چراغ کم‌فروغ نمایشگاه کتاب‌های دانشگاهی

نمایشگاه کتب کاربردی و دانشگاهی، از جمله نمایشگاه‌هایی است که یک دهه از عمر آن می‌گذرد، نمایشگاهی برای استادان دانشگاه، پژوهشگران و دانشجویان تا بتوانند جدیدترین کتاب‌های علمی را به زبان اصلی خریداری و علم خود را به تناسب منابع منتشر شده جهانی به‌روز کنند؛ این نمایشگاه از بیست و هشتم آبان تا اول آذر به همت انجمن فرهنگی ناشران بین‌المللی ایرانیان در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان برپا شد.

انجمن فرهنگی ناشران بین‌المللی ایرانیان، موسسه‌ای غیرانتفاعی و غیرتجاری است که با هدف ایجاد هماهنگی بین نمایندگان ناشران خارجی در ایران شکل گرفته است. این موسسه سال 1383 در تهران به ثبت رسید و اکنون دارای 28 عضو است که مجموعه این اعضا بیش از 85 درصد از کل کتاب‌های خارجی مورد نیاز دانشگاه‌ها، مراکز و موسسات تحقیقاتی، اعضای هیات‌های علمی دانشجویان و سایر اقشار تحصیلکرده را از طریق برپایی نمایشگاه‌های کتاب در طول سال تامین می‌کند.

این انجمن با برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی و کاربردی دانشگاه‌ها و سایر مراکز علمی سعی در تامین کتاب‌های مورد نیاز این مراکز دارد.افرادی که به نمایشگاه کتب کاربردی و دانشگاهی می‌آیند، اغلب پژوهشگران و دانشجویانی هستند که به دنبال جدیدترین و به‌روزترین منابع علمی‌ هستند، کتاب‌هایی که به زبان اصلی ارائه می‌شود و خلأ موجود در حوزه‌های مختلف علمی را پر‌می‌کند.

این نمایشگاه در حالی به پایان ‌رسید که به گفته مسئولان آن، فروش در بخش ارزی با 75 درصد و در بخش ریالی با 40 درصد کاهش نسبت به سال گذشته روبه‌رو بوده است. همچنین تعداد کتاب‌های فروخته شده در نمایشگاه امسال به نسبت سال گذشته نیز 65 درصد کاهش داشته است. بیشترین آمار فروش کتاب در این نمایشگاه نیز به ترتیب به کتاب‌های حوزه علوم انسانی، علوم پایه، فنی و مهندسی، پزشکی و پایین‌ترین آمار فروش به هنر اختصاص داشته است.

حامد میرزابابایی، رئیس دهمین نمایشگاه کتب کاربردی و دانشگاهی در این زمینه با اشاره به کاهش آمار خرید و بازدیدکننده امسال از نمایشگاه به نسبت سال گذشته، می‌گوید: به دلیل مشکلات مالی پیش روی انجمن فرهنگی ناشران بین‌الملل ایرانیان، نمایشگاه امسال در چهار روز برگزار شد که به نسبت سال گذشته با یک روز کاهش روبه‌رو بود.

وی ادامه داد: این رویداد فرهنگی با حضور 600 ناشر از سراسر جهان و 86 هزار عنوان کتاب در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در خیابان حجاب برپا شد. بیشتر کتاب‌های نمایشگاه نیز به زبان عربی و لاتین بود که بیش از 4900 عنوان آن عربی و 81 هزار عنوان کتاب لاتین از سوی ناشران خارجی عرضه شده بود.

گروه «خدمات سفیر کتاب» امسال با 50 عنوان کتاب جدید در دهمین نمایشگاه کتب کاربردی و دانشگاهی حضور نسبتا فعالی داشت. عباس ریاحی، مدیر غرفه این شرکت از عرضه کتاب‌هایی در حوزه «هوا و فضا» برای نخستین بار توسط این گروه خدماتی خبر داد و گفت: امسال 50 عنوان کتاب از یک ناشر جدید را در زمینه هوا و فضا با تخفیف 15 تا 65 درصد در این نمایشگاه ارائه کردیم.

وی استقبال از این نمایشگاه را ضعیف‌تر از سال گذشته توصیف می‌کند و می‌گوید: سال گذشته نرخ ارز برای کتب کاربردی و دانشگاهی در این نمایشگاه با دلار 1200 تومانی محاسبه می‌شد، اما امسال به حدود 3000 تومان رسیده است که با کاهش مراجعه‌کنندگان نسبت به سال گذشته روبه‌رو بودیم.

وی ادامه می‌دهد: بیشتر مشتریان ما دانشجو و استادان دانشگاه هستند که به کتاب‌های علمی و به روز نیازمندند. اگر آنها نتوانند با این قیمت‌ها کتاب خریداری کنند، قطعا حجم گسترده‌ای از مشتریانمان را از دست می‌دهیم.

شرکت «مک گروهیل» نیز یکی دیگر از شرکت‌کنندگان نمایشگاه امسال بود که بیش از 1300 عنوان کتاب ارائه کرد. سودابه آریانی، مدیر غرفه مک گروهیل درباره حضور این شرکت به عنوان شرکت پیشکسوت در ارائه کتاب‌های خارجی در کشور گفت: حدود 50 درصد از این کتاب‌ها از جدیدترین و به‌روزترین کتاب‌های علمی در سال‌های 2012 و 2013 بود.

وی با بیان این‌که افزایش نرخ ارز و بالارفتن هزینه‌ها مانند دیگر صنوف بر کتاب هم تاثیرگذار بوده است، ادامه می‌دهد: مانند سال‌های گذشته، دهمین دوره نمایشگاه نیز برگزار شد و پیش‌بینی ما از استقبال نکردن مراجعه‌کنندگان آن هم به دلیل بالا رفتن نرخ ارز درست از آب درآمد، با این حال برای جذب مشتری و بازدیدکنندگان، تخفیف‌هایی را نیز قائل شدیم.

به گفته آریانی، در غرفه مک گروهیل، بین 30 تا 40درصد تخفیف برای انواع کتاب‌های سال 2007 تا 2013 در نظر گرفته شده بود، اما باز هم جای خریداران همیشگی در نمایشگاه امسال خالی بود و امیدواریم مسئولان علمی و فرهنگی کشور برای حمایت از این نمایشگاه راهکار ویژ‌ه‌ای در نظر بگیرند تا چراغ این نمایشگاه خاموش نشود.

نمایشگاه کتاب کاربردی با وجود دغدغه‌های بسیار واردکنندگان کتاب‌‌های خارجی، امسال دهمین دوره خود را پشت سر گذاشت، کتاب‌هایی که با پرداخت حق گمرکی بالا وارد کشور ‌شد، اما متاسفانه برخی مشکلات موجب ‌شد که استقبال چندانی از آنها نشود. هر سال کتابخانه‌های دانشگاه‌ها، موسسات و مراکز آموزش عالی از مشتریان ثابت نمایشگاه بودند که متاسفانه امسال حضور کمرنگ‌تری در نمایشگاه داشتند.

مسعود ثابت، دانشجوی ترم آخر مقطع کارشناسی ارشد رشته شیمی یکی از بازدیدکنندگان این نمایشگاه بود که به قول خودش مدت زمان زیادی را در راهروهای نمایشگاه قدم زده است. وی می‌گوید: بیش از دو ساعت در نمایشگاه می‌چرخیدم، تمام غرفه‌ها را دید‌م و کتاب‌هایی را نیز انتخاب کردم، ولی چون قیمت‌ها به دلار بود، هزینه تمام شده آن بسیار بالا درمی‌آمد.

ثابت ادامه می‌دهد: من یک دانشجو هستم که به صورت پاره‌وقت در یک مغازه کار می‌کنم، بیشتر کتاب‌هایی که انتخاب کردم و نیاز داشتم متعلق به سال 2012 بود و تخفیف زیادی نداشت و من نمی‌توانم 450 هزار تومان برای دو کتاب پرداخت کنم.

دکتر محسن اسماعیلی، عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی نیز که یکی دیگر از بازدیدکنندگان نمایشگاه بوده، می‌گوید: سهم من از نمایشگاه امسال فقط یک کتاب بود، در حالی که هر سال حداقل چهار یا پنج کتاب خریداری می‌کردم.

وی می‌افزاید: این در حالی است که معتقدم برای دسترسی آسان و بهتر قشر دانشگاهی جامعه به کتاب‌های علمی، باید شرایط ویژه‌ای پیش‌بینی شود تا آنها با آرامش و بدون دغدغه از گرانی کتاب، منابع موردنیاز خود را تامین و به گسترش علم در جامعه کمک کنند، در غیر این‌صورت چون پول نداریم، نمی‌توانیم کتاب بخریم.

حامد میرزابابایی در بخش دیگری از گفت‌و‌گویش با ما به کاستی‌های موجود در نمایشگاه اشاره می‌کند و می‌گوید: در 9 دوره گذشته نمایندگانی از ناشران فارسی‌زبان و توزیع‌کنندگان غیر عضو انجمن نیز در این نمایشگاه حضور داشتند، اما امسال با توجه به محدودیت‌های فضایی، حضور این گروه از ناشران امکان‌پذیر نبود.

وی ادامه می‌دهد: با وجودی ‌که این نمایشگاه از کمک‌های دولتی برخوردار نیست، ولی برای کمک به مخاطبان خود کتاب‌های عرضه شده را با 10 تا 50 درصد تخفیف در اختیار خریداران قرار داد.

میرزابابایی با اشاره به اهداف اصلی برپایی نمایشگاه، عنوان کرد: وظیفه اصلی نمایشگاه کاربردی، پرکردن خلأهای موجود در حوزه کتاب‌های دانشگاهی است، این نمایشگاه خلأ شش ماهه موجود در فاصله نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران را برای استادان، دانشجویان و دانشگاه‌ها پر می‌کند. وی با بیان این‌ که‌ نمایشگاه دهم در شرایط اقتصادی ویژه کشور برگزار شد، می‌گوید: در این فضا ناشران بین‌المللی یکی از آسیب‌پذیرترین ناشرانی هستند که در صف مقدم تلاطم‌های اقتصادی قرار دارند، زیرا به‌طور مستقیم با قیمت ارز درگیر هستند.

رئیس دهمین نمایشگاه بین‌المللی کتب کاربردی و دانشگاهی با بیان این ‌که قرار بود این نمایشگاه تعطیل شود، یادآور می‌شود: با توجه به 9 دوره برگزاری موفق این نمایشگاه، دست‌اندرکاران تصمیم گرفتند دهمین دوره نیز با سیاست‌های انقباضی برگزار شود، اما باز هم در این میان نوسانات موجود در بازار ارز موانع متعددی را بر سر راه برگزاری نمایشگاه ایجاد کرد.

به گفته میرزابابایی، تعیین نرخ ارز برای نمایشگاه امری غیرممکن است و پیشنهاد تعیین یک نرخ میانگین برای جلوگیری از ضرر به ناشران یکی از راهکارهای این نمایشگاه است. نوسانات ارزی و افزایش کم‌سابقه هزینه‌ها، اعضای انجمن را بر آن داشته تا با اعمال سیاست‌های انقباضی تلاش کنند علاوه بر برگزاری نمایشگاه در این شرایط پیچیده، از بار اثرات سوءمالی آن بر اعضاء، شرکت‌کنندگان و مخاطبان نمایشگاه تا حد ممکن بکاهند. نمایشگاه کتب کاربردی در یک دهه فعالیت، به خوبی توانسته به پیشرفت کمی و کیفی قابل قبولی دست یابد، این نمایشگاه، همه‌ ساله با افزایش تعداد عناوین، بهبود کیفیت عرضه و فروش کتب، ارتقای روش‌های اطلاع‌رسانی و همکاری با سایر سازمان‌ها، نهادها و دستگاه‌های مختلف تلاش کرده تا با رویکردی مشتری‌مدار، سطح رضایت‌مندی مخاطبان نمایشگاه را بهبود بخشد.

امسال گرچه نمایشگاه کاربردی با تلاش و همت انجمن ناشران بین‌الملل برپا شد، اما گرانی کتاب‌ها و هزینه‌های جانبی که بر برگزارکنندگان تحمیل شده بود، سد و مانعی بزرگ بر سر راه یازدهمین نمایشگاه کاربردی است.

وی با بیان این ‌که دو راهکار برای برون‌رفت از بحران موجود برای نمایشگاه کاربردی پیشنهاد می‌دهد، می‌گوید: اگر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در تعامل با وزارت علوم، تحقیقات و فناوری بن‌کارت‌هایی ویژه دانشجویان مقاطع کارشناسی ارشد، استادان دانشگاه، پژوهشگران و نخبگان برای خرید از نمایشگاه در نظر بگیرد، بخش عمده‌ای از مشکلات پیش‌روی ناشران و شرکت‌کنندگان نمایشگاه برطرف می‌شود، زیرا علت استقبال کم از این نمایشگاه، محدودیت منابع مالی خریداران و افزایش بیش از صددرصدی دلار است که موجب شده، خریداران حقیقی و حقوقی مانند دانشگاهیان، کتابخانه‌های دانشگاهی و... استقبال کمتری نسبت به سال گذشته داشته باشند. از سوی دیگر رایزنی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان یکی از متولیان اصلی حوزه کتاب و کتابخوانی و برپایی نمایشگاه در کشور با مجموعه‌هایی که امکان برپایی نمایشگاه در آنها وجود دارد مانند کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان می‌تواند تا حد زیادی از بار مالی مضاعف بر این بخش بکاهد.