حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
ضعف زیرساخت ها و سرعت پایین اینترنت
بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات در سال 1383با تغییرات زیادی روبه رو بود. از نیمه دوم سال 1382فعالیت های لازم برای تفکیک 3شرکت زیرساخت ، ارتباطات داده و ارتباطات سیار از شرکت مخابرات ایران آغاز شد
اساسنامه شرکت مخابرات ایران نیز به عنوان شرکت تخصصی مادر برای بررسی به مجلس تقدیم شد و پس از بررسی های لازم در سال 1383به تصویب رسید.
همان گونه که در تدوین بودجه هر سال اهداف مشخصی در نظر گرفته می شود، در بودجه سال 1383نیز اهدافی از جمله، توسعه شبکه های پستی و مخابراتی کشور و بهبود ضریب دسترسی مردم به خدمات پایه در این 2بخش مدنظر قرار گرفته بود.
ضمن آن که برای توسعه و بهبود کیفیت خدمات پستی و مخابراتی اصلاحاتی از جمله ایجاد سازمان های جدیدی همچون سازمان تنظیم مقررات، سازمان فضایی ایران و فعالیت در زمینه آزادسازی و خصوصی سازی در ساختار بخش پیش بینی شده بود.
در این خصوص فعالیت هایی نیز در جهت شکل گیری و توسعه دفاتر فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) در روستاها آغاز شده که ادامه این فرایند جزو اهداف اساسی برنامه چهارم و بودجه سال 1384 شرکتهای مخابراتی و پستی است.
در تدوین بودجه سال 1384آنچه بیشتر مورد نظر قرار گرفت ، ثبات تعرفه ها در سال 1384، توسعه شبکه های ICTو ارتقای کیفیت خدمات بخش ، شروع رسمی فعالیت شرکتهای مادر تخصصی و استقلال بودجه ای شرکتهای زیرمجموعه ، صدور مجوزهای مربوط به فعالیت بخشهای غیردولتی ، کوچک سازی بخش دولتی و استفاده از بخش غیردولتی برای انجام امور، فراهم آوری شرایط لازم برای حضور در بازار بورس و حرکت به سمت آزادسازی در بخش و شفاف سازی روابط میان شرکتها برای حضور رقابتی شرکتهای دولتی و غیردولتی است.
درخصوص بحث توسعه فناوری ارتباطات و اطلاعات در کشور و میزان تحقق اهداف برنامه چهارم توسعه در زمینه فناوری اطلاعات گفتگویی با دکتر علی اکبر جلالی ، معاون پژوهشی پژوهشکده الکترونیک دانشگاه علم و صنعت و محقق در فناوری اطلاعات انجام دادیم.
توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات کشور از چه طریق سنجیده می شود و چه شاخصهایی دارد؛
توسعه فناوری ارتباطات و اطلاعات در کشور از طریق 5شاخص قابل بررسی و اندازه گیری است. اولین شاخص ، مربوط به حوزه زیرساخت است که در این خصوص توانسته ایم با ایجاد بیش از 30هزار کیلومتر فیبر نوری ، شبکه نسبتا خوبی را برای اتصال به شهرهای مختلف کشور فراهم آوریم و بویژه شرکت زیرساخت وزارت ICTدر این حوزه تلاش خوبی کرده است ؛ اما تاکنون به دلایل مختلف ، شبکه به سرعت مناسبی که شهروندان بتوانند به کاربردهای مختلف فناوری ارتباطات و اطلاعات دسترسی داشته باشند، نرسیده است.
پایین بودن سرعت اینترنت باعث شده است عملا هنوز در کشور به کاربردهای فناوری اطلاعات مانند آموزش مجازی ، تجارت الکترونیک ، بانکداری الکترونیک ، دولت الکترونیک و بهداشت الکترونیک که در بسیاری از کشورهای توسعه یافته و برخی کشورهای در حال توسعه به مراحل بهره برداری رسیده است ، دست نیابیم.
به عنوان مثال ، کل شبکه اینترنت ایران پهنای باندی حدود 2گیگابایت در ثانیه دارد. این در حالی است که در کشور کوچکی مثل سنگاپور هم اکنون سرعت 26ترابیت در ثانیه را در اختیار دارند. (هر یک ترابیت ، هزار گیگابیت در ثانیه است.) این نمونه نشان می دهد هنوز ما با توجه به تلاشی که کرده ایم، توسعه چندانی از نظر زیرساخت سرعت بالای اینترنت نداریم.
زمانی می توانیم ادعا کنیم ، ضریب نفوذ اینترنت در کشور ما مناسب است که بتوانیم حداقل از متوسط ضریب نفوذ اینترنت جهانی با سرعت بالا بیشتر باشیم.
آیا براساس اهداف تعیین شده در برنامه سوم و چهارم توسعه پیش رفته ایم؛
متاسفانه در حال حاضر، حتی در دانشگاه ها، دسترسی به اینترنت مناسب وجود ندارد. در زمینه زیرساخت می توان بحث تعداد کامپیوترهای شخصی به ازای هر 100نفر را در نظر گرفت که تعداد آن بسیار کم است.
به عنوان مثال ، در حالی که در بعضی از کشورهای توسعه یافته از نظر صنعت ICT، مثل سنگاپور، به ازای هر 100نفر، 86کامپیوتر شخصی موجود است. در کشور ما این میزان برای مدارس 16در 1000است ، یعنی 16دهم.
این فاصله نشان می دهد هنوز ما با آنچه باید باشیم ، فاصله زیادی داریم.
آیا نرم افزار نیز جزو شاخصهای توسعه ICTبه شمار می آید و در این صورت وضعیت این شاخص در ایران چگونه است؛
اگر نرم افزار را نیز در حوزه زیرساخت در نظر بگیریم - زیرا بدون نرم افزار، رایانه توان انجام هیچ کاری را ندارد - به این نتیجه می رسیم که در این خصوص نیز برنامه مدونی برای توسعه و تولید و توسعه نرم افزاری بومی نداشته ایم.
بویژه که بحث ورود WTO، نگرانی کارشناسان را افزایش داده و در صورتی که بخواهیم به WTO(سازمان تجارت جهانی) وارد شویم ، نرم افزار به عنوان یکی از مهمترین شاخصهای توسعه ، خسارت زیادی را متوجه ایران می کند، فقط به این علت که ما قانون مالکیت معنوی را رعایت نمی کنیم.
نیروی انسانی چه نقشی را در توسعه فناوری ارتباطات و اطلاعات ایفائ می کند؛
نیروی انسانی متخصص ، شاخص در فناوری ارتباطات و توسعه آن به شمار می رود. تعداد رشته های دانشگاهی و دانشجویان شاغل به تحصیل در این رشته ها، از مهمترین شاخصهای توسعه ICTدر کشور است.
ایران از نظر نیروی انسانی متخصص چه جایگاهی دارد؛ آیا نیاز کشور در این زمینه مرتفع شده است؛
اخیرا چند دانشگاه الکترونیکی در سطح کشور راه اندازی شده است و تعدادی از دانشگاه ها، رشته های فناوری اطلاعات و ارتباطات را ایجاد کرده اند. با وجود این ، نیاز ما بسیار بیشتر از چیزی است که در حال حاضر در دانشگاه ها به دنبال تهیه آن هستیم.
براساس توسعه و برنامه چشم انداز 20ساله تا چه حد پیش رفته ایم و برای دستیابی به آن باید چه کنیم؛
اگر بخواهیم در کشور اشتغال مولد ایجاد کنیم و براساس محور دانایی که در مسیر چشم انداز توسعه 20ساله نظام است قدم بگذاریم ، باید به مشاغل ITبیندیشیم. زیرا مشاغل IT شرایطی را فراهم می آورد که نیروی انسانی تحصیلکرده ، نه تنها در داخل کشور بلکه در خارج از کشور نیز از راه دور کار کند و عملا حوزه کاری از محلی به ملی و از ملی به سطح بین المللی ارتقائ پیدا می کند. امروز شاهد هستیم در روستای قرن آباد استان گلستان ، حدود 40دختر و پسر روستایی برای شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی ایران و ساپکو کار می کنند.
همین افراد می توانند در خارج از کشور و برای شرکتهای دیگر کار بپذیرند و در روستا انجام دهند. همین پدیده و فرهنگ کار از راه دور باعث شده است تعداد 7نفر از همین افراد، دانشجوی الکترونیک در دانشگاه مجازی علم و صنعت شوند و دوره دانش پذیری خود را بگذرانند.
دولت در زمینه توسعه ICT چه نقشی دارد؛
این نمونه ای که ذکر شد، نشان می دهد اگر حمایت دولت در مسیر توسعه فناوری ITبرای ایجاد اشتغال قرار گیرد، قطعا بخشی از مشکلات بیکاری قابل حل است.
در هر صورت ، نیروی انسانی متخصص هم در حوزه مدیریت و هم در حوزه فنی و مهندسی شدیدا مورد نیاز کشور ماست. متاسفانه مدیران در حوزه IT، دانش کافی برای مدیریت این بخش ندارند که بهتر است از طریق آموزش های ضمن خدمت ارتقائ علمی بیابند.
آیا در زمینه توسعه ICTدر کشور سرمایه گذاری شده و بودجه ای به آن اختصاص یافته است؛
سومین شاخص بودجه است. در حوزه ICTباتوجه به تغییر فناوری ، هزینه ها هر روز افزوده می شود و اگر با دقت و برنامه ریزی هزینه نشود، ممکن است فناوری ای مورد استفاده قرار گیرد که فقط برای مدت کوتاهی قابل استفاده باشد و هزینه زیادی را تحمیل کند.
به همین دلیل ، برنامه ریزی برای هزینه ها و مشخص کردن بودجه توسعه فناوری ارتباطات و اطلاعات بسیار حائز اهمیت است.
بودجه مورد نیاز کشور چگونه برآورد می شود؛
بعضی کشورها درصدی از GDP (تولید ناخالص ملی) خود را به این کار اختصاص می دهند و مشخص می شود چه میزان بودجه برای ICTخود در نظر گرفته اند. برخی کشورها سرانه کاربرد فناوری ITرا تعیین می کنند.
بعضی کشورها مانند ایران و اکراین در بررسی سند راهبردی توسعه ICT به اعدادی در بودجه می رسند؛ ولی در هر صورت محاسبه بودجه توسعه ICTدر هر کشوری کار دشواری است.
به عنوان مثال ، تاکنون در دنیا نزدیک 2000میلیارد دلار در ICTهزینه شده است که سهم کشور ما از این مقدار به صورت متوسط باتوجه به این که یک صدم جمعیت جهان را داریم ، باید تقریبا 20میلیارد دلار باشد که ما بدون احتساب هزینه مورد نیاز زیرساخت ارتباطی که وزارت ICTبرای توسعه خود هزینه کرده است ، شاید یک میلیارد دلار هم هزینه نکرده باشیم.
درخصوص طرح تکفا، چه میزان هزینه در نظر گرفته شد و آیا این طرح تا به حال موفقیت آمیز بوده است؛ آیا درست است که تاکنون برای اجرای این طرح هزینه زیادی شده است؛
در طرح تکفا که بزرگترین طرح ملی توسعه ITکشور بوده است ، دولت در مجموع نیم میلیون دلار هم هزینه نکرده است.
با وجود این در کشور ما، این گونه قضاوت می شود که در این حوزه ریخت و پاشهای بسیاری شده و هزینه زیادی صرف شده است که این موضوع درست نیست و باید هزینه های خودمان را با هزینه های بعضی کشورهای همسایه مقایسه کنیم تا معلوم شود، هزینه چندانی نکرده ایم.
به همین دلیل ، هنوز هیچ کاربرد مشخصی مانند تجارت الکترونیک ، دولت الکترونیک و یا آموزش و پرورش الکترونیک به صورت وسیع و گسترده نداریم.
دولت و نقش آن در زمینه توسعه فناوری ارتباطات و اطلاعات چقدر تاثیرگذار است؛
2شاخص دیگر مربوط به قوانین و مقررات و عزم و اراده دولت است که در هر دو موضوع هنوز به صورت جدی با مشکل مواجه ایم.
هنوز عزم و اراده دولت برای محور قرار دادن توسعه ICTکه بتواند بقیه برنامه ها را حول آن ببیند، وجود ندارد و درباره قوانین و مقررات جز چند قانون محدود و قانون تجارت الکترونیک که از طریق مجلس شورای اسلامی تصویب شد، قوانین شفاف و روشن دیگری نداریم.
این در حالی است که اگر عزم و اراده دولت و قوانین و مقررات به صورت شفاف برای مردم مشخص باشد، توسعه ICTمی تواند با سرعت ، بسیاری از مشکلات کشور در زمینه اشتغال ، مهاجرت و آلودگی محیط زیست و دهها مشکل دیگر را حل کند؛ اما هنوز عزم و اراده ای برای محور قرار دادن توسعه ICTکه بتوان برنامه ها را حول آن پیش برد، وجود ندارد.
لیلا باران چشمه 
گفت و گو
