ارتودنسی کنم یا لامینیت؟

برای خنده زیبا، در دوره‌های متفاوت راه‌هایی مثل کشیدن دندان و جایگزین کردن دندان‌ها با دندان مصنوعی تا روکش کردن دندان‌ها، لامینیت، ترمیم با کامپوزیت (مواد ترمیمی همرنگ دندان‌ها) و ارتودنسی دندان پیشنهاد شده است. با افزایش اطلاعات مردم و درک اهمیت دندان‌های دائمی، کشیدن دندان و جایگزین کردن دندان‌های مصنوعی ردیف شده تقریبا منسوخ شده است. اما، روش‌های دیگری مثل روکش کردن دندان کج، اصلاح نامرتبی دندان با ترمیم‌های همرنگ دندان، لامینیت و ارتودنسی همچنان رایج است. اطلاع از مزایا و معایب هرکدام از روش‌های درمانی می‌تواند تاثیر بسیار مهمی بر انتخاب علاقه‌مندان گذاشته و از بروز بسیاری از مشکلات در آینده جلوگیری کند. در این نوشتار دو روش ردیف کردن دندان‌ها با ارتودنسی و لامینیت را مرور می‌کنیم.

اساسا مقایسه این دو روش درمانی از نقطه نظر تخصصی برای حل یک مشکل مشترک صحیح نیست. درمان ارتودنسی و لامینیت در دندانپزشکی برای مشکلات متفاوتی پیشنهاد می‌شود ولی متاسفانه در کشور ما، به دلیل اطلاع نداشتن کافی مردم ممکن است درمان لامینیت دندان به جای درمان ارتودنسی پیشنهاد شود و با توجه به فراگیر بودن این موضوع در تبلیغات و اهمیت حفظ سلامت دندان هاست که به این موضوع می‌پردازیم.

درمان ارتودنسی برای اصلاح نامرتبی دندان‌ها بوده و هیچ روشی نمی‌تواند جایگزین آن تلقی شود. اگر مشکل دندان‌ها مربوط به محل قرارگیری است، جابه‌جا کردن و حرکت دندان تنها راه‌حل صحیح است. از طرف دیگر، اگر اندازه دندان کوچک باشد یا بد رنگی‌ روی دندان‌ها وجود داشته باشد تنها درمان صحیح استفاده از روش‌های درمانی ترمیم زیبایی خواهد بود. مثلا بستن فضای اضافی بین دندان‌ها که ناشی از کوچکی اندازه دندان‌هاست به بهترین شکل با درمان ترمیمی زیبایی و نه ارتودنسی اصلاح می‌شود. بنابراین، با توجه به ماهیت مشکل روش درمانی صحیح متفاوت خواهد بود و انتخاب روش درمانی نادرست قطعا مشکلات متعددی را در پی داشته و باعث پشیمانی خواهد بود.

ایراد عمده درمان ارتودنسی طول دوره درمانی نسبتا زیاد آن است که به همین دلیل افراد به سمت راه‌های درمانی نادرست تشویق می‌شوند. این مساله ممکن است در ابتدا منطقی به نظر برسد ولی واقعیت ماجرا ‌این است که درمان ارتودنسی در طول دوره زمانی یک و نیم تا دو سال انجام می‌شود ولی درمان‌های ترمیم زیبایی همانند درمان‌های لامینیت درمان‌هایی است که فرد را در تمام مدت عمر گرفتار می‌کند. اگر فردی درمان لامینیت انجام دهد و دو تا 10 سال بعد دچار مشکل تغییر رنگ، جدا شدن یا پریدگی شود راهی برای فرار از ادامه درمان ندارد و اینجاست که فرد تصور می‌کند در یک یا چند جلسه درمان را به انجام رسانیده و تمام شده است، در صورتی که ناچار است در دوره‌های متفاوت برای اصلاح مشکلات آن مراجعه کند.

هزینه درمان ارتودنسی در نگاه اول ممکن است نسبت به درمان لامینیت زیادتر به نظر برسد. با مرور این مساله که درمان ارتودنسی صحیح توسط متخصص ارتودنسی یکبار طی عمر فرد انجام می‌شود ولی با توجه به نیازهای دوره‌ای درمان‌های ترمیمی زیبایی، هزینه‌ها و مراجعات دوره‌های بعدی به مراتب از درمان ارتودنسی بیشتر شده و حتی چند برابر درمان ارتودنسی خواهد بود. در درمان لامینیت سطح بسیار نازک ولی مهمی از سطح دندان که شامل مینای دندان است، تراشیده می‌شود و به جای آن ماده ترمیم مصنوعی قرار داده می‌شود. عمده مقاومت دندان در برابر سایش و تحریکات حرارتی وابسته به وجود مینای دندان است. بنابراین اگر پوششی به جای آن قرار داده نشود بروز حساسیت‌های دندانی در زمان برداشتن لامینیت اجتناب‌ناپذیر خواهد بود. به این مفهوم که درمان لامینیت یک درمان انتخابی و برگشت‌پذیر نیست که اگر فرد تمایلی به استفاده از آن نداشت آن را بردارد و درمان را خاتمه دهد.

از طرف دیگر، اگر از بافت دندان کمتر برداشته شود و ضخامت ماده ترمیمی به فضای لثه تجاوز کند هم مشکلات مرتبط با لثه بروز خواهد کرد. برای درک موضوع توجه شما را به جرم گرفتن دندان‌ها و عقب‌نشینی لثه ناشی از آن جلب می‌کنم. قرار گرفتن هر ماده اضافه مثل جرم و مواد ترمیمی واکنش بافت‌های لثه را در پی دارد. عکس این موضوع هم صادق است یعنی اگر ماده ترمیمی ضخامت کمتری نسبت به اندازه دندان داشته باشد عکس‌العمل لثه با افزایش حجم لثه خود را نشان خواهد داد. در درمان‌های ارتودنسی خطر بروز پوسیدگی با رعایت نکردن بهداشت دهان زیاد می‌شود. اگر فرد از نظر رعایت بهداشت مشکوک باشد توصیه به درمان ارتودنسی و لامینیت صحیح نیست. طی دوره درمان ارتودنسی بیمار در دوره‌های یک ماهه ویزیت می‌شود. متخصصان ارتودنسی معمولا در ابتدای هر ویزیت بیماران را از نقطه نظر بهداشتی ارزیابی می‌کنند و اگر نیازی به اقدامات تکمیلی باشد آن را به بیمار آموزش داده و خطرات را گوشزد می‌کنند. اگر همکاری بیمار مناسب نباشد و خطر بروز پوسیدگی افزایش یابد درمان ارتودنسی برای پیشگیری از بروز پوسیدگی قطع می‌شود.

سایش‌های طبیعی، جزیی از روند تکامل طبیعی و افزایش سن را تشکیل می‌دهد. اگر همه اجزای مرتبط به هم با یک فرآیند مشخصی این سیر را طی نکند می‌تواند اثرات مخربی روی همدیگر داشته باشد. اگر سایش در دندان‌های دارای لامینیت نسبت به دندان‌های طبیعی کمتر باشد نتیجه آن خواهد بود که دندان‌های با سایش کمتر زودتر به هم رسیده و تماس پیشرس ایجاد می‌کند. نتیجه چنین تماس پیشرسی احساس باقی ماندن یک چیز اضافه در بین دندان‌ها را به فرد می‌دهد، بنابراین ممکن است فرد برای فرار از چنین موقعیتی فک خود را به طرفین هدایت کرده و انحراف فک ایجاد شده یا حتی باعث بروز ناهنجاری در مفصل فکی شود. در درمان‌های ارتودنسی موقعیت نهایی دندان را بافت‌های بدن در هماهنگی با همدیگر تعیین می‌کند. در دوران نگهداری بعد از درمان ارتودنسی ثابت، با استفاده از پلاک‌های نگهدارنده، دندان‌ها فرصت حرکت مختصری دارد تا موقعیت نهایی خود را در هماهنگی با دیگر بافت‌ها مشخص کند. بنابراین اگر اشکالی در محل دندان‌ها باشد با نیروی طبیعی خود عضلات اصلاح می‌شود و دیگر اجزا با یکدیگر تطبیق پیدا می‌کند.

اگر تمایلی برای اصلاح مشکلی در دندان‌هایتان دارید حتما مشکل خود را با متخصص دندانپزشکی مربوطه در میان بگذارید و از ایشان بخواهید تا مزایا و معایب درمان را برای شما به طور کامل توضیح دهد. به حفظ سلامت بافت‌های دهان و دندان‌هایتان به‌عنوان اولین اولویت فکر کنید. از دست دادن ذره‌ای از این بافت‌ها با یک طرح درمان غلط هیچ نتیجه‌ای به‌جز پشیمانی در پی نخواهد داشت.

دکتر محمدامین نریمانی