بودجه؛ واژه‌ای بیگانه با فرهنگستان‌ها

به گزارش جام‌جم، فعالیت فرهنگستان‌های چهارگانه کشور شامل فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی، فرهنگستان هنر، فرهنگستان علوم و همچنین فرهنگستان علوم پزشکی، مدت‌هاست که به‌دلیل کمبود بودجه با مشکل مواجه شده‌اند.

این مشکلات به حدی است که هر کدام از این فرهنگستان‌ها ناچار شده‌اند علاوه بر پیگیری نکردن طرح‌های جدید، تنها به اتمام طرح‌های نیمه‌کاره خود فکر کنند و حقوق کارکنان خود را نیز به سختی پرداخت می‌کنند.

از آنجا که ریاست عالی هر چهار فرهنگستان برعهده رئیس‌جمهور است، در چند وقت اخیر شاهدیم هر یک از این فرهنگستان‌ها نسبت به اختصاص بودجه خود انتقادات زیادی دارند.

فرهنگستان زبان و ادب فارسی یکی از چهار فرهنگستان ایران است که حوزه‌های گوناگون علمی، ادبی و هنری را در قلمرو زبان فارسی تحت پوشش قرار می‌دهد. این فرهنگستان بر پایه اساسنامه‌اش، برای حفظ قوّت و اصالت زبان فارسی، پروردن زبانی مهذّب و رسا برای بیان اندیشه‌ها، رواج زبان و ادب فارسی و ایجاد نشاط و بالندگی در زبان فارسی بنا نهاده شده است. فعّالیت اصلی این فرهنگستان که دوم مرداد ۱۳۶۹ خورشیدی تاسیس شد، انتخاب معادل فارسی (واژه‌گزینی) برای واژه‌های زبان‌های خارجی بوده است. البته این فرهنگستان اصطلاحا فرهنگستان سوم هم نامیده می‌شود، زیرا پیش از آن دو فرهنگستان دیگر به نام‌های فرهنگستان ایران (فرهنگستان اول؛ ۱۳۱۴ تا ۱۳۳۳) و فرهنگستان زبان ایران (فرهنگستان دوم؛ ۱۳۴۷ تا ۱۳۶۰) به فعالیت‌های مشابه می‌پرداختند.

فرهنگستان زبان و ادب فارسی که همواره در معرض انتقادات بسیاری نسبت به عملکرد خود در حوزه واژه‌گزینی بوده است، این روزها از مشکل بی‌پولی هم رنج می‌برد، تا آنجا که حسن قریبی، مدیر روابط عمومی این فرهنگستان به خبرنگار ما اعلام کرد خبرنامه فرهنگستان بعد از انتشار 34شماره، از این پس منتشر نخواهد شد. این در شرایطی است که به گفته کارشناسان زبان و ادب فارسی، خبرنامه فرهنگستان که به صورت ماهانه منتشر می‌شد، به نوعی تریبون و پنجره فرهنگستان زبان و ادب فارسی محسوب شده و از طریق آن مردم و دستگاه‌های مختلف با تازه‌ترین واژه‌های مصوب آشنا می‌شدند.

از سوی دیگر، این فرهنگستان به دلیل پایان ذخیره‌های مالی ناچار شده امورش را براساس اولویت‌ها پیش ببرد، به این معنا که دیگر تاسیس گروه جدید پژوهشی و معرفی اعضای پیوسته جدید و همچنین جذب کارمند جدید در دستور کار نیست و بودجه باقیمانده، تنها صرف امور نیمه‌کاره و پرداخت حقوق کارمندان ثابت می‌شود.

غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی و نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی درباره این مشکلات مالی به جام‌جم گفت: ما هم همراه با سایر مردم و مسئولان خود را برای زندگی در اقتصاد مقاومتی آماده می‌کنیم و خود را با شرایط جدید تطبیق خواهیم داد و سعی خواهیم کرد حرکت ما در فرهنگستان ادامه داشته باشد، اگر چه ممکن است اندکی کند باشد.

فرهنگستان هنر نیز چنین وضعی دارد. این مرکز با مصوبه جلسه چهارصد و سی و نهم شورای عالی انقلاب فرهنگی در اسفند سال ۱۳۷۷ تشکیل شد. براساس اساسنامه، فرهنگستان هنر موسسه‌ای است با شخصیت حقوقی مستقل که به نهاد ریاست‌جمهوری وابسته ‌است. این فرهنگستان به منظور پاسداری از میراث فرهنگی و هنری اسلامی‌‌ و ملی و پیشنهاد سیاست‌ها، راهبردها و دستیابی به آخرین یافته‌ها و نوآوری‌ها و نیز ارتقای فرهنگ اسلامی‌‌ برای مقابله با تهدیدهای فرهنگ مهاجم شکل گرفت.

مجتبی رحماندوست، عضو پیوسته فرهنگستان هنر و نماینده مجلس شورای اسلامی به خبرنگار ما گفت: من به اسم عضو پیوسته فرهنگستان هستم، چرا که اعضای پیوسته باید در طول سال جلساتی داشته باشند تا درباره بودجه و عملکرد خود گزارش ارائه دهند و فعالیت‌هایشان را به اطلاع اعضا برسانند.

او ادامه داد: در طول این سه سالی که از عضویت من می‌گذرد، اصلا جلسه مجمع عمومی فرهنگستان هنر تشکیل نشده است.

رحماندوست گفت: ما هر وقت به کار نزدیک شدیم تا فضای کاری جدید را تجربه کنیم با بی‌پولی و کمبود بودجه مواجه شدیم و از رئیس فرهنگستان شنیدیم که پول نداریم. چند باری که تلاش کردم از موضع وظیفه و سمت و مسئولیت وارد کار شوم، استقبالی ندیدم. در مجموع هیچ گاه جلسه‌اش تشکیل نشده است.

او در پاسخ به این پرسش که چرا بودجه فرهنگستان از نهاد ریاست‌جمهوری پرداخت نمی‌شود، گفت: این پرسش برمی‌گردد به ریاست‌جمهوری که چرا بودجه نمی‌دهید. ریاست‌جمهوری نه تنها ناظر بلکه مجری بر امور فرهنگستان‌هاست.

این عضو فرهنگستان هنر گفت: در این مدت جلسه اعضای پیوسته و اعضای وابسته هیچ‌کدام برگزار نشده است. هر سال فرهنگستان علوم پزشکی اعضای دیگر فرهنگستان‌ها را برای کنترل پزشکی دعوت می‌کند و ما همکارانمان در فرهنگستان هنر را سالی یک‌بار آنجا و هنگام تست‌های پزشکی می‌بینیم!

مجتبی رحماندوست درباره طرح‌هایی که به فرهنگستان هنر ارائه داده است، گفت: من سه چهار بار طرح‌هایی ارائه دادم. به عنوان نمونه با توجه به این‌که سال‌ها مشاور رئیس‌جمهور در امور ایثارگران بودم، چند بار طرح‌ها و برنامه‌هایی برای فرزندان شاهد و ایثارگر در امور هنری پیشنهاد دادم که با توجه به ظرفیت فرهنگستان هنر می‌توانست محقق شود. این طرح‌ها در زمینه آموزش و تربیت آنها در زمینه‌های هنری بود، اما بسترش فراهم نشد و همواره گفتند پول نداریم.

فرهنگستان‌های علوم و علوم پزشکی نیز از مشکلات مالی برحذر نیستند. در یکصد و سی‌وپنجمین جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی در تاریخ پانزدهم بهمن ۱۳۶۶، به استناد بند چهار قانون اهداف و وظایف آن شورا، تاسیس فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران به تصویب رسید. این فرهنگستان فعالیت خود را در سال ۱۳۶۹ به عنوان موسسه‌ای با شخصیت حقوقی مستقل که به نهاد ریاست‌جمهوری وابسته است، آغاز کرد.

فرهنگستان علوم پزشکی نیز در دی ۱۳۶۶ به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی و مجلس شورای اسلامی رسید و از همان تاریخ آغاز به کار کرد.

علیرضا مرندی، نماینده مجلس شورای اسلامی و رئیس فرهنگستان علوم پزشکی نیز در مراسم تجلیل از برگزیدگان فرهنگستان‌ها که چندی پیش با حضور رئیس‌جمهور برگزار شد، گفته بود که در فرهنگستان علوم پزشکی عده‌ای متخصص و پزشکان پیشکسوت مملکت دور هم جمع شده‌اند تا کار علمی و فرهنگی کنند و درست نیست که دنبال گرفتن بودجه باشیم. او از رئیس‌جمهور خواسته بود به خاطر حفظ شأن این فرهیختگان، بودجه فرهنگستان بموقع تخصیص داده شود.

این در حالی است که رضا داوری‌اردکانی، رئیس فرهنگستان علوم هم در همان مراسم ضمن انتقاد از کم‌توجهی به فرهنگستان‌ها، وظیفه فرهنگستان‌ها را نه تنها پژوهش، بلکه آن را در حد مشاوران علمی دولت در سیاستگذاری‌ها دانسته بود.

هفته گذشته محمدرضا رحیمی، معاون اول رئیس‌جمهور در جلسه هیات امنای فرهنگستان‌های چهارگانه با بیان این‌که فرهنگستان‌ها برای کشور موجب افتخار و سربلندی هستند، بر لزوم احترام و حفظ جایگاه آنها تاکید کرد و گفت: دولت فرهنگستان‌ها را محترم می‌شمارد و برای رفع مشکلات آنها تلاش می‌کند.

سجاد روشنی / گروه فرهنگ و هنر