مجرمان؛ بازیگران نقش اول شوک

حوزه فعالیت اعضای این دو باند متفاوت بود. یک گروه امنیت و آرامش بانک‌ها و طلافروشی‌ها را بر هم می‌زدند و گروه دیگر خودروهای سطح شهر را سرقت می‌کردند. اما وجه مشترک کار هر دو گروه استفاده آنها از اسلحه و سرقت به شیوه مسلحانه بود.

وقتی صحبت از سرقت خودرو به میان می‌آید همه یاد قفل فرمان و دزدگیر و قطع کن و این جور وسایل ایمنی می‌افتند. مستند شوک نشان داد جسارت بیش از اندازه مجرمان موجب شده که مالک خودرو با داشتن همه وسایل ایمنی باز هم احساس امنیت نداشته باشد. این سارقان طعمه‌هایشان را از بین خودروهای در حال حرکت انتخاب می‌کردند و با گذاشتن اسلحه روی شقیقه راننده از او می‌خواستند که خودرو را ترک کند.

یکی از بخش‌های جالب این مستند حرف‌های بامزه سارق دستگیر شده و استدلال خنده‌دار او در توجیه کارش بود. او می‌گفت چون پول خودروهای دزدی شده را بیمه پرداخت می‌کند و مالباخته به پولش می‌رسد پس ما جرم زیادی را مرتکب نشده‌ایم. او از نظر خودش پول حاصل از دزدی را پولی حلال می‌دانست و می‌خواست این گونه عذاب وجدانش را کم کند.

مستند شوک شامل مصاحبه با مجرمانی بود که قربانی اعمال تبهکارانه‌شان شدند. چندی پیش مجریان قانون، با اعدام این مجرمان نقطه پایانی بر زندگی آنها گذاشتند و راه خلافکاری شان را سد کردند. تصاویر مستند شوک آخرین مدارک و اسناد به جامانده درباره زندگی این مجرمان بود و این موضوع اهمیت محتوای تصاویر را بیشتر می‌کرد. در کنار این تصاویر صحبت‌های کارشناس فرهنگی برنامه و ریشه یابی روان شناسانه او جنبه‌های آموزشی کار را تامین می‌کرد.

او توضیح می‌داد که چطور مجرمان خودشان را محق می‌دانند و تقصیر را به گردن دیگران می‌اندازند. برگ برنده شوک نیز تصاویر واقعی‌اش از صحنه جرم و نحوه ورود مجرمان به بانک و خالی کردن گاو صندوق‌ها بود. این تصاویر که از دوربین مدار بسته بانک گرفته شده بود بی‌هیچ واسطه‌ای مخاطب را در جریان ماجرا قرار می‌داد. در حالی که این گونه مستندها بیشتر از تصاویر بازسازی شده بهره می‌برند؛ شوک تلاش می‌کند که نماهایی واقعی و دستکاری نشده را در اختیار مخاطبش قرار دهد. این مستند با مشارکت معاونت اجتماعی ناجا ساخته می‌شود و این همکاری راه مستندساز برای دستیابی به منابع اصل را هموارتر می‌کند. البته اگر قرار بود مرکز ناجا خودش چنین اثری بسازد، احتمالا حاصل کار مستندی سفارشی بود و در آن صرفا گزارشی از عملکرد پلیس ارائه می‌شد؛ اما در مستند شوک، متهمان، شخصیت‌های اصلی روایت هستند و همین نکته هیجان کار را بالاتر می‌برد.

سروش امیدوار / جام‌جم