گلخانه‌های آذربایجان اسیر سرما

اهمیت احداث واحدهای گلخانه‌ای در نقطه‌ای به اوج می‌رسد که با راه اندازی یک هکتار گلخانه، زمینه اشتغال 12 نفر به صورت مستقیم و ده‌ها نفر به صورت غیرمستقیم از قبیل حمل و نقل، بازاررسانی و... ایجاد می‌شود و از آنجا که این اشتغال برخلاف کشاورزی در فضای آزاد انجام می‌شود نقش مهمی‌ در اقتصاد جامعه دارد.

سعدالله اسکندری، مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی در این باره می‌گوید: باتوجه به سردسیر بودن استان و نبود امکان پرورش گیاهان در فضای باز و در تمام فصول، تعدادی از کشاورزان از سال 1376 و با راهنمایی این سازمان اقدام به احداث واحدهای گلخانه‌ای کردند و چون این روش کشت منافع زیادی برای آنها داشت لذا رفته رفته کشت آن در نقاط مختلف استان رواج پیدا کرد. به گونه‌ای که هم‌اکنون بالغ بر 172 گلخانه در اکثر شهرستان‌های استان بخصوص تبریز و شبستر به تولید محصولات گلخانه‌ای چون خیار، گوجه‌فرنگی و توت‌فرنگی می‌پردازند.

همچنین در چند سال اخیر پنج واحد مجتمع گلخانه‌ای در شهرستان‌های تبریز، جلفا، کلیبر، ملکان و عجب شیر احداث شده است.

گرچه مدیرباغبانی جهاد کشاورزی دید مثبتی به طرح ایجاد واحدهای گلخانه‌ای در استان آذربایجان شرقی دارد، اما اغلب گلخانه‌داران از ناموفق بودن احداث و فعالیت این واحدها حداقل در فصل زمستان سخن می‌گویند.

به گفته یکی از گلخانه‌داران، هرچند فلسفه احداث واحدهای گلخانه‌ای تولید محصولاتی است که در فصل زمستان به دلیل نامساعد بودن شرایط جوی امکان عمل آوری آنها در فضای باز مقدور نیست اما این مشکل در استان آذربایجان شرقی بخصوص در چند سال اخیر که هزینه سوخت افزایش چند برابری یافته، طرح موفقی نبوده و اغلب گلخانه‌داران یا در فصل سرما گلخانه‌های خود را تعطیل یا به تولید بسیار محدود محصولات اکتفا می‌کنند.

سعید احمدی‌زاده یکی از تولیدکنندگان محصولات صیفی در واحد گلخانه‌ای روستای شندآباد با بیان این‌که وضع کشت گلخانه​ای در این روستا روبه موت است، می‌افزاید: هرچند کشت این محصول در بهار و تابستان مطلوب است اما شرایط نامساعد آب و هوایی از یک طرف و کمبود و گرانی سوخت از سوی دیگر باعث شده ریشه بوته‌ها در زیر خاک سرد رشد کافی نکرده و عملا بوته‌ها در اثر سرما خشک شوند و از بین بروند.

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد صوفیان که از سال 79 اقدام به احداث واحد گلخانه‌ای کرده ادامه می‌دهد: همچنین افزایش سرسام‌آور کود و سم وارداتی از دیگر مشکلات گلخانه‌داران است که توجه و حمایت بیش از پیش مسوولان سازمان جهاد کشاورزی را می‌طلبد.

اسکندری، مدیر باغبانی جهاد کشاورزی استان نیز با تائید افزایش چند برابری هزینه سوخت در چند سال اخیر معتقد است: هرچند امروزه گلخانه داران مانند سال‌های گذشته نمی‌توانند سود کلانی بدست آوردند اما اگر مدیریت درستی داشته باشند با اتخاذ تدابیری چون کنترل انرژی و جلوگیری از هدررفت آن با دوجداره کردن پوشش گلخانه‌ها و... می‌توانند مجددا به روزهای اوج خود برسند.

تجربه نشان داده اگر محصول تولید شده به موقع جذب بازار فروش نشود خسارات جبران‌ناپذیری به کشاورز و باغدار وارد می‌شود.

هرچند محصولات گلخانه‌ای به دلیل پیش رس بودن و تولید در محیط کنترل شده زودتر از محصول فضای آزاد رسیده و قابل عرضه به بازار مصرف است، همچنین باتوجه به نوبرانه بودن محصول پیش رس که با قیمت بالاتری در بازار به فروش می‌رسد و درآمد بیشتری عاید گلخانه‌داران می‌کند، اما اغلب گلخانه‌داران از نبود بازار مطمئن و دائمی جهت فروش محصولات خود در داخل شهر گلایه دارند.

غلامرضا هلالی از تولیدکنندگان معتبر صیفی‌جات گلخانه‌ای در استان آذربایجان شرقی در این باره می‌گوید: هرچند گلخانه‌داران در تولید و عرضه محصولات خود با مشکلات زیادی دست به گریبانند، اما یکی از مهم‌ترین موانع توسعه فعالیت ما نبود بازار فروش دائمی بخصوص در داخل کلانشهر تبریز است.

وی با ابراز ناامیدی از فروش محصولات خود می‌افزاید: تا زمانی که گلخانه‌دار و باغدار محصولات خود را مستقیما وارد بازار فروش نکند به واسطه حضور دلالان سودی از قبال فروش محصولات خود دریافت نخواهد کرد.

این تولیدکننده ادامه می‌دهد: همچنین باتوجه به کیفیت بالای مواد اولیه خارجی در مقایسه با مواد اولیه مورد نیاز ما در بازار داخلی متاسفانه مواد اولیه مورد نیاز در واحدهای گلخانه‌ای چون نایلون برای پوشاندن گلخانه‌ای، کود و سم و... به دلیل کیفیت بهتر و مرغوب‌تر، از خارج از کشور تامین می‌شود و با توجه به افزایش قیمت ارز در بازار مجبور به خرید این مایحتاج با قیمت بسیار بالاتر هستیم که درصد بسیار بالایی از هزینه ما را به خود اختصاص می‌دهد.

اسکندری، مدیرباغبانی جهاد کشاورزی در خصوص نبود بازار مطمئن و دائمی نیز اظهار می‌کنید: باوجود میدان بزرگ میوه و تره‌بار و فعالیت و اشتغال جمع کثیری از فروشندگان در این اماکن ضرورت ایجاد بازار دائمی دیگر در شهر احساس نمی‌شود.

در هرحال باتوجه به این‌که ضرورت ایجاد واحدهای گلخانه‌ای در کشور بخصوص در استان آذربایجان شرقی تامین محصولات و میوه‌ها در فصولی غیر زمان تولیدی خود است، لازمه توسعه چنین گلخانه‌هایی مساعدت مادی و معنوی دست‌اندرکاران و مسوولان از این قشر زحمتکش است.

سعیده دلال علیپور -‌ جام‌جم تبریز