وضعیت قرمز است ، اتاق بحران نداریم!

مدیریت کردن بحران چگونه اتفاق می افتد وتعریف مدیریت بحران چیست؛ دکتر حمزه شکیب کارشناس زلزله وعضوشورای شهر تهران معتقد است : مدیریت بحران ، مدیریت در هنگام بروز حوادث و شرایط خاص است که 3 مرحله مشخص دارد. پیشگیری از وقوع حادثه و خسارت های ناشی قبل ازحادثه ، امداد و نجات هنگام حادثه و بازسازی دوباره و جبران خسارت های آن. وی درباره پیشگیری ازوقوع حادثه به عنوان اولین مرحله از اقدامات مدیریت بحران به مقاوم سازی ساختمان ها اشاره کرده و می گوید: داستان تکراری مقاوم سازی ساختمان ها، قصه تکراری است که سالهاست از زبان متخصصان و کارشناسان عمران و زلزله در کشور بازگو می شود ، طرحها و آیین نامه های مختلفی برای این کار تهیه شده که متاسفانه همگی آنها روی کاغذهای بایگانی شده مانده و به اجرا در نیامده است .محسن غفوری آشتیانی رئیس پژوهشکده زلزله شناسی کشورنیز در این باره می گوید: دانش فنی برای ساخت و ساز اصولی و محکم در برابر زلزله در کشور وجود دارد ، مسوولان نیز از وجود آیین نامه های مقاوم سازی آگاهند و همه آنان می گویند باید مقاوم بسازیم وساخت وسازها باید اصولی و با رعایت اصول فنی و مهندسی ساخته شود ، اما در عمل ، همه این مسائل در حد حرف باقی می ماند. ازسوی دیگرحمزه شکیب به نکته دیگری اشاره کرده ومی گوید: نظارت بر کیفیت مصالح ساختمانی به عنوان مهمترین ابزار مقام سازی از گردونه ساخت وساز حذف شده است. اما صرف نظرازمقاوم سازی که مرحله اول مدیریت بحران بوده و درواقع علاج درد پیش از وقوع است درلحظه بحران نقش اساسی مدیریت بحران مشخص شده وتوانایی مدیریتی که بحران را به کنترل خود درمی آورد را به رخ می کشد.

تاخیر 24 ساعته ستاد بحران

هرچند فاجعه بم آشکارا ضعف مدیریت بحران کشوررا نشان داد به طوری که در 24 ساعت اولیه بحران که ساعاتی حیاتی در امر امداد و نجات محسوب می شود ، ستاد مدیریت بحران کشور شکل نگرفته وحتی مسوولان تصوری ازیک بحران در نظر نداشتند و نیروهای امداد خارجی ساعتها پیش تراز گروه های امداد کشوروارد عمل شدند. اما درحادثه زرند کرمان ستاد مدیریت بحران انسجام یافته تروارد عمل شد وبه شکل مطلوب تری بحران زرند را مدیریت کرد. محسن غفوری آشتیانی دراین باره می گوید: براساس اصول علمی و معیارهای جهانی ، زمان مناسب برای امداد و نجات آسیب دیدگان حادثه زلزله همان 24 ساعت اول پس از حادثه است به طوری که 98 درصد نجات یافتگان در در این مدت نجات می یابند ، 65 درصد در روز دوم ، 34 درصد روز سوم و 10 درصد درروز چهارم پس از حادثه نجات پیدا می کنند. زلزله ، همان 24 ساعت اول پس از حادثه است.

همه ساله 500 تا 600 هزار نیروی نظامی با صرف هزینه های سنگین به منظور آمادگی در برابر تهدیدات خارجی آموزش دیده و مانورمی دهنداین درحالی است که با وجود بالا بودن آمارحوادث طبیعی وغیرطبیعی در کشور هنوز هیچ ارگانی متولی اجرای طرح جامع امداد و نجات نیست

به طوری که 98 درصد نجات یافتگان در این مدت نجات می یابند، 65 درصد در روز دوم ، 34 درصد روز سوم و 10 درصد روز چهارم پس از حادثه نجات پیدا می کنند.
دکتر عقدا رئیس پژوهشکده بلایای طبیعی امداد و نجات و همچنین بازسازی به دلیل تجربه جنگ و زلزله را نقطه قوت مدیریت بحران می داند و می گوید: نقش ایران در کنفرانس جهانی کاهش اثر بلایای طبیعی بسیار مهم بود و اکثر کشورها می خواستند تا از تجربه ما در امداد نجات و همچنین بازسازی استفاده کنند و ایران نقش موثر و کلیدی در سندنهایی این کنفرانس داشتند.

اتاق بحران ، جایی که نیست

در حالی که ژاپن در چهار سطح ملی ، استانی شهری و محله ای اتاق بحران تشکیل داده اند و در سطح ملی 3 اتاق بحران داشته و در محل استانداری ، شهرداری و شهرداری محله نیز اتاق بحران دارند، اما هنوز در ایران ساخت یک اتاق بحران به نتیجه نرسیده است.
دکتر مازیار حسینی رئیس مدیریت بحران شهر تهران از تشکیل این اتاق با تجهیزات سمعی و بصیری و رعایت اصول ایمنی در شهر تهران خبر می دهد و می گوید: در حوادث مختلف شهری ازجمله حادثه مسجد ارک ، فرونشست ساختمان در فرحزاد و... مانورهای گوناگون اتاق بحران بسرعت تشکیل شد و مسوولان حاضر شدند و مشکلات را بررسی کردند.
اما از سوی دیگر دکتر حمزه شکیب عضو شورای شهر تهران معتقد است اتاق بحران که در شهرداری تهران شکل گرفته ، از نظر فنی و با استانداردهای جهانی فاصله دارد. وی می گوید: در اتاق بحران ملی یا منطقه ای ژاپن ، همه پس از 3دقیقه از وقوع بلای طبیعی آگاه شده و تمام امکانات و تجهیزات مورد نیاز اعلام می شود ، ولی اتاق بحران ما در شهرداری تهران هنوز به این امکانات مجهز نشده است و حتی ساختمان مقاومت های لازم را ندارد. وی می افزاید: البته ما در این سالها تجربه خوبی کسب کرده ایم و نشان داده ایم که در امداد نجات عملکرد مطلق داشته ایم.
از طرف دیگر دکتر عقدا رئیس پژوهشکده سوانح طبیعی با اشاره به این که درباره ساخت اتاق بحران کشور اقدامات اولیه صورت گرفته است و از طرف سازمان مدیریت و برنامه ریزی نیز اعتباری برای ساخت اتاق بحران در نظر گرفته شده ، می گوید: مکان یابی صورت گرفته اما اعتبار در نظر گرفته برای امر این چنین مهم و ضروری بسیار ناچیز است.

حسین قره