از صدای سخن عشق ندیدم خوشتر

به‌دنبال اقبال عمومی مخاطبان از سری اول صدای سخن عشق پس از اندک زمانی سری دوم و سوم و چهارم این برنامه نیز تولید و پخش شد. سری سوم صدای سخن عشق به سفارش شبکه شما در 80 قسمت در سیمای مرکز فارس تولید شده و شرکت‌کنندگان نیز از کودکان تا بزرگسالان در آن حضور دارند و مشاعره می‌کنند.

قرائت اشعار دیروز و امروز

قرائت اشعار توسط شاعران و بازخوانی دیوان شاعران و سایر آثار تاریخی از سوی شرکت‌کنندگان ازجمله بخش‌های مشاعره است.

مسابقه با شرکت 63 گروه چهار نفره انجام می‌شود و سرانجام چهار نفر به مرحله نهایی راه پیدا می‌کنند. این مسابقه شامل دور مقدماتی، نیمه‌نهایی و پایانی است که شرکت‌کنندگان در بخش‌های مشاعره عمومی و مشاعره مشروط (واژگان، نیمه مصرع و شعرخوانی باهم) به رقابت می‌پردازند. در این برنامه همچنین از بخش‌های شعر یک شاعر و شعرخوانی کودکان استفاده می‌شود.

صدای سخن عشق با محتوایی ادبی، اشعار برگزیده شاعران دیروز تا امروز ایران را روایت می‌کند و در هر قسمت از برنامه کارشناس ـ مجری شرحی بر احوال شاعران فارسی بیان می‌کند.

برد و باخت مهم نیست

رویکرد آموزشی سری جدید برنامه اگر بیشتر از وجه سرگرمی‌اش نباشد، کمتر نیست؛ پس مشاعره یک مسابقه تلویزیونی صرف با رویکرد ادبیات فارسی نیست. روال عادی مشاعره همیشه این‌گونه بوده که هرکس نتوانست در نوبت خود بیتی بخواند، از دور مسابقه حذف می‌شود و رقابت میان دیگران ادامه پیدا می‌کند. نکته دیگر این که خواندن بیت‌هایی که به حروف کم‌کاربرد در زبان فارسی ختم می‌شوند، به برنده شدن در مسابقه کمک می‌کند و این مساله ممکن است مسابقه را از انگیزه اصلی آن که تبادل آگاهی است، دور کند، اما در برنامه مشاعره رقابت میان افراد به گونه‌ای طراحی شده که شرکت‌کنندگان به چنین آفت‌هایی گرفتار نشده، از مسیر درست و هدف اصلی مسابقه منحرف نشوند. در «صدای سخن عشق» اگر کسی نتواند در نوبت خود بیت مناسب را بخواند، از دور رقابت حذف نمی‌شود، بلکه امتیازش کم می‌شود. به طور کلی برد و باخت در برنامه مشاعره کمترین اهمیت را دارد. این ویژگی شاید از جذابیت رقابتی بودن برنامه بکاهد، اما بر تاثیرگذاری آن اضافه می‌کند، چون مجری ـ کارشناس برنامه به فراخور نیاز، هر بار نکته‌های ادبی و آموزشی را با توجه به بحث، مطرح و بازگو می‌کند و تذکراتی ادبی و آموزشی می‌دهد که بجا و مناسب است.

از دیگر نکات قوت صدای سخن عشق، بخش‌های متنوع آن همراه بار آموزشی است، مثلا در بخش شعرخوانی شرکت‌کنندگان، در وهله اول لحن ادای شعر و فن بیان و در وهله بعد، مضمون شعر و نکات سبک‌شناسانه سنجیده می‌شود که به خودی خود به جذابیت برنامه مشاعره افزوده و نقطه قوت آن است.

علی رشیدی، تهیه‌کننده برنامه صدای سخن عشق درباره پیشنهاد اولیه تهیه برنامه می‌گوید: با انتخاب مهندس کشفی به سمت مدیر کل مرکز فارس در سال 90، تولید این برنامه در دستور کار صداوسیمای مرکز فارس قرار گرفت که سال‌ها، جای خالی آن در این شبکه احساس می‌شد چراکه شیراز به‌عنوان پایتخت شعر و ادب کشور همواره مورد توجه ادب‌دوستان بوده است، بنابراین با دادن فراخوان از علاقه‌مندان مشاعره دعوت و با گرفتن تست اولیه و فراهم شدن مقدمات کار، ضبط برنامه را شروع کردیم. او درخصوص سری‌ دوم و سوم برنامه می‌گوید: سری دوم در 39 و سری سوم در 22 قسمت تهیه و تولید شده است. سری چهارم نیز با 65 برنامه به سفارش شبکه شما تهیه شده است. در سری سوم که در حال پخش از این شبکه است، سعی کردیم کار را خیلی ویژه و متناسب با استانداردهایی که در شبکه ملی و سراسری تولید می‌شود، شروع کنیم.

رشیدی با اشاره به تاثیر برنامه در جامعه می‌گوید: با قوت گرفتن برنامه، طبع شعر و شاعری در شهر شیراز نیز قوت گرفت. نشریات محلی شیراز نیز به این موضوع پرداخته‌اند و فرهنگ مشاعره در همه جای این شهر رایج‌تر شده است. مثلا در سری سوم برنامه با کودکانی سر و کار داریم که تعجب همه را برانگیخته‌اند. کودکان چهار تا هشت ساله‌ای که دست‌پرورده والدین ادب دوست و شعردوستی هستند که دو سال پیش همین والدین، خودشان از شرکت‌کنندگان سری اول برنامه بوده‌اند.

تهیه‌کننده صدای سخن عشق، درباره بخش‌های جذاب برنامه می‌گوید: برای این‌که برنامه از حالت یکنواخت خارج شود، در هر سری تغییرات جدیدی به وجود آورده‌ایم. سری اول در استودیو اجرا شده بود، اما سری‌های بعدی در فضای باز تولید شد. سری دوم و سوم و چهارم در فضاهای تاریخی ـ فرهنگی مورد توجه قرار گرفت و بار دیگر، صدای سخن عشق در اماکن تاریخی و فرهنگی فارس طنین‌انداز شد. رشیدی به اتاق فکر این برنامه اشاره می‌کند و ادامه می‌دهد: در این اتاق طرح‌ها و ایده‌های جدید را طراحی و در هر سری بخش‌های جدیدی به برنامه اضافه کردیم. یک بخش در سری سوم طراحی کردیم و آن مزایده واژه‌هاست. یک واژه به مزایده گذاشته می‌شود و هر کدام از شرکت‌کنندگان که بیشترین شعر را با آن واژه بگوید، برنده قسمت مورد نظر برنامه می‌شود. در سری چهارم مجموعه که بزودی از شبکه شما پخش می‌شود آیتم‌های دیگری به اصل برنامه اضافه شده است. یک واژه را مجری مطرح می‌کند و شرکت‌کنندگان به صورت چرخشی هر قدر بتوانند درباره آن شعر می‌گویند.

امیرهمایون یزدان‌پور، مجری برنامه نیز درخصوص پیشینه مشاعره و این‌که قدمت آن به چه زمانی می رسد می گوید: قدمت مشاعره در ایران همپای تولد شعر، ابتدا در محافل شاعران و سپس با آشنا شدن مردم و حفظ اشعار شاعران بنام و حتی محلی سینه به سینه میان مردم رواج یافته است. پیشینیان ما شب‌های طولانی زمستان را فرصت مناسبی می‌دانستند و خانواده‌ها و فامیل را دور هم جمع و برای پر کردن وقتشان شعرهای زیبا قرائت می‌کردند.

یزدان‌پور درباره این‌که آیا برای کودکان شرکت‌کننده در برنامه صدای سخن عشق، کلاس و تمرینی در نظر گرفته شده است، می‌گوید: کلاس‌هایی را قبل از ضبط برنامه برای بچه‌ها ترتیب دادیم و آنها را با رمز و رموز شعر، قافیه، ردیف و آرایه‌های شعری آشنا کردیم و بعد از آمادگی کامل در برنامه شرکت دادیم که همین دقت و درست‌خوانی و معنی‌دار خواندن شعر از سوی کودکان مورد توجه مخاطبان قرار گرفت.

یزدان‌پور در این خصوص که آیا در برنامه صدای سخن عشق از شعرهای شعرای بنام استفاده شده یا از سروده شاعران معاصر بهره گرفته می‌شود، می‌گوید: شرکت‌کنندگان برنامه که از استان‌هایی چون بوشهر، خوزستان و کرمان و دیگر نقاط کشور بودند هر جا فرصتی پیش می‌آمد سروده‌های شاعران معاصر و محلی خود را قرائت می‌کردند و به جذابیت برنامه می‌افزودند. رویکرد برنامه نقد شعر نیست، ولی در هر چهار سری برنامه هر جا لازم بود، خود بنده و شرکت‌کننده‌ها از دیگر بزرگان ادب یاد کرده و به معرفی آثار و بیان دیدگاه آنها پرداخته‌ایم. وقتی صحبت از حافظ و سعدی می‌شود، نمونه‌هایی از شعر شاعران اروپایی و آمریکا چون گوته پیش می‌آید. گوته خود را همزاد حافظ دانسته و من نیز به پاس ارادت این فرد به حافظ، اقدام به خواندن اشعار کوتاهی از او کرده‌ام اما این‌که شعری را نقد کنیم، برنامه کمتر چنین فرصتی به ما داده است.

مجری برنامه همچنین درباره کم بودن شعر و ادب در برنامه های تولیدی صدا و سیما می‌گوید: این نقد را وارد می‌دانم. جای برنامه‌های ادبی و فرهنگی در میان برنامه‌های صدا و سیما اگر نگویم کمرنگ، کم است. برای کشوری که شاعران و ادیبان بزرگی دارد، حیف است شاعران بنامش در گمنامی باشند و آثار خام و بی‌ریشه غربی در کاغذهای روغنی ایران پیش روی نسل به جا مانده از حافظ و فردوسی و سعدی و رودکی باشد و با پیشینه فرهنگی ما ایرانیان باید بیش از اینها به این گروه از برنامه‌های ادبی پرداخته شود.

روی آنتن

برنامه فرهنگی، هنری و ترکیبی صدای سخن عشق برنامه‌ای است، شامل شرح احوال و آثار شاعران بزرگ ایران‌زمین، غزل‌ها و دکلمه اشعار که در قالب برنامه شبانه، روزهای شنبه تا پنجشنبه راس ساعت 23 و 30 دقیقه از شبکه سراسری شما پخش می‌شود.

سارا صفالو