دنیای تشنه
آیا مساله آب می تواند منجر به ایجاد جنگ در جهان شود؛ این پرسشی بسیار بزرگ است که کارشناسان بسیاری را به خود مشغول کرده است ، در حالی که بیش از 70درصد کره خاکی در اشغال دریاها وآبهاست
بتازگی پانزدهمین گردهمایی با نام نشست جهانی آب با شرکت 1300 کارشناس خبره از 100 کشور در استکهلم برگزار شد که موضوع اصلی آن تلاشی همگانی برای یافتن راه حل های عملی برای مبارزه با گرسنگی و امراض مختلف و مسائل محیط زیست و انواع تبعیض از طریق رفع مشکل کمبود آب و مساله دفع فاضلاب بود.
در حالی که بیماری مهلکی به نام وبا همچنان در بسیاری از نقاط جهان قربانی می گیرد، در سوئد جشنی به مناسبت یکصدمین سال از میان رفتن این ویروس میان آبهای محیطی ، مردم جهان را به خود فرا خوانده است.
اوایل دهه 90به مناسبت ریشه کن شدن وبا و استحصال آب سالم ، تصمیم گرفته شد جشنی به نام فستیوال آب استکهلم بر پا شود و همین جشن خیابانی بود که بالاخره منجر به در نظر گرفتن جایزه ای معتبر و مهم به نام جایزه آب استکهلم شد و امسال این جایزه به یک موسسه هندی به نام مرکز علوم و محیط زیست تقدیم می شود، زیرا این سازمان به شکل قابل ستایش موفق به حل مسائل مربوط به تهیه آب سالم شده و مضاف بر آن ، این مساله را در ارتباط با مسائل دیگر اجتماعی مانند مردم سالاری و سیر تکامل اجتماعی و مبارزه با فقر قرار داده است.
همزمان با اعطای این جایزه ، جشنی در این کشور برگزار می شود که موضوعش این است که چگونه می توان برای همه مردم جهان آب پاکیزه و سالم تهیه کرد؛
1300 کارشناس شرکت کننده در این گردهمایی پیرامون اقداماتی مانند احداث سدها، تغییرات آب و هوایی کره زمین ، مسائل فاضلاب و اقدامات بهداشتی و بخصوص این موضوع بحث و بررسی می کنند در حالی که نیل به این مقصود اهتمامی جهانی را می طلبد و تنها برگزاری یک کنفرانس مساله را حل نمی کند.
واقعیت این است که آب در کره زمین به طور مدام به صورت باران و تبخیر در جریان بوده و از یک چرخه بسته ای تبعیت می کند و هر مرحله این چرخه نیز قادر به خارج شدن از آن نیست.
مقدار آب از ابتدای تشکیل کره زمین تاکنون همواره ثابت بوده است . حال آن که جهان با کمبود آب آشامیدنی روبه روست که البته دلایل آن فراوان است.
براساس تحقیقات به عمل آمده مشخص شده است که هر 20سال ، مصرف سرانه آب 2برابر می شود و این میزان نیز معادل 2برابر نرخ رشد جمعیت جهان است.
فناوری و استفاده بشر بویژه در جوامع پیشرفته از سیستم های بهداشتی سبب شده میزان مصرف سرانه آب در این کشورها بیشتر از دیگر ممالک جهان باشد.
از سوی دیگر در حدود 20تا 25درصد آب قابل استفاده ،در بخش صنعت به کار برده و هر روز بر مقدار مصرف آن افزوده می شود.
صنایع رو به رشد جهان نیاز فزاینده ای به آب دارند؛ به عنوان مثال در ایالات متحده در آینده ای نزدیک تنها در بخش رایانه ، مصرف آب از مرز 396 میلیارد گالن فراتر می رود درحالی که در بخش کشاورزی بویژه غیر سنتی و مکانیزه آن ،استفاده از آب همواره در حال افزایش است.
رشد جمعیت زمین و به تبع آن افزایش مصرف سرانه آب ،همواره با عوامل دیگری از قبیل گرم شدن کره زمین و ذوب شدن یخهای قطبی ، نفوذ کودها و دیگر آلاینده هابه منابع آب و زمینهای حاصلخیز و مرطوب و ...
همگی زنگ خطری جدی برای منابع آب کره زمین محسوب می شوند.
به هر حال آب شرب جهان رو به کاهش است. تا سال 2025 به جمعیت جهان 6/2 میلیارد نفر دیگر افزوده خواهد شد و از این مقدار حدود دو سوم این جمعیت مشکلات جدی کمبود آب را احساس کرده و یک سوم باقیمانده کمبود واقعی آب را تجربه خواهند کرد.
آب ، کالایی گران تر از نفت
کاهش تولید آب شرب و افزایش تقاضا موجب شده شرکتهای تجاری بزرگ جهان به آب ،به عنوان یک کالای سودآور بنگرند.
صنعت آب از دیدگاه بانک جهانی ،صنعتی با صرفه اقتصادی است به گونه ای که بسیاری از صاحبان صنایع از آب به عنوان طلای بی رنگ یاد می کنند. حرکت خصوصی سازی آب مقارن با ظهور فلسفه حاکم اقتصادی جهان موسوم به آزادی تجارت و سرمایه گذاری بوده و بر اساس آن مدیریت منابع و طرحهای اجتماعی به بخش خصوصی واگذار می شود.
این فلسفه درست نقطه مقابل مالکیت سنتی آب بود. موافقتنامه های تجارت جهانی مهمترین ابزار برای شرکتهای تجاری و متحدانشان که در زمینه تجارت آب فعالیت دارند، شده است ؛ چرا که از نقطه نظر چنین سازمان هایی ، آب یک کالای اقتصادی محسوب می شود و در نتیجه قوانین و مقرراتی که بر کالاهایی همچون نفت و گاز حاکم است بر آب نیز حاکم خواهد بود.
تحت چنین مقرراتی هیچ کشوری اجازه محدود کردن یا تحریم صادرات آب بدون مجوز سازمان تجارت جهانی ( WTO) را نخواهد داشت و به تبع آن کشورهای دیگر با محدودیت هایی در عدم پذیرش واردات آب از دیگر کشورها مواجه خواهند شد.علاوه بر این ،فشار برای خصوصی سازی منابع آبی با اعمال قوانین جدید تجارت خارجی در جهان افزایش خواهد یافت.
با تبعیت از چنین قوانینی ، سازمان های آب یک شهر که به شرکتی خارجی واگذار می شوند،باز پس گیری واداره آنها به وسیله شرکت داخلی امکان پذیر نبوده یا با پرداخت جریمه سنگینی که از سوی سازمان تجارت جهانی وضع شده است ، مواجه خواهند شد.
حقیقت این است که این تلاش در جهان جنوب نیز بشدت درجریان است.تلاش برای خصوصی سازی منابع آب کشورهای جهان سوم موجبات اعتراض آن جوامع را فراهم کرده به گونه ای که در گردهمایی جهانی آب که در شهر توکیو ژاپن برگزار شد، نمایندگان یک شبکه بین المللی شهری در جلسه مدیران عامل میکروفن را به دست گرفتند و مدارکی را که درباره تاثیرات سوئ خصوصی سازی در جهان جمع آوری کرده بودندبه مقامات ارائه کردند.
گردشگران و بحران آب
گردشگران توجهی ندارند که وجود آنها در سواحل زیبای کشورهای جنوب اروپا، کشورهایی مثل فرانسه ، ایتالیا، اسپانیا یا پرتغال ، گرچه درآمد کلانی به جیب صاحب هتل ها سرازیر می کند، اما وضعیت زیست محیطی این کشورها را بشدت بحرانی می کند.
میلیون ها گردشگر همه ساله تعطیلات خود را در سواحل جنوب اروپا مثل فرانسه ، ایتالیا، اسپانیا یا پرتغال می گذرانند، دغدغه کار و تمرکز دایمی را در محل زندگی شان از یاد می برند، حمام آفتاب می گیرند و سرمای سالانه کشورهای شمالی را با گرمای بیش از 35 درجه کشورهای گرمسیراروپایی جبران می کنند، درحالی که حضورشان سبب می شود تا وضعیت زیست محیطی این کشورها بشدت بحرانی شود.
آبی که گردشگران مصرف می کنند حدود 850 لیتر در روز است ، یعنی 4 برابر مصرف آب شهروندان معمولی در این کشورها، درحالی که به علت فقدان سیستم کارآمد تصفیه ای ، بخش وسیعی از این آب به رودخانه ها یا به دریا سرازیر می شوند و بتدریج کیفیت آب دریا و همچنین شرایط زندگی آبزیان دریایی بد و بدتر می شود.
صنعت گردشگری برای جلب گردشگران اقدام به تاسیس موقعیت های تفریحی فراوانی از جمله زمینهای گلف که مثل قارچ از زمین سر بر می آورند، می کند، درحالی که یک زمین گلف معمولی در سال به یک میلیون متر مکعب آب نیاز دارد حال آن که میزان مصرف سالانه آب هر شهروند ایرانی چیزی کمتر از 2000 متر مکعب است.
بسیاری از مخازن آب آشامیدنی به طور مرتب در حال کاهش هستند و سه چهارم ظرفیت آنها خالی شده است.
در روستاهای کشورهای جنوب اروپا، شیرهای آب بسیاری بسته ، استخرهای عمومی تعطیل شده اند و به خانه های روستاییان از طریق کامیون ، آب روزانه می رسد.
در پرتغال وضع از این هم بدتر است.گفته می شود که خشکسالی موجود از 300سال پیش تاکنون بی سابقه بوده است.
در بسیاری از روستاهای این کشور، دیگر ذخیره آبی وجود ندارد و روستاییان آب آشامیدنی خود را از طریق کامیون ها دریافت می کنند، در حالی که از میان رفتن مخازن آبی و جابه جایی اکولوژیکی و زیست محیطی باعث وقوع سیل در جنوب آلمان و بسیاری از کشورهای اروپایی شده است.
همه این اتفاقات درحالی روی می دهد که پدیده قحطی و خشکسالی باعث از میان رفتن هزاران نفر درآفریقا و میلیون ها دلار خسارت به کل جهان شده است.
مترجم :مهدی جدی نیا
گفت و گو
