یک معدن پر از چوب

بعضی ها هنوز به جنگل با دید یک معدن بزرگ و پر از چوب فکر می کنند که هیچ وقت تمام نمی شود. غافل از این که با بریده شدن هر درخت یک قدم بزرگ تا تخریب کامل جنگل برداشته می شود.

کد خبر: ۵۰۹۶۴

وجود جنگل در هر کشوری مایه مباهات و افتخار است ، هر چند در نگاه اول ، جنگل از تعداد بی شماری درخت تشکیل شده اما هرگز نمی شود انواع فون های جانوری و فلورهای گیاهی که در پناه خود ایجاد می کند و تاثیرات عظیم آن بر اکوسیستم کشور را نادیده گرفت ، بخصوص در کشور ما که جزو بیابانی ترین کشورهای جهان است و وجود جنگل برای آن حیاتی است . با توجه به برداشت های سنتی از جنگل و نبودن یک قانون دقیق و درست برای حمایت قانونی ، حفظ و حراست جنگل ، به یکی از معضلات بزرگ زیست محیطی کشور تبدیل شده که ذهن صاحب نظران محیط زیستی را به خود مشغول کرده است و آنها را با دستانی پر از تحقیق و بررسی به همایش حفاظت از جنگلها در مدیریت پایدار در دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران کشانده است . این همایش که با حضور مهندس محمود حجتی ، وزیر جهاد کشاورزی و جمعی از روسای سازمان جنگلها و محیط زیست روزهای آخر مهرماه برگزار شد حرفهای نگفته بسیاری برای گفتن داشت که در این مجال اندک نمی گنجد. این گزارش نگاهی گذرا به این همایش دارد. هر چه جهان امروز به سمت صنعتی ترشدن پیش می رود، نیاز ما به حفظ و حراست جنگل بیشتر می شود. امروز دیگر نمی توانیم ببینیم درختان جنگلی یکی یکی به عنوان هیزم سوزانده شوند. دکتر محمدحسین جزیره ای ، دبیر همایش می گوید: ما در حفظ و حراست جنگل از ضعف اراده و کاهلی رنج نمی بریم ، بلکه از فقدان وسیله و به مفهوم وسیع تر تخصیص ندادن بودجه کافی برای آگاهی مردم دچار مشکل هستیم . اگر هماهنگ با اکثریت مردم ایران جنگل را معدن چوب بدانیم و توجه نکنیم شیوه بهره برداری از این معدن با معادن ثابت تفاوت هایی دارد ، به دست خودمان به سیر قهقرایی این مجموعه کمک کرده ایم . پژوهشگران اروپایی نشان داده اند حتی با برداشت 30 درصدی از جنگل ها، آن را به سوی تخریب کامل سوق خواهیم داد. دکتر هادی سلیمان پور ، معاون محیط طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست می گوید: ما چیزی حدود 5.7 درصد اراضی کشور را تحت مدیریت قرار دادیم که این مقدار شامل 219 پارک ملی با زیربنایی حدود 1.7 میلیون هکتار ، 16 اثر طبیعی ، 33 پناهگاه حیات وحش در حدود 3.5 هکتار و 90 منطقه حفاظت شده در حدود 6.5 میلیون هکتار را شامل می شود. گاهی هم در این میان اهمال کاری هایی دیده می شود. به فرض برای تردد یوزپلنگ ایرانی هیچ کوریدورامنی موجود نبود که حدود 2 هفته پیش مطلع شدیم یک قلاده از این حیوان صید شده است . همین صید که شاید به نظر ما ناچیز باشد ، فشار سنگینی را به این فون وارد می کند. درواقع در کل کشور 15 درصد شرایط مرطوب وجود دارد که 33 درصد از میانگین بارش جهانی را همان 15 درصد دریافت می کند. به این ترتیب 95 میلیون هکتار از اراضی کشور طبق گزارش کمیسیون ملی توسعه پایدار ، تحت تاثیر فرسایش بادی یا آبی قرار دارد و فرسایش سالانه حدود 2 تا 2.5 میلیون تن خاک را از رده تولید کشور خارج می کند. کشور ما میان 56 کشور دارای جنگل در کل جهان ، مقام چهل و پنجم را دارد و ما باوجود 90 میلیون هکتار جنگل ، جزو کشورهای با سطح پوشش کم جنگل هستیم . جنگلهای باستانی خزر در شمال کشور برای ما ارزش فراملی دارند و تصور بر این است که این جنگل ها با ارزش سیاسی و اجتماعی فوق العاده ای ثبات بسیاری را در منطقه حاکم می کنند. عمده تاثیر این جنگلها بر حفظ تالاب های شمال کشور است ؛ تالاب هایی که با دریافت رسوبات حاصل از فرسایش هر ساله در خطر نابودی قرار گرفته اند و تنها با ایجاد و بهره برداری صحیح از جنگلها حیات خود را ادامه خواهند داد. مشکل جنگلهای شمال کشور تنها به برداشت بی رویه و قطع درختان منتهی نمی شود. این جنگلها روی اراضی شیبدار قرار گرفته اند و اگر با شیوه های نوین از آنها حفاظت نشود ، فرسایش شدید خاک را به دنبال خواهند داشت . پدیده دیگر ، رانش زمین در شمال است که باتوجه به بارندگی بیش از 150 میلیمتر در شبانه روز ، این شدت ، فرسایش شدیدی را بر اثر نبود پوشش گیاهی مناسب ایجاد می کند. حفظ و حراست جنگلهای شمال ، تبعات مثبت دیگری را هم در بر خواهد داشت . یکی از روشهای مناسب برای حفاظت پایدار، ازجمله گردشگری های جنگلی است . جنگلها در تنظیم گازهای اتمسفر، تنظیم اقلیم ، کمک به کنترل بلایای طبیعی ، جلوگیری از فرسایش خاک (علاوه بر تولید خاک) کمک به گرده افشانی ، مبارزه با آفات و حشرات ، ارزشهای فرهنگی و پیشرفت در زمینه های اکوتوریسم را هم به دنبال دارد. دکتر سلیمان پور می گوید: براساس راهبرد جهانی IUCM برای حفظ منابع طبیعی 3 هدف عمده معین شده است . از اولویت های این بخش ، حفظ سیستم حیات وحش ، حفظ تنوع زیستی و بهره برداری پایدار از گونه ها و اکوسیستم ها باتوجه به تنوع زیستی گیاهی و جانوری است و به اکوسیستم های منحصر به فرد در معرض خطر و در حال تغییر توجه ویژه ای را اعمال می کنیم . مهندس محمد صمدی ، رئیس سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری می گوید: ما به برنامه های زیست محیطی با 3 گرایش عمده نگاه می کنیم ، باتوجه به تنوع زیستی گیاهی و جانوری و توجه به حیات وحش ، اکوسیستم های منحصر به فرد در معرض خطر و در حال تغییر، سیاستگذاری محیط زیستی از دیدگاه مادر 2 سطح قابل بررسی است که هر دو، وفاقی ملی را برای نفوذ هرچه بیشتر در اذهان عمومی و اجرای برنامه ها می طلبد. تعامل با کنوانسیون های بین المللی و گرفتن جایگاه های مناسب و تعامل با سازمان های دوجانبه و ایجاد جایگاه بین المللی برای حفظ منابع طبیعی کشور در سطح جهانی . برای تهیه نیازهای اولیه منابع چوبی ، تعرفه هایی مشخص و پروتکل هایی هم امضا شده است که می تواند در حفاظت از آنها کمک زیادی کند. طرح جامع صیانت از جنگلهای شمال کشور در هیات دولت تصویب و این طرح به عنوان سرفصلی جدید برای حفاظت از جنگلها به تصویر کشیده شده است . آبخیزداری به عنوان حرکتی مکمل کنار حیات جنگلها، جایگاه خوبی پیدا کرده است . تعامل میان اجرا و تحقیق ، عملکرد را به شکل صریح تری افزایش می دهد. برقراری ارتباطات منطقه ای و فرامنطقه ای و حرکت به سوی اجماع با کشورهای با پوشش کم می توانند جایگاه خود را پیدا کنند. از کل جنگلهای کشور 9 درصد تحت پوشش مدیریت حفاظت و کمتر از 9 درصد تحت پوشش طرحهای جنگلداری است که امسال به یک سوم میزان مصرف از جنگلها می رسیم که به چوبهای خشکیده ، افتاده ، دارای امراض و ریشه کن مربوط می شود. مهندس محمد صمدی می گوید: بحث توسعه پایدار ، بحثی فراتر از دیدگاه های مرسوم را مطرح کرده است که بعضی مدیریت جامع را نشات گرفته از آن می دانند. باید گفت در دایره وسیع پایداری ، جنگلها و مراتع به دلیل نقش بی بدیلشان حرف نخست را می زنند و باید در مرحله اول باشند. در این صورت مصلحت در مقاطعی فراتر از علم و فن است.

جنگل های کشور ما

هرچند 12.4 میلیون هکتار جنگل در کشور ما که تنها 7.5 درصد از کل عرصه کشور را به خود اختصاص داده است در مقایسه با 29 درصد کل جنگل در جهان رقم ناچیزی است اما نمی توانیم این مساله را دلیلی بر محرومیت یا عقب ماندگی خود در ارتباط با این ثروت ملی بدانیم . دیدگاه هایی که در توسعه پایدار مطرح می شود این مساله را به گونه ای صحیح حل می کند. دیدگاه های توسعه پایدار ، از جمله حفظ ، اصلاح ، احیا و توسعه و بهره برداری از اصول منابع طبیعی کشور بوده و در طول یکدیگر هستند. گسترش چتر حفاظتی جنگلهای شمال به کل جنگلهای کشور و گسترش بخشیدن به این اصل حفاظتی ، ترویج زراعت چوب و جنگلکاری ، گسترش تسهیلات و ارائه ارقام مقاوم نهالها به عنوان یک امر ترویجی بسیار مهم مطرح بوده و هست و همچنین استفاده از ابزارهای دقیق علمی ، بر فرض ماهواره ها برای تشخیص آفات و بیماری ها ، جلوگیری از تجزیه و تخریب و قاچاق چوب تعرفه های مشخصی دارند. پروتکل هایی هم در این زمینه امضا شده است که در حفاظت بسیار مهمند. طرح جامع صیانت از جنگلهای شمال کشور در هیات دولت تصویب شده و به عنوان سرفصل جدیدی برای حفاظت از جنگلها به تصویر کشیده است.

آبخیزداری ، حرکتی مکمل برای حفاظت

امروزه آبخیزداری به عنوان حرکتی مکمل کنار حیات جنگلها جایگاه خوبی پیدا کرده است. برنامه ریزی برای حل معضلات اجتماعی مردم همراه با سازمان دهی جنگلها مثمرثمر خواهد بود. ایجاد فرهنگ تفاهم به جای تقابل در گستره حفاظت بسیار مهم است . مشخص کردن مرز مالکیت دولت و مردم در بخش جنگلها در حال پیگیری است و از جمله اصولی است که حفاظت را دارای مرز معین و مشخصی خواهد کرد. مهندس صمدی می گوید: آموزش های مستمر مسوولان باعث ورود عالمانه به جنگل و حفاظت جدید آن می شود. تعامل میان اجرا و تحقیق ، عملکرد مثبت را تصریح می کند. برقراری ارتباطات منطقه ای و فرامنطقه ای و حرکت به سوی اجماع و کشورهای با پوشش کم با این تجملات می توانند جایگاه خود را پیدا کنند.

قوانینی برای نجات جنگل

مسائل شرعی در نگاه به جنگل و منابع طبیعی ، احوالات شخصی را بنا قرار می دهد که باید با این مسائل برخورد جدی شود. با وجود برخی قوانین معارض و متضاد ، حفاظت از جنگلها با مشکلات قطعی مواجه شده و تحقیقات و آموزش هنوز هم نقش اصلی خود را در جامعه ایفا نکرده است . نیاز به منابع طبیعی و تلاش برای حفظ آن هنوز در ذهن دولتمردان به عینیت نرسیده است و قضات در مواجهه با مسائل طبیعی ، دعوای 2 شخص را مدنظر دارند و صورتی که معمولا این گونه دعاوی بین شخص و حاکمیت است و به دلیل دسته بندی نشدن صحیح دعاوی بسیاری از پرونده ها روی هم انباشته شده اند و کمبود نیروی انسانی مجرب هم به همین مهم دامن زده است.

جایگاه بهره برداری از
جنگل ها در مدیریت پایدار

در ارتباط با تولید چوب ، بهره برداری ، مرحله ای از جنگلداری است که درختان نشانه گذاری شده را قطع و از جنگل خارج می کند؛ اما این تعریف کوتاه در عمل ، بسیار پیچیده و دارای عوامل مختلف اثرگذار است و به برنامه ریزی احتیاج دارد. متخصص بهره برداری این وظیفه را دارد که با استفاده از روشها و تکنیک ها و ابزار و وسایل مناسب و به کارگیری درست بموقع آنها ، تخریب را به حداقل رساند اما همه تخریب ها و دور افتادن از اهداف جنگل را نباید متوجه بهره برداری کرد. مهندس هوشنگ سبحانی می گوید: هر اقدامی که در بهره برداری برای کاهش خسارات باشد افزایش جنگل را اعم از توده ای سرپا ، نهال و خاک جنگل در پی خواهد داشت . از طرفی جلوگیری از هدر رفتن تولیدات جنگل یا کاهش کیفیت آنها باعث استفاده بهینه از محصولات در جای مناسب خود خواهد بود و در آمد حاصل از جنگل را افزایش خواهد داد. توجه جامعه جهانی به حفاظت از منابع طبیعی ، آگاهی و بیداری جامعه و توجه به برنامه ها و تخصیص بودجه های اختصاصی و اعتبارات مکفی به منابع طبیعی ، نوید بخش آینده ای روشن است.