قلبی که همیشه می تپد

بیماری های قلبی عروقی از جمله مشکلات بشر در طول تاریخ بوده است که البته در عصر صنعت و زندگی ماشینی ، این معضل بیش از پیش خودنمایی می کند، به طوری که امروزه اولین عامل مرگ و میر محسوب می شود.

کد خبر: ۷۳۹۳۷

با پیشرفت دانش پزشکی ، روشهای مختلفی برای مقابله با آن ارائه شده است.
در ایران هم به عنوان دومین کشور پیشقدم ، روش نوین ژن درمانی به منظور درمان تنگی عروق کرونر و انسداد آن مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته و مرحله کشت حیوانی را با موفقیت به پایان رسانده است.
با توجه به بررسی های صورت گرفته طی 3تا 6ماه آینده ، این طرح روی بیمارانی که نامزد اعمال جراحی و پیوند قلب هستند،انجام خواهد شد.
عمل ژن درمانی به معنی استفاده از یک ژن یا عامل ژنتیکی برای ترمیم نقایص عملکردها و یا ساختارهای بدن است و در مورد درمان بیماری های قلبی عروقی کاربرد ویژه ای دارد.
بسیاری از بیماران دچار تنگی عروق کرونر (شریان های خون رسان به بافت عضلات قلب ) پس از انجام عمل پیوند رگ یا گشاد کردن عروق تنگ ، پس از مدتی دچار تنگی مجدد می شوند.
به علاوه بسیاری از بیماران پس از سکته های قلبی یا ابتلا به نارسایی قلبی ، توانایی آن را ندارند که تحت اعمال جراحی قرار گیرند.
در نتیجه تنها راه باقیمانده برای پزشک معالج ، انجام درمان های نگهدارنده است تا وقتی بیمار فوت کند که البته این زمان طولانی نخواهد بود. برای این بیماران عمل پیوند قلب نیز قابل انجام است ؛ اما تعداد بیماران مبتلا چندین هزار نفر در سال است که بسیار بیشتر از توانایی کشور برای انجام عمل پیوند بوده و در حال حاضر تنها 30پیوند قلب در کشور انجام می شود.
به این ترتیب روز به روز بر تعداد بیماران مبتلا افزوده می شود، بدون آن که راه علاج موثری برای آنها وجود داشته باشد.
عمل ژن درمانی به منظور آنژیوژنز عروق کرونر (ایجاد رگ در قسمتهای مختلف قلب ) پیشرفته ترین راه موجود در دنیا برای درمان این بیماران است که تاکنون تنها در کشور امریکا توانایی انجام آن از پایه تا بالین انسان وجود داشته است ؛ اما ناقل ژنتیکی ساخته شده در کشور ما نه تنها توانایی تولید رگ برای درمان تنگی عروق خون رسان قلبی را دارد، بلکه توانایی آن از ناقل ژنتیکی تولید شده و مورد استفاده برای درمان بیماری در امریکا نیز بیشتر است.
این ناقل طی انجام طرح ملی ژن درمانی در طول 4سال در گروه قلب دانشگاه علوم پزشکی تهران ، مرکز تحقیقات بیوتکنولوژی موسسه پاستور و شبکه پزشکی ملکولی کشور به تصویب رسیده و سپس تولید و آزمایش شده و در نهایت تولید و مراحل عملکرد این ژن پس از ساخت و انجام تحقیقات به تصویب شبکه پزشکی ملکولی کشور رسیده است.
تولید این محصول و موفقیت آزمایش های اولیه آن مهمترین دستاورد کنونی بیوتکنولوژی و ژن درمانی کشور محسوب می شود.

ژن درمانی معجزه می کند
طرح ملی ژن درمانی به منظور ایجاد رگ در قسمتهای مختلف قلب برای مدت 4سال در نظر گرفته شده است.
به گفته دکتر رضا آقانوری ، معاون پژوهشی مرکز تحقیقات قلب و عروق بیمارستان امام خمینی (ره ) و مسوول اجرایی این طرح ، مراحل کار این طرح شامل ساخت محصول ژنتیکی ، کشت آزمایشگاهی ، کشت حیوانی و در نهایت کشت انسانی است . آقانوری ، مرحله اول پروژه را تولید و ساخت ماده ژنتیکی می داند که خاصیت تولید رگ را داشته باشد و می افزاید:
وقتی ما پروژه را طراحی کردیم دانشگاه بوستون امریکا پیشنهاد کرد ما کار را در آن کشور انجام دهیم.
علت پیشنهاد این بود که اگرچه در سال 2003ژاپنی ها موفق شده بودند در امریکا ژنی با قابلیت تولید رگ بسازند، اما ناقلی ما که ساخته بودیم نسبت به ساخته آنها مزیتهای بسیاری داشت.
ما سال اول موفق شدیم ناقلی بی ضرر و بی خطر به نام پلاسمید را که معمولا در باکتری ها هست ، شناسایی کنیم و ژن مورد نظر خود را روی آن قرار دهیم و همان سال تایید آن را از سازمان دارو و غذای امریکا FDAکه مرجع تصمیم گیری برای استفاده از این مواد است ، دریافت کنیم.
در ادامه توانستیم با کمک مهندسی ژنتیک ، ژن را در محل مورد نظر قرار دهیم و در محیط کشت آزمایش کنیم.
در سال سوم ، کارکرد ما معادل نتیجه امریکایی ها بود، با این تفاوت که توانسیتم نقص کار آنها را برطرف کنیم.
امریکایی ها حدود 2میلی گرم از ژن را به بدن بیمار انتقال می دادند که این مقدار معادل میلیون ها پلاسمید بوده و می توانست به بخشهای دیگر بدن بیمار منتقل شده ، باعث تجمع و ایجاد عوارض ناخواسته ای همچون سرطان شود.
همچنین آنها برای نشاندار کردن ژن از نوعی آنتی بیوتیک به نام نئومائسین استفاده می کردند که در این صورت بدن بیمار نسبت به آنتی بیوتیکها مقاوم شده و در مواقع بروز عفونت اثر آنها را کمرنگ می کرد.
اما ما ضمن اطمینان از عملکرد ژن در قابلیت رگ زایی ، آنتی بیوتیک را در ساختار ژن حذف و با قرار دادن یک سری توالی خاص در اعتبار ژن ، اثر آن را تقویت کردیم.
به این ترتیب کارایی ناقل ما 70درصد بهتر از امریکایی ها شد. این کار به عنوان یک کشف جدید با نام قائم 110برای اولین بار در دنیا به اسم ایران ثبت شده و ناقل پلاسمیدی کاملا بی خطری را ساختیم.
آقانوری در ادامه می گوید:
در سال سوم که شامل سال گذشته و ابتدای امسال است این ناقلان را روی مدلهای حیوانی آزمایش کردیم.
در این صورت که در قلب حیوان به شکل مصنوعی یک سکته ایجاد کرده و پس از آن در فاز حاد و مزمن ، ناقلی را که در محیط کشت جواب داده بود به محل گرفتگی تزریق کردیم.
انتخاب نوع حیوان آزمایشی این طرح 6ماه به طول انجامید که دلیل آن کوتاهی عمر برخی حیوانات آزمایشگاهی از قبیل موش و خرگوش بود، اما در نهایت اعمال کشت حیوانی روی گوسفند صورت گرفت.
اکنون نزدیک به 7ماه از آزمایش روی مدل حیوانی می گذرد و تمام پیگیری ها و نتایج لازم که برای عمل قلب انسان هم ضروری هستند، مثبت بوده و تمام نمونه ها زنده و سالم هستند.
ضمن آن که تغییرات وضعیت آنها نشان دهنده آن است که عمل اکسیژن رسانی و خون رسانی عروق در آنها بخوبی صورت می گیرد.
به این ترتیب و با توجه به بررسی های انجام شده طی 3تا 6ماه آینده ، این طرح روی بیمارانی که دچار تنگی عروق کرونر و انسداد آن هستند یا نامزد اعمال جراحی و پیوند قلب هستند، انجام خواهد شد.
آقانوری ، مسوول اجرایی پروژه بیش از 8هزار نفر متقاضیان داخل و خارج از کشور را اولین داوطلبان خواستار ژن درمانی می داند و می گوید:
نباید فراموش کرد که ایران دومین کشوری است که توانایی ژن درمانی برای درمان تنگی عروق خون رسان قلبی دارد و این افتخار را باید مدیون متخصصان و همکاران این طرح ، مرحوم دکتر سیدحمید میرخانی ، دکتر ابراهیم نعمتی پور، دکتر حمیدرضا پورحسینی ، دکتر حمید کاظم صالح ، دکتر سیدحسین احمدی ، دکتر فریدون محمودی ، دکتر رامین سرامی ، دکتر ربانی ، دکتر زهرا طوطیان ، مهندس ملک حسین احمدی پور و مهندس احمد عباچی همراه همکاران خارجی ما، دکتر جیمز سیمز از دانشگاه بوستون امریکا و دکتر زهرا ذاکری از دانشگاه پرینستون دانست.

قلب یدکی
به گفته آقانوری ، بحث ژن درمانی و سلولهای بنیادی به طول کلی متفاوت است.
سلول بنیادی سلولی است که قابلیت تبدیل به بافتی را دارد که می تواند به عنوان بخشی از اندام هدف مورد استفاده قرار گیرد.
یعنی سلول بنیادی را می توان به نحوی هدایت شده با تکنیک های خاص در جهت تولید سلولهای قلب ، ریه ، کلیه و... هدایت کرد
؛ اما هدف آن درمان بافتهای آسیب دیده قلب است نه رگ سازی.
آقانوری در ادامه می گوید:
متاسفانه استفاده از سلولهای بنیادی درباره بیماری های قلب عروق در کشور تا امروز نه تنها موفقیت آمیز نبوده بلکه از آنجا که خیلی سریع و بدون آزمایش روی مدل حیوانی بر انسان شروع شده است ، بسیار خطرناک و وحشتناک است.
آقانوری با تاکید بر آن که هر بیمار انسانی همانند خود متخصص است و از او نباید به عنوان وسیله ای برای آزمایش ها بهره برد، افزود: اگرچه داشتن یک قلب یدک برای هر بیمار بیشتر به آرزو شبیه است ، ولی خیلی دور از دسترس هم نبوده و در آینده با کمک و تلفیق سلول های بنیادی و ژن درمانی می توان این عضو را به طور کامل ایجاد کرد.