ترجمه‌ای از 9 ترجمه

ایزابل نوشته آندره ژید، عصر بدگمانی‌ نوشته ناتالی ساروت، بخشی از سیر فلسفه در جهان اسلام‌ به قلم ماجد و بخش‌هایی از تاریخ فلسفه، فقط برخی از ترجمه‌های اوست. او دو کتاب در کون و فساد و همچنین در آسمان‌ را نیز از ارسطو به فارسی برگردانده است. حالا سعادت قصد دارد خطابه ارسطو را منتشر کند؛ کتابی که برای ترجمه‌اش از 9 ترجمه انگلیسی، فرانسوی و عربی بهره گرفته و سه سال زمان صرفش کرده است. جز این، سعادت از سفارش مقاله‌های دو جلد پایانی دانشنامه زبان و ادب فارسی نیز خبر می‌دهد. گفت‌وگوی ما با این ادیب برجسته را در اینجا می‌خوانید.

تاکنون چهار جلد از دانشنامه زبان و ادب فارسی منتشر شده است. جلدهای بعدی در چه مرحله‌ای است؟

این دانشنامه قرار است در شش جلد منتشر شود. همان‌طور که گفتید چهار جلد آن منتشر شده و جلدهای پنج و شش را با هم دست گرفته‌ایم. یعنی مقالات دو جلد باقیمانده را برای صرفه‌جویی در وقت همزمان سفارش دادیم. قبلا در جلدهای پیشین این‌طور نبود، یعنی وقتی جلد3منتشر شد، فقط مقالات جلد 4 را سفارش دادیم، اما اکنون مقالات را تا پایان حرف «ی» سفارش دادیم.

اگر بخواهید در توضیح کوتاهی درباره دانشنامه زبان و ادب فارسی صحبت کنید، چه می‌گویید؟ این دانشنامه چطور کتابی است؟

به طور خلاصه هر جلد دانشنامه زبان و ادب فارسی کم و بیش 750 صفحه است. این دانشنامه جامع مهم‌ترین اطلاعات فارسی در زمینه‌های رجال، کتب فارسی، دستورزبان، معانی و بیان، عروض و قافیه، قالب‌های شعری، سبک‌های ادبی، زبان‌های ایرانی، انواع ادبیات، ادبیات پیش از اسلام، اسطوره‌های ایرانی، اعلام، ادبیات معاصر و احوال ایران‌شناسان داخل و خارج از کشور است. در واقع دانشنامه مجموعه‌ای از آثار شاعران و نویسندگان است. مثلا مدخل فردوسی را داریم و به تبع آن شاهنامه را معرفی می‌کنیم، یا در مدخل نظامی آثار او مثل خمسه را معرفی کرده و بعد اصطلاحات کلی یا عروض و قافیه و معانی و بیان را مطرح می‌کنیم. همچنین قالب‌های شعری بررسی می‌شود که مثلا فلان شعر غزل است یا قصیده و اصلا غزل و قصیده چیست و انواع ادبیات بررسی می‌شود که مثلا این اثر متعلق به ادبیات غنایی است یا ادبیات نمایشی.

آیا نویسندگان و شاعران معاصر هم در دانشنامه جایی دارند؟

معاصران هم هستند، البته تا آنجایی که نویسنده و شاعر دیگر در قید حیات نباشد. در واقع کسانی در دانشنامه آمده‌اند که پرونده زندگی آنها بسته شده است. مثلا مرحوم دکتر حسن حبیبی که اخیرا فوت کردند در دانشنامه نبودند. حالا قصد داریم ذیلی درآوریم که در آن مدخل‌هایی را که نیاوردیم به آن اضافه کنیم. البته دانشنامه زبان و ادب فارسی یک دانشنامه شش جلدی مختصر است. اگر بخواهیم دانشنامه مفصل بنویسیم بیش از اینها می‌شود. ما صرفا اهم آثار و شخصیت‌ها را آورده‌ایم.

دانشنامه زبان و ادب فارسی با فرهنگ آثار یا فرهنگ آثار ایرانی‌ ـ‌ اسلامی که انتشارات سروش منتشر کرده، چه تفاوتی دارد؟

فرهنگ آثار به نویسندگان، شاعران و ادبای غربی می‌پردازد. فرهنگ آثار ایرانی‌ ـ‌ اسلامی به ادبای عرب و فارسی زبان توجه دارد، اما دانشنامه زبان و ادب فارسی علاوه بر این‌که صرفا به ادبا و شخصیت‌های زبان و ادب فارسی توجه دارد، شرح حال هم دارد.

جدای از بحث دانشنامه زبان و ادب فارسی که زیر نظر شما تدوین می‌شود، خودتان چه کاری را در دست تألیف یا ترجمه دارید؟

خودم بتازگی خطابه ارسطو را ترجمه کرده‌ام و آخرین نمونه‌اش را دیده و به ناشر تحویل داده‌ام و قرار است بزودی منتشر شود.

این اثر قبلا ترجمه شده بود؟

بله، قبلا ترجمه شده است. می‌دانید آثار ارسطو به‌هرزبانی چند بار ترجمه شده است. ترجمه قبلی خطابه در ایران از روی یک ترجمه انجام شده بود و متعلق به سال‌ها قبل است. من برای ترجمه جدید از روی چهار ترجمه فرانسوی، چهار ترجمه انگلیسی و یک ترجمه عربی آن را به فارسی برگردانده‌ام. بخصوص از روی آخرین ترجمه فرانسوی آن زیاد استفاده کرده‌ام. ترجمه من شرح و پانوشت هم زیاددارد.

خطابه ارسطو همان بوطیقاست؟

نه. عرب‌ها به آن ریتوریقا می‌گویند، انگلیسی‌ها و فرانسوی هم به آن رتوریک می‌گویند.

ترجمه آن چقدر طول کشید؟

مدت زمان زیادی صرف آن کردم. از حدود سه سال قبل در نظر داشتم آن را ترجمه کنم، ولی اول فقط یک ترجمه یافتم و هر چه کار جلوتر رفت ترجمه‌های زیادتری به دستم رسید و مصمم‌تر شدم.

سجاد روشنی ‌/‌ گروه فرهنگ و هنر