کاربردهای استثنایی تاج خروس
غلات و بقولات ازجمله گیاهان اصلی دانه ای و علوفه ای در کشور محسوب می شوند؛ اما دیگر خانواده های گیاهی نیز مورد توجه هستند.
این گیاه که تا به حال به عنوان علف هرز و عاملی مزاحم شناخته می شد، به دلیل خصوصیات تغذیه ای ویژه و سازگاری منحصر به فردش ، به عنوان یک منبع تغذیه ای جدید معرفی شده است که می تواند به تناوب زراعی کشور وارد شود.
هر محصول جدیدی که در مرکز تحقیقات رودال در ایالات متحده توسعه داده می شود، مشخصات باارزشی چون مقاومت در خشکی ، توان کاهش فرسایش خاک یا توانایی تثبیت ازت را دارد.
یکی از بارزترین این محصولات که از سال 1976مورد توجه این مرکز تحقیقاتی بوده ، تاج خروس است. انگیزه تحقیق روی تاج خروس ، درک احتیاج به گسترش منابع تغذیه ای به وسیله موادغذایی جدید بود و در این میان به نظر می رسد تاج خروس در مناطقی که کشاورزان امکانات محدودی دارند، بویژه در مناطق با کمبود بارندگی ، مصارف ویژه ای داشته باشد.
درواقع ، مقاومت در خشکی ، این گیاه را به یک محصول آینده دار در مناطق خشک تبدیل می کند و در نواحی تحت آبیاری ، این گیاه جایگزینی مناسب برای آن دسته از کشاورزانی است که در جستجوی کاهش هزینه های آبیاری و کاهش شوری خاک هستند.
دکتر یوسف روزبهان ، عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس درخصوص ویژگی های این گیاه می گوید: تاج خروس می تواند به عنوان یک دانه حاوی پروتئین بالا یا به عنوان یک سبزی برگی مورد استفاده قرار گیرد و همچنین توان کشت به عنوان یک محصول علوفه ای را نیز دارد.
این گیاه به علت مزیتهایی که دارد، ازجمله داشتن پروتئین و لایزین بالا، برای انسان و دام مناسب است. در حال حاضر، در نواحی جغرافیایی متفاوتی مانند جنوب غرب ایالات متحده ، چین ، هند، آفریقا، نپال ، جزایر واقع در جنوب اقیانوس آرام ، جزایر واقع در دریای کارائیب ، یونان ،ایتالیا و روسیه از این گیاه استفاده می شود و تنها طی 15سال ، از یک گیاه مشکوک ، به یک دانه شناخته شده در امریکا تبدیل شده است.
به گفته مهندس جواد رضایی ، پژوهشگر دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس ، بذر گونه های اصلاح شده تاج خروس در سالهای اخیر وارد کشور و با موفقیت کشت شده است. این گیاه در جاده کرج بوئین زهرا کشت شده و با شرایط منطقه سازش پذیری خوبی نشان داده است.
رضایی می افزاید: گروه علوم دامی دانشگاه تربیت مدرس با همکاری موسسه تحقیقات علوم دامی کشور با برداشت گیاه از همین مزرعه ، طرحی پژوهشی را درخصوص تعیین ارزش غذایی علوفه و سیلوی تاج خروس در دست اجرا دارند.
امسال کشت چند گونه تاج خروس نیز در موسسه اصلاح نهال و بذر کرج انجام شده و همزمان در برخی نقاط دیگر کشور نیز کشت این گیاه مورد توجه قرار گرفته است ؛ البته باتوجه به این که این گیاه بتازگی در کشور کشت شده است ؛ تحقیقات بیشتر روی آن ضروری به نظر می رسد و لازم است متخصصان زراعت و اصلاح نباتات ، صنایع غذایی، تغذیه دام و همچنین محققان داروسازی از جنبه های مختلف ، این گیاه را مطالعه و بررسی کنند.
بدیهی است تعمیم درباره کشت وسیع این گیاه در کشور، نیازمند داشتن اطلاعات همه جانبه از آن است و می تواند زمینه تحقیقاتی بسیار وسیعی را برای محققان فراهم آورد.
سرشار از زندگی
به دلیل این که منابع آب کشور در حال کاهش هستند و تجدید زمین در بسیاری از نقاط جهان محدود است ، دانه تاج خروس که انرژی بالایی و مقادیر زیادی پروتئین با کیفیت بسیار بالا دارد، برای تغذیه انسان در سراسر دنیا مورد توجه قرار گرفته است ؛ البته تاکنون در مکزیک ، هند، نپال و هیمالیا از این دانه ها برای تهیه شیرینی ، شربت و آرد استفاده می شده است.
کربوهیدرات ها در دانه این گیاه حاوی نشاسته ساخته شده از هر 2بخش چسبناک و غیر چسبناک هستند. رضایی در این خصوص می گوید: جنبه بی نظیر نشاسته دانه این است که اندازه گرانول های نشاسته خیلی کوچکتر از دیگر غلات است که این خصوصیت کنار ژلاتینی بودن و انجماد و ذوب خاص یک مزیت مهم در صنایع غذایی به حساب می آیند.
به همین دلیل بررسی های متعددی روی کاربرد نشاسته تاج خروس در تهیه کرم ، شیر و تخم مرغ ، خمیرها، سسها و... انجام شده است.
دانه تاج خروس ، طعم آجیل (گردو و فندق ) دارد و برای تولید حریره ، شیرینی و موادقندی به کار می رود و از آرد آن نیز در تهیه نان ، ماکارونی ، کلوچه و دیگر محصولات استفاده می شود.
برگهای تاج خروس هم به عنوان یک منبع غذایی به کار می روند و بسیاری از گونه های آن به علت برگهای با کیفیت بالایشان ارزشمند هستند.
رضایی می افزاید: 50تا 80درصد گیاه برداشت شده قابل خوردن است که البته 20تا 30درصد بیشتر آن مستقیم برای مصرف انسان در ایالات متحده استفاده می شود. برگهای 52تا 60گونه تاج خروس خوردنی است و حتی انواع دانه ها وقتی جوان هستند می توانند به عنوان سبزی مصرف شوند. تاج خروس سبزیجاتی ، معمولا فرآوری حرارتی می شود.
فرآوری شامل پختن ، بخار دادن و پوست کندن است. این سبزی از لحاظ مزه مشابه اسفناج است و از میان تمامی سبزیها بیشترین مقدار کلسیم ، فسفر و آهن را دارد. برگها همچنین دارای مقادیر زیادی پروتئین ، کاروتن ، ویتامین و دیگر مواد با ارزش هستند.
دارویی ضد سرطان
چربی تاج خروس به علت وجود ماده ای به نام اسکوالن که 5تا 8درصد کل چربی گیاه را تشکیل می دهد به عنوان یکی از بهترین انواع چربی شناخته شده است.
اسکوالن اکسیژن محیط را جذب و بافتها و اندامها را اشباع می کند. این نوع چربی برای درمان سرطان به کار می رود، بعلاوه در پوست نفوذ و به عنوان محرک ایمنی عمل می کند. این نوع چربی تاکنون از جگر کوسه ماهی استخراج می شد. در بخش روغن تاج خروس اشکال متنوع ویتامین Eوجود دارند که باعث پایین آمدن کلسترول می شوند.
روغن تاج خروس برای درمان بیماری های توموری ، تصلب و سفتی بافتها، کارکرد نامناسب مغز و سیستم گردش خون محیطی ، نقص ایمنی ، بیماری های زنان ، بیماری های پوست ، معده و جگر، جراحات ، کوفتگی ها و زخمهای بدن بر اثر بدخوابی ، زخم معده ، کمبود ویتامین و جلوگیری از بروز بیماری ها به کار می رود.
علوفه ای از نوع تاج خروس
گیاه تاج خروس که مقدار زیادی محصول را در یک دوره زمانی کوتاه تولید می کند، می تواند به عنوان یک محصول علوفه ای برای حیوانات اهلی مورد استفاده قرار گیرد. تاج خروس می تواند به صورت علف خشک یا سیلو برداشت شود.
تغذیه علوفه تاج خروس عملکرد خوب توسط نشخوارکنندگان را نشان می دهد؛ البته پتانسیل تاج خروس به عنوان علوفه به طور کامل آزمایش نشده است و بیشتر بررسی ها به استفاده انسانی آن به صورت دانه یا سبزی پرداخته اند؛ اما به طور کلی برخی گونه های آن به خاطر محتوای پروتئین بالا، سلولز پایین و نبود مواد سمی در بخشهای رویشی ، مورد توجه قرار گرفته اند.
ارزش تغذیه ای علوفه تاج خروس معمولا از لحاظ الیاف ، لیگنین و قابلیت هضم ماده خشک از علوفه های مورد استفاده فعلی بهتر است. به گفته رضایی وقتی پارامترهای کیفی علوفه مطالعه شده با هم در نظر گرفته شوند، تاج خروس ، علوفه ای با کیفیت خوب تا عالی در مراحل خاصی از توسعه خواهد بود.
کار بیشتری با مطالعات تغذیه ای لازم است تا تصویر کاملی از کیفیت علوفه تاج خروس به دست آید؛ البته داده های محصول و ترکیبات شیمیایی و ارزش غذایی تاج خروس علوفه ای تاکنون پتانسیل بالای آن را برای استفاده در جیره غذایی دام نشان می دهد و با توجه به آن که بخش اصلی هزینه دامپروری در ایران به تغذیه مربوط است ، تاج خروس با خصوصیات ویژه اش در این بخش بسیار اهمیت دارد.
گیاهی منحصربه فرد
تاج خروس از خانواده آمارانتاسه است. این خانواده شامل گیاهان پرطاقت ، علف هرز، علفی ، سریع الرشد و شبه غله است و 60گونه گیاهی دارد که تا به حال بیشتر آنها به عنوان گونه های علف هرز مطرح بوده اند.
تاج خروس یک گیاه C4 و از معدود گیاهان دولپه ای است که در آن محصول اولیه فتوسنتز یک ترکیب 4 کربنه است و این خصوصیات باعث افزایش کارآیی آن در دامنه وسیعی از شرایط حرارتی و رطوبتی شده است.
به طوری که این گیاه با شرایط محیطی مختلفی سازگار است. مقاومت محیطی سودمند، به عنوان یک منبع دانه ای یا سبزی و مصرف موثر آب منجر به فعالیت های اخیر در تولید این گیاه شده است. اینها خصوصیات ضروری برای بقای یک محصول جدید هستند.
چون منابع آب در حال کاهش هستند و تجدید زمین در بسیاری از نقاط جهان محدود است ، توانایی تاج خروس در سازش با شرایط نامناسب مثل خاکهای فقیر از مواد مغذی و یک محدوده وسیع حرارتی و تابش همراه مقاومت آن به تنش خشکی، استفاده از آن را به عنوان یک محصول سبز مغذی در مناطق نیمه خشک ممکن کرده است.
بهاره صفوی 
گفت و گو
محمدرضا مهدوی در گفتوگو با جام جم آنلاین
کاش با این همه ۳۰ و چند ساله به جام جهانی نمیرفتیم / میتوانیم در جام جهانی بترکانیم
«جامجم» در گفتوگو با معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی بررسی کرد
دو هدف دشمن از حمله به زیرساختهای گردشگری
