...وشقایق های سوزان

بنا به گفته مسوولان ستاد مبارزه با مواد مخدر کشور، در ایران هر دقیقه یک معتاد می میرد و طی چند سال اخیر نیز حدود 2 میلیون و 700 هزار معتاد دستگیر شده اند که سن آنها بین 10 تا 100 سال بوده است.
طی این سالها، مجموعا حدود 2500 تن کشفیات مواد مخدر داشتیم ، که معادل 11درصد تولید افغانستان طی این دوره زمانی است.در خلال سال 1382 ، 4 هزار و 296 مورد مرگ ناشی از مواد مخدر گزارش و 2هزار و 127باند قاچاق مواد مخدر متلاشی شده و 1603 مورد عملیات و درگیری مسلحانه به وقوع پیوسته است و 384 هزار و 876 نفر در این ارتباط دستگیر شده اند.
مسوولان ستاد مبارزه با مواد مخدر از مصرف روزانه 2 تن مواد مخدر در کشور خبر می دهند. این در حالی است که برخی کارشناسان معتقدند ، روزانه بین 2 تا 6 تن مواد مخدر از سوی معتادان ایرانی مصرف می شود و میلیون نفر نیز به نوعی با این مشکل دیگر هستند. به طور متوسط ، هر معتاد در طول زندگی خود حدود نفر را به کام اعتیاد می کشاند که البته با توجه به ادامه روند رشد بیکاری در سال می توان حدس زد اغلب آنها جوانان بیکار یا فاقد هر گونه مهارت اجتماعی هستند.چندی پیش ، از تصویب طرح مبنی بر کشف خشخاش سخن به میان آمد که بازتاب های گوناگونی داشت.
یکی از نخستین واکنش ها نامه حدود 80 تن از کارشناسان اجتماعی به سیدمحمد خاتمی ، رئیس جمهوری و رئیس ستاد مبارزه با مواد مخدر بود که در آن خواستار توقف اجرای مصوبه کشت شقایق الی فرا و بحث و بررسی گسترده درباره آن پیش از اخذ هر تصمیم دیگر شدند. این کارشناسان ریختن قبح مصرف و بهنجارنمایی را از دلایل مهم مخالفت با کشت خشخاش عنوان و تصریح کرده اند، ریخته شدن قبح مصرف ، اگرچه خواست طراحان ، تصمیم گیران و مجریان نیست ، اما کاملا روشن است که به گسترش اعتیاد خواهد انجامید. یادآور می شود انحرافات و مشکلات اجتماعی نه جزایری دور از هم ، که دوایری در هم تنیده اند و فراز و فرود هر یک بر بقیه اثر خواهد نهاد.

مخالفت نیروی انتظامی

چند روز پس از انتشار این نامه ، سردار قالیباف فرمانده کل ناجا اعلام می کند این نیرو تمامی تلاش خود را برای توقف مصوبه کشت شقایق الیفرا به کار می گیرد.
سردار محمد باقر قالیباف می گوید: ما با این تلقی که با کشت شقایق به رفع نیازهای دارویی خود کمک می کنیم ، مخالفیم چون اعتقاد داریم بخشی از این نیاز را می توان با خرید مواد دارویی از بین برد.

ریختن قبح مصرف و بهنجارنمایی از دلایل مهم مخالفت با کشت خشخاش عنوان شده است

فرمانده کل ناجا می افزاید: چون در کشور خود قدرت کنترل چنین بحثی را نداریم ، این امکان وجود دارد که با کشت خشخاش ، کنترل آن از دستمان خارج شود. وی خاطر نشان کرد: افرادی که می گویند ما می خواهیم این محصول را در جغرافیای مشخص و از طریق افراد خاص تولید کنیم ، فراموش کرده اند بحث مواد مخدر، موضوع پردرآمدی است و هر آن احتمال رانت خواری و گسترش تبعات بعدی در آن وجود دارد.
او می گوید: از دید ما این تصمیم ، تصمیم درستی نیست ، چون در امنیت ما تاثیر منفی به جای می گذارد ، بنابراین ما خواستار تجدید نظر در چنین بحثی هستیم.
سردار قالیباف در واقع ترسی را بصراحت مطرح می کند و آن این است که با آغاز کشت خشخاش و کنترل نکردن آن ، ایران تبدیل به افغانستانی دیگر می شود.

موافقان چه می گویند؛

استدلال اصلی موافقان این است که درباره کشت شقایق سوء تفاهم پیش آمده است.
آنان می گویند خشخاش گیاهی است که از جنس شقایق تاکنون گونه مختلف از آن شناسایی شده است ، مهمترین گونه آن که می توان مواد مخدر باارزش از آن استخراج کرد ، پاپاورسامینوفرم است.
خود پاپاورسامینوفرم دارای دو زیرگونه اصلی است: الیفرا و اپیفرا، گونه اول گیاهی است که در قدیم برای به دست آوردن روغن از دانه های آن کشت می شد و با تیغ زدن نمی توان مرفین موجود در آن را استخراج کرد ، بلکه مرفین موجود در آن را فقط از طریق فرآیندهای پیچیده شیمیایی می توان به دست آورد (گونه مورد نظر استفساریه وزارت بهداشت) و قابل سوء استفاده نیستند. گونه دوم همان گونه خشخاش است که در افغانستان و هند کشت می شود و در این گونه ، می توان با تیغ زدن پوسته گرز آن صمغ را به دست آورد.

اصلاح روش های مبارزه با مواد مخدر

اوایل آذر ماه ، جلسه ای با حضور اعضای ستاد مبارزه و نمایندگان کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی ، برای بررسی دقیق وضعیت مبارزه با مواد مخدر در کشور برگزار شد. در این جلسه ، مسائل مربوط به این معضل اجتماعی ، از جنبه های مختلف مقابله با عرضه و کاهش تقاضا مورد بحث و بررسی قرار گرفت و به پیشنهاد دکتر بهرامی ، رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی ، تشکیل کمیته ای 7 نفره برای اصلاح ساختار مبارزه با مواد مخدر تصویب شد.
اعضای کمیته بررسی اصلاح ساختار مبارزه با مواد مخدر را آقایان مصری , ثروتی و امیرحسن خانی از مجلس شورای اسلامی ، جبل عاملی ، قائم مقام دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر, ابویی ، رئیس مرکز مبارزه با مواد مخدر ناجا و راه چمنی ، رئیس سازمان بهزیستی کشور از ستاد مبارزه با مواد مخدر و قاسمیان از سازمان مدیریت و برنامه ریزی تشکیل می دهند.کمیته مذکور وظیفه دارد با همکاری 5 مرکز تحقیقاتی که کمیسیون اجتماعی مجلس و ستاد مبارزه با مواد مخدر تعیین کرده اند، روش های اصلاح ساختار مبارزه با مواد مخدر را به کمیسیون ارائه دهد.

بالای 60 سال

چندی پیش ، علی هاشمی ، جانشین رئیس ستاد مبارزه با مواد مخدر اعلام کرد ، پیشنهادها با این استدلال به ستاد مبارزه با مواد مخدر ارائه شده که امکان ترک اعتیاد در افراد معتاد مسن بسیار کم است و در صورتی که این افراد مواد مخدر و تریاک غیربهداشتی استفاده کنند ، عوارض و ناراحتی های آنها زیاد می شود. وی افزود ، چون استعمال متادون به عنوان داروی جایگزین برای معتادان بالای 60 سال جواب نمی دهد،این طرح که تریاک به صورت سالم ، بهداشتی و کنترل شده در اختیار این افراد قرار داده شود، مطرح است که هم اکنون در دبیرخانه ستاد مبارزه با مواد مخدر مشغول بررسی مزایا و معایب آن هستیم. دبیر ستاد مبارزه با مواد مخدر اضافه کرد، برخورد مجرمانه و سخت افزاری با معتادان در طول سالهای گذشته به هیچ وجه مثمر ثمر نبوده است ، بنابراین ، ادامه این روند در کشور منتفی است و حتما باید در نوع برخورد با معتادان تجدیدنظر کنیم که در قانون جدید مبارزه با مواد مخدر این نکته مهم مورد توجه قرار گرفته است.

فروش کنترل شده

دکتر مصری ، نماینده کرمانشاه در مجلس شورای اسلامی معتقد است ، بحران مواد مخدر به جایی رسیده است که حاکمیت باید برای کنترل آن ، خود به معتادان تریاک بفروشد تا بتواند با مدیریت آنان ، معتادان را به سمت ترک اعتیاد بکشاند. مصری می افزاید: بسیاری از معتادان ، هنگامی که داروندار خود را برای خرید مواد مخدر از دست می دهند، تلاش می کنند اطرافیان خود را نیز معتاد کنند تا از این راه ، پولی به دست آورند و نیاز خود به مواد مخدر را برآورند. بنابراین ، اعتیاد به صورت خوشه ای رشد می کند و معتادان را به قاچاقچی و فروشنده مواد مخدر تبدیل می کند. وی اضافه می کند: بر پایه این طرح ، تریاک ناخالص به قیمت هر کیلو 210 هزار تومان به معتادان فروخته می شود که 10 هزار تومان اضافه بر قیمت تمام شده آن ، صرف توزیع آن در میان معتادان می شود. با این ترتیب ، می توان به مرور ، ناخالصی تریاک را افزایش داد و معتادان را به سمت ترک اعتیاد هدایت کرد.
البته مدت این پروسه به مدت اعتیاد اشخاص نیز بستگی دارد ؛ مثلا کسانی که 2 سال معتاد بوده اند ، حداکثر با 6 ماه قرار گرفتن در این برنامه ، ترک داده می شوند و البته کسی هم که 30 سال معتاد است ، ترک اعتیادش حدود 2 سال طول می کشد و به این ترتیب ، مواردی همچون واحدهای ترک اعتیاد که بتدریج به صورت دکانهایی برای دریافت هزینه های کلان از مردم درآمده ، از بین می رود.
وی همچنین ادامه داد: با این رویه ، هم ارزش 10 برابری تجارت مواد مخدر را گرفته ایم و هم معتادان را تحت کنترل درآورده ایم. البته باید برای معتادان بی بضاعت تدبیری بیندیشیم و این مواد را به آنها نیز برسانیم.

راه نجات؛

اعتیاد به عنوان یک آسیب و معضل اجتماعی ، بهداشتی ، اقتصادی و فرهنگی با پیچیدگی های خاص خود حاکمیت ملی امنیت و استقلال کشور ما را تحت تاثیر قرار داده است. با توجه به مسائل جنبی آن می توان ادعا کرد ارزشهای انسانی و اسلامی و نیز هویت ملی ما در معرض خطر و آسیب این آفت بزرگ قرار گرفته است. توجه به آمارها نشانگر رشد روزافزون معتادان در اجتماع است.
این موضوع که قشر جوان جامعه بیشتر در معرض آسیب و آماج اعتیاد هستند ، وظیفه همگان را در موضع تقابل با این مشکل سنگین تر می سازد. آیا با کاشت شقایق ، علتهایی که موجب گرایش به مواد مخدر می شود، از میان می رود و آیا برای کاشتن این گیاه ، دلیل قانع کننده ای وجود دارد، یا اجرای چنین طرحی در حکم مسکنی است که به محض پایان یافتن اثر آن ، دوباره درد به سراغ بیمار می آید و چه بسا عوارض مسکن هم به درد قبلی افزوده شود. در جهان ، مطالعات بی شماری درباره اعتیاد انجام شده و اکنون بر همگان روشن شده تا فقر، بیکاری و تورم به طور ریشه ای حل نشود، گرایش به مصرف مواد مخدر هم وجود دارد و مبارزه با آن جایی نمی رسد. باید پذیرفت اعتیاد یک مساله اجتماعی است که در کوتاه مدت پدید نمی آید و یک شبه نیز از میان نمی رود. برای مبارزه بنیادی با مواد مخدر باید ریشه های گرایش به آن را از بین برد.
وظیفه ما در قبال این معضل خانمانسوز چیست؛ خانواده ها چه وظیفه ای بر عهده دارند؛ دستگاه های تعلیم و تربیت چطور؛آیا مشکل اعتیاد با زدن و بستن و به زندان انداختن یا اعدام قابل حل است ؛ با در اختیار نهادن مواد مخدر چطور؛ یا عزم ملی برای مبارزه جدی با آن وجود دارد؛ براستی کدامیک راه چاره است؛

علی اخوان