در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
سرگردانی ها میان 2 وزارتخانه
بحث جدایی آموزش پزشکی از وزارت بهداشت ، جدالی چند ساله است.لابد شما هم این بحث قدیمی را که چرا آموزش پزشکی باید زیرنظر وزارت بهداشت و درمان باشد، شنیده اید. این بحث بار دیگر بالا گرفته است
یکی از طرح های کوچک سازی دولت ، بازگشت آموزش پزشکی به وزارت علوم است که در هیات دولت مطرح شده و واکنش های مثبت و منفی زیادی را برانگیخته است.
موافقان جدایی آموزش از وزارت بهداشت معتقدند ادغام ، نه تنها هزینه ای ندارد، بلکه در درازمدت از صرف هزینه های اضافی جلوگیری می کند.
اینان معتقدند سوئ مدیریت در وزارت بهداشت ، ارائه خدمات بهداشتی را با مشکل مواجه کرده است و همه مردم ناراضی اند؛ همچنین وزارت علوم تجربه اداره دانشگاه ها را دارد و در این باره از مدیریت مطلوب استفاده خواهد کرد و این موجب می شود وضع آموزش و پژوهش در حوزه آموزش پزشکی بهبود یابد.
مخالفان چه می گویند؛
مخالفان اعتقاد دارند با بازگشت آموزش پزشکی به وزارت علوم ، مشکلات بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی چند برابر می شود؛ چرا که تمایز بیمارستان های آموزشی از دیگر بیمارستان ها و انتقال آنها به وزارت علوم بسیار مشکل و ناممکن است ، زیرا اصولا هر کس باید مهارت و دانش مربوط را در عرصه کسب کند و آموزش ببیند.
این مساله یک اصل کلی در ارتباط با کیفیت توانمندی هر مهارت است که مورد قبول همه دانشمندان جهان است. مخالفان جدایی معتقدند بهداشت و درمان و حتی آموزش کشور با مشکلات بسیاری روبه روست تا حدی که دستاوردهای طرح ادغام در سایه این مشکلات کمرنگ و گناه این مشکلات به ادغام نسبت داده شده است.
بنابراین افرادی که در این ارتباط اظهار نظر می کنند باید مساله ادغام را جدا از مشکلات موجود بررسی کند، چرا که درغیر این صورت نقض غرض شده و حق مطلب ادا نمی شود.اینان معتقدند بسیاری از دانشکده های پزشکی جهان که طرح ادغام را اجرا نکرده اند، دغدغه عمل نکردن به مسوولیت اجتماعی خود را دارند.
علت این است که نیروهای تربیت شده توسط این دانشکده ها در زمان تربیت از جامعه و نظام ارائه خدمات بهداشتی - درمانی جدا هستند. بنابراین تحول در نظام آموزش پزشکی ضروری است و این تحول باید متوجه فلسفه آموزش پزشکی باشد، یعنی نیروهایی تربیت شوند که پاسخگوی نیاز و انتظار جامعه باشند.
این در حالی است که دانشجوی پزشکی باید توان و مهارت تبدیل علم و دانش پزشکی به خدمت را کسب کند و آن را در اختیار جامعه قرار دهد. به عبارت دیگر باید یک نیروی حرفه ای در دانشکده پزشکی تربیت شود نه یک متخصص صرف.
وزارت علوم ، موافق
وزیرعلوم ، تحقیقات و فناوری حامی جدی یکپارچه شدن آموزش عالی است. دکتر جعفر توفیقی ، وزیر علوم ، تحقیقات و فناوری با ضروری خواندن بازگشت آموزش پزشکی به وزارت علوم می گوید: اساسا تمام علوم مبانی مشترک و واحدی دارند و در بسیاری از زمینه ها باید با هم ارتباط و تعامل داشته باشند.
وی با بیان این که بر اساس تجربه های جهانی ، آموزش عالی یکپارچه است ، تاکید دارد: دانشکده های پزشکی نیز مانند دیگر دانشکده ها در یک دانشگاه یکپارچه و ادغام شده هستند و با یکدیگر تعامل و مراوده دارند و حتی برخی رشته ها و مبانی آن مشترک و یکسان است.
وزیر علوم با مفید خواندن این اقدام خاطرنشان می کند: اگر دولت عزم کرده که در اصلاح ساختار خود آموزش پزشکی را در وزارت علوم ادغام کند، ما نیز استقبال می کنیم.
وی با اشاره به رابطه بین تخصصی بودن رشته های پزشکی و توانمندی وزارت علوم اظهار می کند: همه رشته های آموزش عالی تخصصی هستند و از این نظر تفاوتی وجود ندارد در همین خصوص آموزش پزشکی چه در وزارت علوم و چه در وزارت بهداشت باید استانداردهای لازم از نظر مسائل نظری ، عملی ، بالینی و دسترسی به بیمارستان را داشته باشد، بنابراین جدا شدن آموزش پزشکی از وزارت بهداشت به معنای جدایی آن از بیمارستان ها و کاربردها و مهارت های عملی نیست.
وزارت بهداشت ، مخالف
اما دکتر مسعود پزشکیان ، وزیر بهداشت درمان و آموزش پزشکی نظری کاملا متفاوت دارد. وی می گوید: هر حرکت و مداخله ای بدون مطالعه ، منطقی نیست.
باید اقدامات و اصلاحات ، قدم به قدم و با مطالعه صورت بگیرد. در این طرح نیز باید دیده شود که این مبانی علمی را از کجا گرفته اند و این که کدام کشور جدا کردن آموزش از درمان پزشکی را انجام داده که ما دومین کشور باشیم.
وی تاکید دارد: بحث بازگشت آموزش پزشکی به وزارت علوم بارها به گونه های مختلف مطرح شده است. با این حال هیچ انسان اندیشمند و عاقلی بدون مطالعه کاری را انجام نمی دهد و اگر قرار است کاری در کشور انجام شود باید هدف از انجام آن و گروه هدف مشخص شود.
پزشکیان می افزاید: برای ایجاد تغییر در روند فعلی باید بررسی شود که آیا در وضعیت و شرایط فعلی و مکان فعلی آموزش پزشکی مشکلات حل نمی شود که بخواهیم تغییری در آن ایجاد کنیم.
وی با بیان این که برخی مواقع هنگام بروز مشکلات این گونه تصمیم گیری ها صورت می گیرد، می گوید: برخی با این تغییرات انتظاراتی را در مردم ایجاد می کنند که مثلا در پی حل مشکلی هستند، ولی نوع کار و راهکار رفع مشکل در روند قضیه گم می شود و مشخص نیست.
وزیر بهداشت با اشاره به تشکیل وزارت رفاه توسط دولت در سال گذشته ، اظهار می کند: در آن زمان نیز ما نقطه نظرات کارشناسی در این ارتباط داشتیم و معتقد بودیم که نمی توان بخشهای مرتبط با سلامت را از وزارت بهداشت جدا کرد، ولی آن زمان نیز برخی حرفها نادیده گرفته شد.
وظیفه اصلی دانشگاه ها
یکی از طرفداران یکپارچه شدن آموزش عالی ، دکتر رضا ملک زاده ، استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران و وزیر سابق بهداشت است.
دکتر ملک زاده می گوید: اگر قرار است دانشگاه ها رشد کنند و ما بتوانیم در تولید دانش و توسعه کشور نقش داشته باشیم ، باید به دانشگاه ها نوعی اختیار و استقلال خاص در قالب مقررات و چارچوب های نظام و مجلس داده شود.
وی محدودیت اختیارات دانشگاه ها را بزرگترین مشکل بخش آموزش پزشکی و درمان عنوان و اظهار می کند: مشکل اصلی ، مشکل ساختاری سیستم آموزش عالی کشور است و به روش صحیح و مطلوب گروههای آموزشی دانشگاه ها باید اختیارات خاص داشته باشند و در اصل مدیریت از پایین به بالا اعمال شود؛ به عنوان مثال دانشگاه ها و گروههای آموزشی حتی برای پذیرش دانشجوی فوق تخصصی نیز استقلال و اختیار ندارند و افراد بدون ارزیابی در مصاحبه توسط اعضای هیات علمی به عنوان دانشجوی آن دانشگاه پذیرفته می شوند.
او اعتقاد دارد: مشکل دیگر دانشگاه های علوم پزشکی این است که وابسته به وزارتخانه ای هستند که هزار و یک مشکل و مسوولیت اجرایی جدا از آموزش و پژوهش دارد.
به عبارت دیگر در حال حاضر اولویت اول دانشگاه ها، آموزش و پژوهش نیست. وی با اشاره به پیگیری جدی مساله استقلال دانشگاه ها در سیستم وزارت علوم ، خاطرنشان می کند: با هیات امنایی شدن ، اختیارات بسیار بیشتری به دانشگاه های وابسته به وزارت علوم داده شده است ، ولی باز در آنجا نیز ایده آل نیست.
وزیر اسبق بهداشت با نادرست خواندن انتخاب روسای دانشگاه ها توسط شخص وزیر، اظهار می کند: انتخاب روسای دانشگاه ها توسط شخص وزیر بدون در نظر گرفتن نظرات و عقاید اعضای هیات علمی وضعیت نامطلوب فعلی را ایجاد کرده است ؛ بنابراین برای اداره مطلوب یک محیط علمی باید تعامل و ارتباط با اعضای هیات علمی در سطوح مدیریتی تقویت شود.
وی می افزاید: با تصویب این طرح ، وزارت بهداشت باید به سمت انجام کارهای پیشگیری ، بهداشت ، درمان ، بیمه و فعالیت های نظارتی سوق پیدا کند و دانشگاه ها نیز به وظیفه اصلی خود یعنی تولید علم ، آموزش و پژوهش بپردازند.
مغایر با قانون برنامه توسعه
معاون آموزشی و امور دانشگاهی وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی اعتقاد دارد: طرح انفکاک آموزش پزشکی از لحاظ حقوقی ، قانونی و علمی بخوبی بررسی نشده و با قانون توسعه مغایراست.
دکتر عبدالله کریمی می گوید: درصورتی که بحث ادغام آموزش پزشکی با وزارت علوم جدی باشد باید نکات خاصی را مدنظر داشته باشیم.
وی تاکید دارد: ماهیت کار گروه پزشکی از غیرپزشکی متفاوت است و دوستان ما در وزارت علوم باید به این نکته توجه داشته باشند که از سال دوره پزشکی 4سال دانشجویان در بیمارستان های آموزشی و درمانی سپری می شود و از آنجا که ما برای هر موسسه و دستگاه آموزشی ناچاریم یک مرکز آموزشی درمانی داشته باشیم ، باید با در نظرگرفتن این موضوع اثرات انفکاک را ترمیم کنیم.
وی می گوید: موضوع ارجاع از سطح یک به 2و از آنجا به سطح 3مراکز آموزشی درمانی که در برنامه های توسعه به آن اشاره شده به چه صورت بین وزارت بهداشت و وزارت علوم جدیدالتاسیس ، هماهنگی خواهد داشت و آیا ادغام باعث معطل شدن و اجرانشدن بحث ارجاع نخواهد شد؛
وی در ادامه افزود: همچنین در شهرستان هایی که مراکز درمانی به دانشکده های پزشکی واگذارشده ، وزارت بهداشت مراکز درمانی که به مردم سرویس می دهد را از دست خواهد داد و بناچار باید بیمارستان های دیگری تاسیس شود و در اختیار وزارت بهداشت برای اعمال ارجاع سطح دوم و سرویس دهی به مردم گذاشته شود.
خیانت ملی
رئیس مرکز مطالعات آموزش پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی ، بازگشت مجدد آموزش پزشکی به سیستم وزارت علوم را در حد یک خیانت ملی می داند.
دکتر شهرام یزدانی با اشاره به مطرح شدن مجدد طرح بازگشت آموزش پزشکی به وزارت علوم در مجلس تصریح می کند: چیزی که در حال حاضر مطرح شده است ، اصلاح ساختاری عمده در سطح دولت است و یکی از مقولات آن بازگشت آموزش علوم پزشکی به ساختار وزارت علوم است که کنار دیگر اصلاحات ساختاری مانند ادغام وزارت بهداشت با وزارت رفاه و غیره مطرح شده است.
وی با بیان این که چنین مساله ای در گذشته نیز مطرح شده بود، گفت : وضعیت فعلی و موجود یعنی ادغام آموزش علوم پزشکی با نظام سلامت به نفع بخش سلامت و آموزش پزشکی است و از جنبه عملی و نظری و همچنین با توجه به تجربه چند سال گذشته ، انتزاع آموزش از وزارت بهداشت ، به آموزش پزشکی و ارائه خدمات سلامت ضربه شدیدی وارد می کند.
رئیس مرکز مطالعات و توسعه آموزش پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با بیان این که جهان به سمت ادغام آموزش پزشکی و سیستم سلامت حرکت می کند، تاکید دارد: به عنوان مثال دانشگاه ها و دانشکده های پزشکی کشور امریکا هریک نظام سلامت مخصوص به خود را دارند که این درحد مالکیت است.
به عبارت دیگر سیستم سلامت اطراف هر دانشکده شامل بیمارستان ها جزو مایملک دانشکده یا دانشگاه محسوب می شود. وی می افزاید: با مطرح شدن مجدد این طرح در مجلس و در پی آن ، جدایی سیستم آموزش پزشکی از سلامت و بهداشت ، علاوه بر تحمیل بار اجرایی عظیم از سوی دانشگاه های علوم پزشکی برای بازگشت به وزارت علوم ، بشدت برخلاف گرایش جهانی پیش می رویم.
دکتر یزدانی با مثبت خواندن طرح ادغام آموزش پزشکی اظهار می کند: در کشورهای جهان سوم یا در حال توسعه بعضا راهبردهای درست ، ناکامل و غلط اجرا می شود، ولی بدنامی آن به نام راهبرد نوشته می شود.
به عبارت دیگر نمی توانیم بگوییم چون یک تجربه ناموفق تمرکززدایی یا خودگردانی داشته ایم ، این راهبردها یعنی تمرکززدایی و خودگردانی غلط و نادرست است.
وی با تاکید بر بازنگری در شیوه اجرای این طرحها، بخصوص طرح ادغام خاطرنشان می کند: اگر مشکل در اجراست ، شیوه اجرا را اصلاح کنیم و اگر طرحها مشکل راهبردی دارند، راهبردها مورد بازنگری قرار بگیرند. این در حالی است که طرح ادغام آموزش پزشکی مشکل اجرایی دارد، ولی ما در پی حذف کل راهبرد هستیم.
رئیس مرکز مطالعات آموزش پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در خاتمه با بیان این که صددرصد راهکارهایی برای بهره وری بهتر از طرح ادغام وجود دارد، تصریح کرد: به اعتقاد بنده بازگشت آموزش پزشکی به سیستم وزارت علوم در حد یک خیانت ملی است ؛ چرا که روز به روز دانشگاه های علوم پزشکی در حال کشف راهکارهایی برای عملیاتی و واقعی کردن بیشتر طرح ادغام هستند، بنابراین نباید این فرصت از دانشگاه ها گرفته شود تا سیستم سلامت راه درستی را که در پیش گرفته است به سرانجامی مثبت برساند.
به نفع آموزش پزشکی
دکتر سعید سمنانیان ، رئیس دانشگاه تربیت مدرس با مفید خواندن بازگشت آموزش پزشکی به وزارت علوم می گوید: آموزش پزشکی سال 63 با دلایل و شرایطی ویژه از بدنه وزارت علوم جدا شد که این اقدام دستاوردها، منافع و نکات مثبت خود را داشت ، ولی در شرایط فعلی که پزشک به اندازه کافی تربیت شده ، محدودیت های قدیم وجود ندارد و همچنین دانشگاه های وزارت بهداشت ظرفیت پذیرش دانشجوی پزشکی را کاهش داده اند، بازگشت آموزش پزشکی به وزارت علوم به نفع آموزش علمی تر و دقیقتر پزشکی کشور است.
وی می افزاید: در شرایط فعلی روسای دانشگاه های علوم پزشکی به دلیل مشغله فراوان در بخش بهداشت ، درمان و دارو نمی توانند به مسائل آموزشی و پژوهشی توجه کافی داشته باشند و اگرچه افراد موجه و علمی در مسند روسای دانشگاه های علوم پزشکی قرار دارند، ولی ساختار تشکیلاتی وزارت بهداشت و لزوم توجه به شرایط بهداشتی و درمانی دورافتاده ترین روستاهای اطراف هر استان توسط روسای دانشگاه های علوم پزشکی ، اجازه رسیدگی کامل به بحث آموزش و پژوهش را نمی دهد.
دکتر سمنانیان با بیان این که در شرایط فعلی بازگشت آموزش پزشکی به وزارت علوم بسیار عاقلانه است ، تصریح می کند: یک مدیر در سطح رئیس دانشگاه و پس از آن مدیران سطوح بالا و میانه زمان محدودی فرصت و مسوولیت دارند، بنابراین چگونگی صرف این فرصت محدود از اهمیت زیادی برخوردارست.
باید بررسی شود که چند درصد از تصمیم گیری ها و وقت مسوولان و دست اندرکاران وزارت بهداشت می تواند به آموزش و پژوهش معطوف شود.
به عبارت دیگر، هرکس با قرار گرفتن در این چارچوب تشکیلاتی موظف و متعهد است به دردها و آلام مردم از زوایای خدماتی یعنی بهداشت ، درمان و دارو بپردازد، چرا که این تشکیلات به مدیر جهت می دهد. وی ادامه می دهد: با این حال تشکیلات در وزارت علوم ، مدیران و مسوولان دانشگاه ها را به صرف کلیه همت و وقت در تربیت نیروی انسانی سوق می دهد.
رئیس دانشگاه تربیت مدرس با تاکید بر جدایی آموزش از درمان و بهداشت تصریح می کند: در این خصوص ایجاد وزارت رفاه و یکپارچگی بیمه ها تدابیر بسیار مناسبی بوده است که با پیوستن سلامت ، درمان و دارو به این مجموعه ، آموزش پزشکی می تواند به دامن مادر خود یعنی وزارت علوم برگردد.
محدود کردن امکانات
دکتر ناصر سیم فروش ، استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با انتقاد و مخالفت نسبت به طرح بازگشت آموزش پزشکی به وزارت علوم می گوید: پزشکی کشور از زمانی رشد کرد که از وزارت علوم جدا شد.
بازگشت مجدد به این وزارتخانه امکانات پزشکی کشور را محدودتر خواهد کرد. وی در عین حال تصریح می کند: بسیاری از عقب افتادگی ها در پزشکی ناشی از پیشرفت نکردن مهندسی و فناوری در کشور است.
با بازگشت آموزش پزشکی به وزارت علوم مجددا وابستگی و بدبختی شروع و پزشکی کشور به قهقرا کشیده می شود. به عبارت دیگر وابستگی به وزارت علوم یعنی ارتجاع در علوم پزشکی.
هیات امنا ، بهترین راه حل
دکتر انوشیروان محسنی ، نایب رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی نظر دیگری دارد، هر چند او با جدایی آموزش از پزشکی موافق است ، اما عقیده دارد این کار به تنهایی کافی نیست او معتقد است : انتزاع دانشگاه های علوم پزشکی از وزارت علوم از یک طرف هزینه های جاری دولت را بالا برده و از طرف دیگر اداره بیمارستان ها را با مشکل مواجه کرده و به طور کلی شرایطی را به وجود آورده است که آموزش علوم پزشکی فدای مشکلات روزمره شده است.
وی ادامه می دهد: روسا و اعضای هیات رئیسه دانشگاه های علوم پزشکی در زمان حاضر بیش از 80درصد وقت خود را صرف مسائل بهداشتی و درمانی منطقه می کنند و کمتر از 20درصد وقت آنها به مسائل آموزشی دانشگاه اختصاص می یابد. این موضوع افت آموزشی قابل توجهی را در رشته های علوم پزشکی به وجود آورده است.
عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس می افزاید: البته افت آموزشی فقط به رشته های پزشکی مربوط نیست و تقریبا در همه رشته ها دیده می شود و شاید بتوان گفت وضعیت تولید علم و مقاله های علمی در علوم پزشکی حتی از علوم دیگر نیز بهتر است ، بنابراین به نظر نمی رسد انتزاع دانشگاه های علوم پزشکی از حوزه بهداشت و درمان و ادغام آن در وزارت علوم وضعیت را بهتر کند.
نماینده مردم نوشهر و چالوس در مجلس شورای اسلامی می گوید: بهترین راهی که برای حل این مساله به ذهن می رسد استقلال دانشگاه ها و اداره آنها به صورت هیات امنایی و تاسیس سازمان های بهداشت و درمانی منطقه ای است تا از یک طرف مسائل روزمره بهداشت و درمان از حوزه آموزش جدا شود و از طرف دیگر دانشگاه ها بتوانند از توان و ظرفیت خود برای ارتقای سطح آموزش استفاده کنند.
محسنی اعتقاد دارد: باید موضوع انتزاع دانشگاه های علوم پزشکی و اتصال آنها به وزارت علوم یا اداره مستقل آنها به بحث کارشناسی گذاشته شود تا جنبه های مثبت و منفی آن روشن شود، اما به نظر من استقلال دانشگاه ها و اداره آنها به صورت هیات امنایی مفید است و مسوولان دانشگاه ها با استفاده از تجربه و سلیقه خود می توانند برای ارتقای ظرفیت آموزشی و کاربردی دانشگاه اقدام کنند.
وی ادامه می دهد: هیات امنایی شدن دانشگاه ها به هرحال یک فرصت مناسب است تا مشکلات بروکراسی حاکم بر دانشگاه ها کم شود و اگر چه ممکن است هر دانشگاه بنا به سلیقه خود به یک بخش توجه بیشتری داشته باشد، اما در نهایت مزایای این کار بیش از وضعیت فعلی و آثار منفی کمتری بر آن مترتب است.
چه اتفاقی خواهد افتاد؛
در صورت انتزاع آموزش پزشکی از عرصه خدمات بهداشت و درمان چه اتفاقی خواهد افتاد؛ پاسخ این پرسش را از زبان مسوولان وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی در پیش رو داریم.
نظام سلامت و کارکنان آن ، پس از انقلاب در مقایسه کمی و کیفی با دیگر بخشهای تولیدی ، خدماتی کشور در سطح ملی و بین المللی افتخار آفریدند و باعث سرافرازی کشور در سطح جهانی شدند.
نگاهی تحلیلی و منطقی به بخش موفق کشور، پاسخی به اتهامات بی کفایتی ، ناکارآمدی و نامطلوب بودن خدمات خواهد بود و موفقیت های جلوگیری از مرگ نابهنگام مردم ایران ، ارتقای سلامت آنان ، کنترل جمعیت ، بهبود کیفیت و شیوه زندگی مردم و تربیت نیروی انسانی مورد نیاز درعرصه ادغام یافته آموزش ، پژوهش و خدمات ، بیش از پیش به تصویر کشیده خواهد شد.
از سوی دیگر هزینه های جدا شدن آموزش از وزارت بهداشت بسیار بسیار سنگین خواهد بود و بی نظمی حاکم بر سلامت کشور در دوره انتقال تا شکل گیری نظامهای جدید نکته مهم دیگری است که ظاهرا از یادها رفته است.
به لحاظ عجین شدن بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی عملا باید تبر در دست گرفت و تنه درخت را به 2شقه تقسیم کرد که جای زخم آن اگر هر دو را از پای در نیاورد، یقینا بحران های غیرقابل کنترلی را در آموزش و عرصه ارائه خدمات بهداشتی ، درمانی ایجاد می کند.به هر صورت ظاهرا لایحه تشکیلات کلان دولت فعلا ارائه نمی شود.
پس باید به انتظار دولت آقای دکتر احمدی نژاد باشیم تا ببینیم نگاه مجموعه ایشان به این قضیه چگونه است.
علی اخوان بهبهانی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
