خرمگس
دروغهای خوب
ژان پل سارتر، نویسنده مشهور معتقد است اگر کسی به شما دروغ گفت و شما آن را باور کردید یا مجبور شدید آن را باور کنید یا حتی وانمود کردید باور کردهاید، این فقط نشانه دو چیز است؛ اول اینکه دور از جان شما، شما آدم خنگی هستید و دوم اینکه جسارتا، زبانمان لال، شما هم دروغگو هستید! جناب سارتر برای اثبات فرمایش و تئوری خودشان هزار و یک دلیل دارند که چون ما اصولا حرف کس دیگری را غیر از خودمان قبول نداریم، از ذکر دلایل ایشان صرفنظر میکنیم.
عجالتا برویم سر اصل موضوع
راستش را بخواهید ماندهایم عرایضمان را چطوری شروع کنیم که خدای نکرده به کسی برنخورد و فردای چاپ مطلب یقه ما را نگیرند که آقای محترم در جامعه ما این حرفها خریدار ندارد و ما اصولا آدمهای فرهیخته و... هستیم، اما بعد کمی که بیشتر فکر کردیم دیدیم... اصلا از خودمان شروع کنیم بهتر است.
عرضم بهحضورتان از خدا که پنهان نیست از شما چه پنهان، ما کلا اهل دروغ گفتن نیستیم! یعنی اینجوری تربیت شدهایم، آن هم نه تنها در محیط خانواده، بلکه در جامعهای که پر از... بگذریم. اما بین خودمان باشد گاهی از دستمان در میرود و دروغی آن هم نه خیلی بزرگ از دهانمان میپرد بیرون! البته ناگفته نماند دروغهای ما همگی مصلحتی هستند و شما بهتر از ما میدانید: «دروغ مصلحتآمیز، به از راست فتنهانگیز است» و چقدر خوشحالیم همه ما از بین تمام آموزههای بزرگان محکم چسبیدهایم به این فرمایش شیخ اجل و آن را آویزه گوشمان کردهایم!
به هرحال نمیدانیم شما هم مثل ما از فرط بیکاری یک گوشه نشسته اید و به این مساله مهم دقت کردهاید که بخشی از حرفهای متداول روزانه ما دروغ است ـ بلانسبت شما ـ آن هم دروغهایی که هیچ ضرورت و مصلحتی برای گفتن آنها نیست! از همان احوالپرسیهای الکی و تعارفهای بیاساسی که برای هم تکه پاره میکنیم تا... ـ تا هرجا که دلتان بخواهد ـ و بهجایی رسیدهایم که اگر حواسمان نباشد و جسارتا حرف راستی بزنیم باید با کلی قسم و آیه اطرافیانمان را مجاب کنیم حرف ما را قبول کنند.
اصلا عنایت بفرمایید تا ما بخشی از تحقیقات مفصل خودمان را در خصوص دروغهای مصلحتی که این روزها ورد زبان همه ما شده خدمتتان عرض کنیم.
مثلا در زمان خرید سراغ هرمغازهای که میرویم اصرار دارند جنسشان اصل است. راست هم میگویند ماخودمان تیشرتی خریدیم که کلی جلو و عقب آن آرم دارد، اما پشت یقهاش نوشته تولید برادران...!
یا در مراجعه به ادارات وقتی کارمندان زحمتکش حوصله انجام کار ما را ندارند، میگویند: «فقط امضای رئیس مانده» یعنی حالا حالاها باید برویم و بیاییم.
یا مدام به همدیگر یادآور میشویم پول شخصیت نمیآورد، اما هر آدم پولداری را که میبینیم بیاختیار ارادتمان نسبت به ایشان قلمبه میشود.
یا... همه بچهها خوشگلن، از فکر تو تا خود صبح بیدار بودم، منو تو جوونیهام ندیدی، این بهترین کادوییه که تو زندگیم گرفتم، از این همین یه دونه مونده، همشو فروختم، مادر نزاییده کسیرو که چپ نگام کنه، خونه رو تخلیه کنین پسرم ازدواج کرده، شما فرم رو پر کنین ما باهاتون تماس میگیریم، کار که عار نیست، همه آدمها زیبایی خاص خودشون رو دارن، تلاش کنی به هرچی بخوای میرسی، پول، چرک کف دسته، بچه دختر و پسرش فرقی نمیکنه و علم بهتر از ثروته. اینهایی که عرض کردیم به اضافه خیلی چیزهای دیگری که نمیتوانیم عرض کنیم، بخش عمدهای از مکالمات امروزه ماست.
راستی شما اهل دروغ گفتن مصلحتی هستید؟
نزدیک بود یادمان برود که بگوییم جمله ابتدای مطلب ما متعلق به جناب سارتر نبود. دروغ گفتیم ـ البته مصلحتی! ـ بین خودمان باشد آن جمله متعلق به خودمان است. اما برای هر کسی که تعریف میکنیم، میگوییم سارتر گفته تا اثرگذاری آن بیشتر شود. شما هم همین کار را بکنید. جواب میدهد.
مهیار عربی / جامجم
گفت و گو
