حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
استارتاپی از جنس «تفریح»
درست فکر کنید و ایدههایتان را رشد دهید
گاهی اوقات کسب و کارهای موفقی را میبینیم که زمانی ایدههای ذهنی خودمان بوده است. به این فکر میکنیم اگر ما هم ایده خودمان را پرورش داده بودیم شاید آن کسب و کار متعلق به ما بود و یکی از موفقترینها در این زمینه بودیم! شبکههای اجتماعی همچون فیسبوک، سایتهای خرید گروهی و... از جمله کسب و کارهای موفقی به شمار میرود که از ایدههای کاربران شکل گرفته است. این ایدهها بهصورت کاملا درست و منطقی بررسی شده سپس روی آنها سرمایهگذاری و در نهایت به یک کسب و کار تبدیل شده است.
این نوع ایجاد کسب و کار را میتوان یکی از موفقترین روشهای کارآفرینی بهشمار آورد. شما چه ایدههایی در سر دارید؟ بهنظرتان میتوانید یک کسب و کار جدید را با ایده خود ایجاد کنید و کارآفرین شوید؟ ایدههای خود را با دیگران در میان میگذارید یا از ترس دزدیدهشدن طرحهایتان آنها را در ذهنتان حبس میکنید؟ دزدیدهشدن یک ایده از صاحب اصلی آن، یکی از معضلاتی است که شاید گریبان ایدههای منحصربهفرد و ناب را بگیرد؛ اما اگر واقعا قصد داشته باشیم ایدههایمان را به واقعیت برسانیم و به موفقیت ایدههایمان فکر کنیم، بهتر است آن را با سایر کاربران و متخصصان حوزههای مربوط در میان بگذاریم! بهعنوان مثال، موارد زیادی مشاهده شده است که بر اثر پنهان نگهداشتن یک ایده و نبود توان علمی یا مالی در اجراکردن آن، ایدهها منسوخ شده و افرادی که توان اجرای آن را داشتهاند نیز از آن بیخبر بودهاند! در موارد دیگری نیز مشاهده شده است یک ایده برای خودفرد بسیار جذاب و موفقیتآمیز بوده اما وقتی نیروی انسانی و هزینههای مالی برای ایده صرف شده و به اجرا درآمده، با استقبال خوبی مواجه نشده و موفقیتی را که انتظار میرفته کسب نکرده است. بهنظر کارشناسان و متخصصان و حتی سرمایهگذاران، ایدههایی مناسب سرمایهگذاری است که در جمع متخصصان مطرح شود، بهصورت علمی مورد بررسی قرار گیرد و به شکل کارشناسانه نیز اجرا شود. اگر شما هم ایدهای در سر دارید و قصد دارید آن را به یک موفقیت بزرگ تبدیل کنید، پیشنهاد میکنیم پیش از هرچیز به جمع استارتاپیها بپیوندید. اگر نمیدانید استارتاپ چیست و چطور باید استارتاپی شد، نگران نباشید! در ادامه قصد داریم برای آشنایی بیشتر شما با این عبارت با مهندس مرتضی زندیه، مدیر سنتروید استودیو و یکی از فعالان استارتاپی گفتوگویی داشته باشیم.
استارتاپ دقیقا چیست؟
استارتاپ به شرکتهای نوپایی گفته میشود که تاریخچه چندانی ندارند و فقط دارای چند عضو و بدون ساختار اداری است.
این شرکتها تازه تأسیس شدهاند و در فاز توسعه و تحقیق برای بازاریابی قرار دارند. بهطور کلی، استارتاپها ابتدا با فعالیت یک تیم یا حتی یک فرد روی یک ایده شکل میگیرد و پس از طی مراحل ابتدایی پیادهسازی ایده، شرکتی برای ورود به بازارهای تجاری تاسیس میشود که به جنس این شرکتها استارتاپ میگویند. البته تعاریف دیگری هم وجود دارد.
اولین استارتاپ از چه زمانی شکل گرفت؟
استارتاپها دارای تاریخچه مشخصی نیستند، بهعبارت دیگر، شرکتهایی مثل اپل و مایکروسافت نیز روزی استارتاپ بودهاند و حالا تبدیل به شرکتهای چند ملیتی و بسیار فراگیر شدهاند.
ولی بهطور مشخص میتوان گفت اولین استارتاپها از زمان حبابهای داتکام شکل گرفتند که زمانی بین سالهای 1995 تا 2000 است.
منظورتان از حبابهای داتکام چیست؟
بسیاری از کارشناسان و پیشکسوتان فناوری بهخاطر دارند که تقریبا بین سالهای 1995 تا 2000 سایتهای اینترنتی و بهطور کلی تجارت با استفاده از شبکه جهانی اینترنت شکل گرفت. این شکل تجارت در دنیای دیجیتال موجب شد تا یک حباب اقتصادی در دنیا ایجاد شود و ارزش مالی بازارهای بورس سهام کشورهای صنعتی، رشد بسیار سریعی را داشته باشد که این رشد ناشی از رشد بخش اینترنت و شاخههای مرتبط با آن بود. همین رشد سریع بازارهای بورس و سهام موجب شد بسیاری از کاربران و حتی افراد عادی بهفکر خلق ایدههای جدید کسبوکار در اینترنت بیفتند. باتوجه به اینکه در آن زمان بسیاری از سایتها از پسوند داتکام استفاده میکردند، این دوره به حبابهای داتکام معروف شد و بسیاری از سایتهای نوپا که استارتاپهای آن زمان بهشمار میرفتند، فعالیت خود را آغاز کردند.
استارتاپ در ایران چه وضعی دارد؟
وضع استارتاپها در ایران کمی متفاوت از همه کشورهای دیگر است که یکی از مهمترین دلایل این تفاوتها ناشی از نبود حمایت کافی و درست از سرمایهگذاران است. البته اینجا اصلا بحث سازمان یا مجموعه خاصی نیست، چرا که نبود سرمایهگذاران خصوصی در این حوزه بسیار مهمتر از حمایت یک سازمان خاص است. سرمایهگذارینکردن در این حوزه نیز ناشی از مدل سنتی سرمایهگذاری در ایران است و البته دلیل پایداربودن این مدلهای سنتی نیز ریسک بالایی است که سرمایهگذاری در استارتاپها را بهدنبال دارد. در هر حال همانطور که میدانید، اجاره یک مکان معمولی و کوچک برای شرکتی که تازه شکل گرفته بسیار بالاست و بهرغم قابلیتهای فنی و هوشی بسیار خوبی که در ایران وجود دارد، شاید یکی از دلایل عمده شکست استارتاپها در ایران نبود سرمایهگذار و در نهایت نبود حمایت مالی باشد.
حمایت از استارتاپها در کشورهای دیگر چگونه است؟
در خارج از ایران نوع نگاه به این حوزه بسیار متفاوت است. بهعنوان مثال در کشور ایرلند، دولت برای استارتاپها شرایط ویژهای اعم از وام، محیط کار مجانی، معافیت مالیاتی و... را وضع کرده است که این نوع حمایت موجب شده است بسیاری در اروپا برای راهاندازی استارتاپ خود از کشور ایرلند شروع کنند. یا مثلا در آمریکا موسساتی شکل گرفته است که بهطور حرفهای به پیداکردن استارتاپها و سرمایهگذاری روی آنها میپردازد. از جمله این شرکتها میتوان به شرکت وای کامبینیتور اشاره کرد که موسسان آن نیز خودشان روزی برای استارتاپ خود دنبال جذب سرمایه بوده و حالا خود نیز تبدیل به سرمایهگذار شدهاند. ولی متاسفانه این حوزه در ایران بهطور جدی پشتیبانی نمیشود.
پیشبینی شما از آینده استارتاپها در ایران چیست؟
من فکر میکنم با حرکتهای مثبتی همچون برگزاری استارتاپ ویکند ـ که برای معرفی استارتاپ در ایران صورت گرفته است ـ در آینده شاهد اعتماد سرمایهگذاران در این حوزه نیز باشیم. البته بهطور قطع این کافی نیست و باید تعداد کنفرانسها و همایشها در کشور بیشتر شود تا ضمن طرح معرفی افراد به یکدیگر این حوزه را به سرمایهگذاران بشناسانیم و شاهد رشد حداکثری آن باشیم.
پروژه به ثمر رسیدهای را سراغ دارید که حاصل این استارتاپها در ایران باشد؟
باتوجه به تعریفی که میتوان از یک پروژه به ثمررسیده داشت، پاسخ شما متفاوت خواهد بود؛ زیرا استارتاپ، فقط ایده یا پیادهسازی فنی طرح نیست بلکه بازاریابی، میزان رشد یا حتی میزان توسعه تیم فعال در پروژه را هم میتوان جزئی از عوامل تاثیرگذار در موفقیت استارتاپ بهشمار آورد. هماکنون شرکتهایی وجود دارند که بهطور مشخص در زمینه سرمایهگذاری استارتاپها فعالیت میکنند و پروژههای نسبتا موفقی را نیز داشتهاند.
بهنظر شما چه نقاط ضعفی در استارتاپهای ایران وجود دارد و چطور میتوان این نقاط ضعف را برطرف کرد؟
من در زمان برگزاری استارتاپ ویکند در کشور حضور نداشتم، ولی ویدئوها و نحوه برگزاری را تا حدودی دیدهام و همینجا از تمام کسانی که زحمت برگزاری این مراسم را کشیدند، تشکر میکنم. بهطور کلی، مشکل اساسی درونتیمی تمام استارتاپها، این است که یک ایده را درون خودشان میسازند و آن را پرورش میدهند. این ایده تا زمانی که عرضه شود کاملا مخفی نگه داشته میشود و این مخفیکاری موجب میشود ایده پس از عرضه نهایی با بازخورد ضعیفی روبهرو شود. این ضعف در بازخورد نیز ناشی از نبود تعامل با پوسته بیرونی استفادهکننده از ایده است که باتوجه به مخفی نگهداشتن ایده، این تعامل بسیار کم بوده و باعث شده پروژه از مسیر اصلی خارج شود. این مراسم (استارتاپ ویکند) به افراد این جرات را میدهد راحتتر، ایدههایشان را مطرح کنند و ترسی از دزدیدهشدن آن نداشته باشند. همچنین کاربران میآموزند چطور درست فکر کنند و چگونه با استفاده از تجربه و دانش متخصصان و کارشناسان، موفقیت ایدههای خود را پیش از اجرا ارزیابی کنند. در این میان، ضمن آشنایی با سرمایهگذاران علاقهمند سرمایهگذاری در ایدههای خود، از حمایت مالی آنها نیز بهرهمند شوند.
تا جایی که من اطلاع دارم سایت tafrih.ir نیز یکی از همین استارتاپها بوده که هماکنون با استقبال خوب کاربران مواجه شده است. کمی از ایده اولیه این سایت و چگونگی شکلگیری و مشکلات آن بگویید.
وبسایت تفریح داتآیآر (www.tafrih.ir) نیز یک استارتاپ است و در ابتدای راه قرار دارد. حدود دو سال پیش من مسئول یک سرویس اینترنتی در خارج از کشور بودم که در حوزه LBS فعال بود که به معنی سرویسهای مبتنی بر مکانهاست. در آن زمان احساس کردم در زمینه مکانهای تفریحی قابلیتهای زیادی در ایران دارد، اما نبود یک سیستم جامع متشکل از بانک اطلاعاتی مناسب از این توانمندیها موجب شده افراد جامعه نتوانند بخوبی از آنها استفاده کنند. از این رو، ایده ایجاد یک بانک اطلاعاتی جامع همراه با راهاندازی یک سرویس مناسب در این زمینه را با دوستانم مطرح کردم و مراحل پیادهسازی را طی دو ماه بهانجام رساندیم. مشکل اصلی ما برای پیادهسازی این استارتاپ، جمعآوری اطلاعات مکانها بود که باتوجه به تعداد بسیار زیاد و پراکندگی آنها در نقاط مختلف شهر، کاری بسیار سخت و هزینهبر بود. خوشبختانه موفق شدیم تا بهامروز اطلاعات کاملی از حدود 2000 مکان تفریحی را در بانک اطلاعاتی تفریح وارد کنیم. البته بانک اطلاعاتی تفریح، ویکی است؛ به عبارت دیگر کاربران میتوانند اطلاعات موجود در این سایت را ویرایش یا اطلاعات جدیدی را به آن اضافه کنند تا همیشه این اطلاعات بهروز باشد. خوشبختانه این سایت در مدتی کوتاه مورد استقبال کاربران فراوانی قرار گرفته است و در هفتههای اول راهاندازی، روزانه ۲۰۰ نفر در آن عضو شدهاند که این تعداد برای شروع یک استارتاپ بسیار خوب و راضیکننده است.
پیشبینی شما از آینده «تفریح» چیست؟
در مدتی که از عمر «تفریح» میگذرد شاهد رشد خوبی در آمارهایمان بودهایم و متوجه بسیاری از کاستیهای تفریح شدهایم. امیدوارم با انرژی مضاعفی که در تیم وجود دارد، بتوانیم نقایص را برطرف و ایدههای باقیمانده را نیز در تفریح پیادهسازی کنیم. ولی بهطور کلی برنامه اصلی ما این است که سرویس تفریح در سایر شهرها را نیز فعال کنیم تا کاربران بتوانند براحتی از این سرویس در تمام نقاط ایران استفاده کنند.
بهنظر شما سرمایهگذاری روی استارتاپها در ایران باید بهچه شکلی باشد و آیا این کار باتوجه به ریسک بالای آن معقول است؟
سرمایهگذاران با در نظرگرفتن بکربودن این صنعت در کشور، نباید از سرمایهگذاری در این حوزه بترسند. البته بهنظر من ریسک سرمایهگذاری روی استارتاپها در ایران بسیار بالاست و این امکان وجود دارد شما حتی نتوانید سرمایهای را که هزینه کردهاید، بازگردانید. برای همین عموم افرادی که در ایران در این حوزه سرمایهگذاری میکنند، سعی دارند سرمایه فکری و تخصصی خود را در اختیار پروژه قرار دهند که البته این نیز دارای مشکلاتی است؛ چون بعد از مدتی پروژه برای ادامه بقا نیاز به تزریق مالی دارد و در غیر این صورت سرمایههای فکری و تخصصی نیز هدر میرود. علاوه بر این توجه داشته باشید استارتاپها در سایر نقاط دنیا بهدلیل حمایتهای فراوانی که از آنها میشود، بسرعت رقبایی برای خود پیدا میکنند. موفقیت یک استارتاپ در ایران نسبت به سایر کشورها بسیار سریعتر و راحتتر صورت میگیرد. یکی از نمونههای موفق این استارتاپها، سایتهای خرید گروهی است که در مدت زمانی بسیار کوتاه در ایران نیز موفقیتهایی را کسب کرد و میتواند نقطه آغازی برای ایجاد یک کسبوکار مناسب با کمترین هزینه باشد.
در پایان و برای اینکه به خوانندگان کلیک نشان دهید که افشای ایدههای استارتاپی ترس ندارد و نباید نگران دزدیدهشدن ایدهها بود، بگویید چه ایدههایی را برای تفریح در سر دارید؟
رزرو بلیت سینماها، کنسرتها، سفارش غذای آنلاین به رستورانها و سرویسهای آنلاین برخی از ایدههایی است که قصد داریم در تفریح پیادهسازی کنیم.
همچنین تفریح قصد دارد با ارائه خدماتی مانند ارائه اطلاعات مکانیابی با استفاده از پیام کوتاه، کاربران را از مکان تفریحی که در آن قرار دارند مطلع سازد. البته تفریح قصد دارد ایدههای منحصربهفرد دیگری را نیز به سرویسهای خود اضافه کند که نیازمند توضیحات بیشتری است.
امیر عصاری
گفت و گو
