هیات‌های انتخابی رای می‌دهند . از آنجا که شهروندان اغلب به شکل حزبی به مجموعه نامزدها در یک انتخابات رای می‌دهند، اگر در ایالتی یک نامزد دموکرات در انتخابات ریاست جمهوری برنده شود، نامزدهای این حزب نیز برای انتخابات هیات‌های انتخابی به پیروزی می‌رسند . اعضای هیات‌های انتخابی بعد از اطمینان از صحت انتخابات در ایالت‌هایشان، با سفر به مقر دولت فدرال، نتیجه را طی نامه رسمی به اطلاع دیگر هیات‌ها می‌رسانند. به‌طور معمول، اعضای هیات اعزامی به مرکز کشور به فردی رای می‌دهند که آن شخص حائز بیشترین آرا در ایالت محل ماموریت باشد . اما در مقاطعی، اعضا می‌توانند عهد خود را بشکنند و به فرد دیگر حتی نامزد حزب رقیب رای دهند. به این گروه، انتخاب‌کنندگان عهد‌شکن گفته می‌شود .

نظام منحصر به فرد انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده آمریکا موجب شده است که در برخی مواقع، یک نامزد با رای مردمی بیشتر قادر نباشد در انتخابات ریاست جمهوری به پیروزی برسد در حالی که نامزد دیگر صرفا به دلیل کسب حد نصاب اعضای هیات‌های انتخابی، بر مسند ریاست جمهوری می‌نشیند . در ادبیات سیاسی آمریکا به این گروه، روسای جمهور اقلیت گفته می‌شود. در حال حاضر هر نامزدی که بتواند در هیات انتخابی، حداقل 270 رای به دست آورد، حتی اگر آرای مردمی کمتری داشته باشد، به ریاست جمهوری برگزیده می‌شود .

انتخابات در آمریکا هرگز به دور دوم کشیده نمی‌شود و هر فرد که بیشترین آرا را به دست آورد، در انتخابات پیروز می‌شود، بدون این‌که نیازی به 50 درصد به علاوه یک رای داشته باشد. هرگاه هیچ یک از نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری، حد نصاب لازم را برای کسب آرای هیات‌های انتخابی به‌دست نیاورند یا این‌که، آرا برابر باشد، وظیفه انتخاب رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا بر عهده کنگره این کشور قرار می‌گیرد. در قانون اساسی ایالات متحده آمده است: شخصی که بیشترین تعداد آرا را از کل انتخاب‌کنندگان تعیین شده کسب نماید، رئیس‌جمهور می‌شود و اگر بیش از یک نفر اکثریت مزبور را به تساوی داشته باشند یا تعداد آراء مساوی باشد، مجلس نمایندگان بی‌درنگ از طریق رای مخفی، یکی از آنان را به سمت ریاست جمهوری انتخاب می‌نماید و اگر هیچ فردی حائز اکثریت آرا نباشد، در این صورت، مجلس نمایندگان مزبور به همان روش از میان پنج نفر اول فهرست، رئیس جمهور را انتخاب می‌نمایند. اما در انتخاب وی، ایالت‌ها رای خواهند داد و هر ایالت دارای یک رای می‌باشد، حد نصاب لازم برای این منظور عبارت است از مجموع عضو یا اعضای دوسوم ایالت‌ها و اکثریتی از کل ایالت‌ها. درهر حالت، پس از انتخاب رئیس‌جمهور، شخصی که بیشترین تعداد آرای انتخاب‌کنندگان را کسب نموده باشد، معاون رئیس‌جمهور می‌شود. ولی اگر دو یا چند نفر باقی بمانند که دارای آرای مساوی باشند، سنا از میان آنان، معاون رئیس جمهوری را با رای مخفی انتخاب می‌کند. در عین حال، اگر مجلس نمایندگان نیز نتواند رئیس‌جمهور را انتخاب کند، این وظیفه بر دوش سنا گذاشته می‌شود. در این مرحله، سناتورها به جای انتخاب رئیس‌جمهور، معاون رئیس‌جمهور را انتخاب می‌کنند و وی بلافاصله بعد، به عنوان رئیس جمهور معرفی می‌شود. به عبارت دیگر هنگامی که امکان انتخاب رئیس‌جمهور محقق نشود، سنا، معاون رئیس‌جمهور را معرفی می‌کند و وی به عنوان جانشین رئیس‌جمهور، مسئولیت‌های وی را به عهده می‌گیرد. درحقیقت این آخرین مرحله از روند بسیار طولانی و طاقت‌فرسای انتخاب رئیس‌جمهور است که از انتخابات مقدماتی توسط احزاب آغاز می‌شود و تا معرفی رئیس‌جمهور منتخب توسط سنا ادامه می‌یابد.

امیرعلی ابوالفتح / کارشناس مسائل آمریکا