«چرا» مثل همیشه دوست داشتنی است

این عروسک سال 81 به برنامه رنگین کمان آمد و حال و هوای تازه‌ای به این برنامه داد. عروسک چرا با صداپیشگی آزاده مویدی‌فرد میان بچه‌ها محبوب شد. عروسک چرا تا سال 84 در تلویزیون حضور داشت. تا این‌که بعد از تغییرات در این برنامه عروسک‌های جدید وارد شدند. حال بعد از گذشت هشت سال محبوبه سمیعی زفرقندی، مدیر گروه کودک و نوجوان شبکه تهران تصمیم گرفته دوباره این عروسک را راهی برنامه‌های شبکه تهران کند. مجموعه ترکیبی ـ نمایشی «بچه‌ها بیایید تماشا» با حضور عروسک چرا هر روز ساعت 9 و 40 دقیقه برای خردسالان از این شبکه پخش می‌شود. این عروسک بنیانگذار نمایش و بازی‌های موزیکال در تلویزیون بود. ویژگی عروسک چرا پرسشگر بودنش است و همین مساله باعث شد تاثیر زیادی روی رفتار بچه‌ها بگذارد. برنامه بچه‌ها بیایید تماشا به کارگردانی نگار استخر، تهیه‌کنندگی هانیه شیرازی، اجرای پیمان فاطمی، صداپیشگی آزاده مویدی‌فرد و عروسک‌گردانی سیما بخشنده تولید و پخش می‌شود. برای آشنایی بیشتر با این برنامه به سراغ کارگردان، مجری بازیگر، صداپیشه و عروسک‌گردان چرا رفتیم و نظر آنها را در این باره جویا شدیم.

آموزش مفاهیم به بچه‌ها

بیشتر مردم نگار استخر را با سنجد می‌شناسند. او در طول این سال‌ها برنامه‌های متنوع و جذابی برای بچه‌ها تولید کرده و این روزها کارگردانی برنامه بچه‌ها بیایید تماشا را به عهده دارد.

استخر در پاسخ به این پرسش که چطور شد تصمیم گرفتید بعد از گذشت هشت سال عروسک چرا را به تلویزیون برگردانید، توضیح می‌دهد: این مساله فقط تصمیم شخصی من نبود و خانم سمیعی مدیر گروه کودک و نوجوان شبکه تهران پیشنهاد این کار را به من داد. همیشه سعی کرده‌ام سراغ تولید برنامه‌هایی بروم که برای بچه‌ها مفید باشد. عروسک چرا در میان بچه‌ها محبوب بود و حالا ما با یک برنامه جدید و عروسک چرا نزد بچه‌ها آمده‌ایم. وی می‌افزاید: طرح این برنامه را همراه مدیر گروه کودک و نوجوان شبکه تهران و هانیه شیرازی تهیه‌کننده نوشتیم و تصمیم گرفتیم مفاهیم مختلف را به بچه‌ها آموزش بدهیم. بچه‌ها بیایید تماشا یک برنامه سرگرم‌کننده صرف نیست که برای جلب مخاطب هر کاری انجام بدهیم، بلکه تمام مفاهیم هدفمند انتخاب شده است.

استخر توضیح می‌‌دهد: ما برای برنامه اتاق فکر داریم و چارچوب تمام مفاهیم از ابتدا مشخص است تا به بیراهه نرویم. عروسک چرا برای کودکان دیروز که امروز بزرگ‌تر شدند نوستالژی دارد. همه گروه تلاش می‌کنند برنامه مورد توجه همه مخاطبان قرار بگیرد.

برنامه‌سازی برای کودکان کار راحتی نیست، چون بچه‌ها آموزش‌پذیر هستند. بنابراین باید به مفاهیم به گونه‌ای پرداخت تا بچه‌ها با شیوه درست ادبیات فارسی آشنا شوند.

نگار استخر معتقد است: در همه برنامه‌هایی که تولید می‌کنم سعی می‌کنم از کلمات درست استفاده کنم تا بچه‌ها در مکالمه‌هایشان یاد بگیرند چگونه با اطرافیانشان صحبت کنند.

وقتی چرا را دیدم اشک ریختم

آزاده مویدی‌فرد، صداپیشه عروسک چراست. می‌توان گفت بخش عمده‌ای از هویت و ماندگاری این عروسک به دلیل صداپیشگی مویدی‌فرد است، اما وقتی در این باره با او صحبت می‌کنیم او در کمال فروتنی می‌گوید: به نظرم این طور نیست. در موفقیت یک برنامه مجموع عوامل از جمله متن، کارگردانی، صداپیشگی، عروسک‌گردانی و... تاثیر دارد. گرچه صداپیشگی شاخص است، اما عوامل دیگر هم بنا به کاری که انجام می‌دهند، نقش عمده‌ای دارند.

وی با اشاره به این‌که وقتی عروسک چرا را بعد از هشت سال دیدم، خیلی خوشحال شدم، می‌گوید: راستش حس عجیب و غریبی داشتم. عروسک را به آغوش گرفتم و ناخودآگاه اشک ریختم. عروسک چرا مثل بچه‌ام است و خیلی به او وابسته هستم. من با این عروسک زندگی می‌کنم.

مویدی‌فرد ادامه می‌دهد: هر عروسک برایم ویژگی‌های خودش را دارد، اما عروسک چرا در جایگاه اول برایم قرار دارد. من این عروسک را خیلی دوست دارم.

وقتی از این صداپیشه می‌پرسم که آیا عروسک چرا مثل هشت سال قبل میان بچه‌ها به محبوبیت خواهد رسید یا نه؟ توضیح می‌دهد: نباید برنامه بچه‌ها بیایید تماشا را با برنامه رنگین کمان مقایسه کنید. عروسک چرا در آن دوره سه سال در برنامه رنگین کمان حضور داشت. ساختار این دو برنامه با یکدیگر تفاوت دارد. بنابراین قیاس آنها با یکدیگر درست نیست. ما در هر برنامه‌ای رسالتی داریم، ولی این را می‌دانم همه ما تلاش خودمان را می‌کنیم تا به بهترین شکل بچه‌ها را خوشحال کنیم. وی می‌گوید: این عروسک بعد از هشت سال برگشته و من هم در این هشت سال کتاب‌های بیشتری خوانده‌ام. سفرهای زیادی رفته‌ام و همین به تجربیات من اضافه کرده و حالا بعد از گذشت هشت سال متمرکزتر روی صدای این عروسک کار می‌کنم. خوشحالم با برنامه بچه‌ها بیایید تماشا همکاری می‌کنم. این کار آبرومند و ارزشمند است و می‌توانم سرم را بالا بگیرم. گاهی شاهد هستیم حق مولف رعایت نمی‌شود، اما در طول این سال‌ها فرد دیگری به جای مویدی‌فرد به جای عروسک چرا صحبت نکرد. مویدی‌فرد درباره این‌که نسبت به این مساله چه حسی دارد، توضیح می‌دهد: در طول این سال‌ها مثل این که از چند نفر تست گرفته شده، اما خیلی صداها روی عروسک ننشست. از این مساله خوشحال شدم، اما خیلی هم تعجب نکردم.

وی ادامه می‌دهد: صداپیشه با صدایش به عروسک هویت می‌دهد و من سعی کردم در طول این سال‌ها کارم را به گونه‌ای انجام بدهم که بچه‌ها از آن لذت ببرند. از خانم سمیعی مدیر گروه کودک و نوجوان شبکه تهران قدردانی می‌کنم که این فرصت دوباره را به من داد تا با عروسک چرا برگردم. از همکاری با نگار استخر کارگردان، هانیه شیرازی تهیه‌کننده و دیگر دوستان در این برنامه لذت می‌برم و برایم تجربه شیرین و ارزشمندی است.

بیگانه نبودن با دنیای بچه‌ها

پیمان فاطمی مجری بازیگر برنامه نمایشی بچه‌ها بیایید تماشاست. او در طول این سال‌ها مجری بازیگر برنامه «استاد همه چی دون»، عروسک‌گردان «مزرعه بی‌بی» و «مخ‌آبادی‌ها»، بازیگر نقش پلیس در «دوست خوب بچه‌ها»، بازیگر در «داداشی‌ها» و... بوده است.

وقتی از او درباره اجرای برنامه بچه‌ها بیایید تماشا می‌پرسم که چه مساله‌ای او را برای پذیرفتن این برنامه ترغیب کرد، می‌گوید: در انتخاب هر کاری عوامل زیادی دخیل است. وقتی می‌خواستم مجری بازیگر برنامه عروسکی بچه‌ها بیایید تماشا شوم، گروه حرفه‌ای، محبوبیت عروسک چرا و کار برای بچه‌ها در انتخابم نقش عمده‌ای داشت. من عاشق بچه‌ها هستم و همیشه هم در این زمینه کار کرده‌ام.

وی ویژگی‌ خودش را زنده بودن کودک درونش ذکر می‌کند و می‌افزاید: هرگز اجازه ندادم کودک درونم از بین برود. ضمن این که برای کارم تحقیقات زیادی انجام می‌دهم تا نسبت به دنیای بچه‌ها بیگانه نباشم. ما باید بدانیم چگونه با بچه‌ها صحبت کنیم و چه رفتاری داشته باشیم.

برخی مجری بازیگرها کاملا در برنامه بداهه صحبت می‌کنند و برخی دیگر به متنی که نویسنده نوشته وفادارند. فاطمی جزو دسته دوم است و تلاش می‌کند نسبت به متن وفادار باشد و بنا به ضرورت در بخش‌هایی که نیاز است، بداهه بگوید.

این مجری بازیگر همکاری با نگار استخر در مقام کارگردان را بسیار خوب توصیف می‌کند و می‌گوید: من قبل از این برنامه با خانم استخر همکاری کرده‌ام. امسال در برنامه کلاه قرمزی عروسک‌گردان ببعی و باغبان بودم. عروسک برای من همیشه موجود زنده، عجیب و غریبی است. فضای برنامه‌های عروسکی را خیلی دوست دارم. وقتی یک عروسک اسفنجی را برای بچه‌ها زنده می‌کنیم و آنها لذت می‌برند و با آن ارتباط صمیمانه برقرار می‌کنند، خوشحال می‌شوم. کار در فضای فانتزی همیشه دوست‌داشتنی است.

فاطمی ادامه می‌دهد: من بچه‌ها را خیلی دوست دارم و از این که می‌توانم آنها را خوشحال نگه دارم، برایم رضایتبخش است. همه ما تلاش می‌کنیم برنامه بچه‌ها بیایید تماشا برای خردسالان مفید باشد تا مورد استفاده آنها قرار بگیرد.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا برنامه چرا را در سال‌های قبل دیده بود یا نه؟ توضیح می‌دهد: به صورت پراکنده دیده بودم، اما وقتی مجری بازیگر برنامه بچه‌ها بیایید تماشا شدم با پیش‌زمینه ذهنی به برنامه نیامدم تا برنامه‌ای متفاوت و جدید را برای بچه‌ها به تصویر بکشم. چرا، عروسک دوست‌داشتنی است و توانسته ارتباط خوبی با بچه‌ها برقرار کند. مفاهیم را می‌توان به وسیله عروسک چرا به بچه‌ها آموزش داد و بچه‌ها هم براحتی به این مفاهیم می‌پردازند.

متفاوت بودن هر عروسک

سیما بخشنده، عروسک‌گردان عروسک چراست. او عروسک‌گردان عروسک‌های آقای همساده و دختر همسایه در برنامه کلاه قرمزی بود. بخشنده در برنامه رنگین‌ کمان عروسک‌گردان عروسک چرا نبود و این کار به عهده محمد اعلمی بود.

وقتی از او می‌پرسیم از عروسک چرا چه خاطره‌ای در ذهن دارد، می‌گوید: وقتی قرار شد عروسک‌گردان این عروسک باشم، اولین موردی که به ذهنم رسید ترانه آهویی دارم خوشگله... بود. وقتی پیشنهاد عروسک‌گردانی عروسک چرا به من شد، خوشحال شدم از این‌که می‌توانم با گروه حرفه‌ای خانم استخر، خانم مویدی‌فرد و... همکاری کنم.

بخشنده با اشاره به دشواری‌هایی که کار عروسک‌گردانی دارد و این‌که باید در دکورهای غیراستاندارد این کار را انجام بدهد، توضیح می‌دهد: عروسک‌گردانی با وجود دکورهایی که خیلی استاندارد نیستند، مشکل است. به هر حال کار کردن در دکورهایی که به لحاظ فضایی کوچک است، سخت است. غیر از آن‌که این موضوع روی سلامت ما تاثیرگذار است، در کیفیت کار هم تاثیر می‌گذارد. منظورم این نیست که طراحان دکور کارشان را بلد نیستند. اتفاقا ما دکوراتورهای خوبی داریم اما به دلیل کمبود امکانات و بودجه این مساله خیلی مورد توجه قرار نمی‌گیرد. ضمن این‌که کیفیت کار ما هم تحت‌الشعاع این مساله قرار می‌گیرد.

طبیعی است هر عروسک‌گردانی به عروسک انس پیدا کند. بخشنده معتقد است هر عروسکی ویژگی‌های خاص خودش را دارد. وقتی عروسک‌گردان و صداپیشه با یکدیگر هماهنگ باشند، عروسک تبدیل به شخصیتی دوست داشتنی می‌شود. عروسک چرا هم ویژگی‌هایی دارد که برایم جالب است.

وی ادامه می‌دهد: وقتی با گروهی کار می‌کنیم که به کارشان اشراف دارند، کار لذتبخش خواهد بود و اثر هم ماندگار می‌شود. در این صورت بچه‌ها هم ارتباط خوبی با کار برقرار می‌کنند. وقتی کارگردان، متن، صداپیشه، عروسک گردان، تصویر، صدا و... در کنار هم خوب باشند، طبیعی است خستگی کار از بین می‌رود.

بخشنده در پاسخ به این پرسش که بین عروسک‌هایی که تا به حال عروسک‌گردانی آنها را به عهده داشته‌اید کدام‌یک را بیشتر دوست دارید؟ می‌گوید: هر یک از عروسک‌ها ویژگی‌های خودشان را داشتند، ولی بین عروسک‌ها آقای همساده، دختر همسایه و چرا را بیشتر دوست دارم.

فاطمه عودباشی / گروه رادیو و تلویزیون