عبور از خط فرضی

خط فرضی را دیواره‌ جداکننده‌ای دانسته‌اند که در فضای مقابل دوربین کشیده می‌شود تا وقتی زوایای متعددی از یک صحنه را فیلمبرداری می‌کنیم بتوانیم آنها را بدون آن‌که فضای چپ و راست پرده وارونه شود به یکدیگر برش بزنیم.

خط فرضی را قانون 180 درجه یا محور کنش نیز نامیده‌اند.

اما مراعات خط فرضی فقط تا زمانی الزامی است که با تغییر خط دید، خط فرضی عوض نشده باشد؛ بنابراین می‌توان گفت یکی از راه‌های فرار از محدودیت خط فرضی، ایجاد وضعی است که به موجب آن خط دید عوض شده و در نتیجه خط فرضی نیز تغییر پیدا کند. به عنوان نمونه صحنه‌ای را تصور کنید که در آن زوجی در طرفین میز نشسته‌ و مشغول گفت‌وگو هستند.

پس از مدت کوتاهی مرد دیگری به میز نزدیک می‌شود و توجه مرد نشسته به طرف او جلب می‌شود.

اگر تا پیش از این، زاویه‌ نگاه مرد نشسته به سمت همسرش بود حالا خط دید او عوض می‌شود و در نتیجه نیم‌دایره‌ای هم که محدوده‌ حرکت دوربین است تغییر می‌کند، چراکه قطر این نیم‌دایره زاویه‌ای دیگر پیدا کرده است.

در این موقعیت، خط فرضی عوض می‌شود و فضای 180 درجه‌ای جدیدی برای مانور دوربین ایجاد می‌شود و حالا دوربین می‌تواند در بخش‌هایی که تا قبل از آن مجاز به استقرار در آنها نبود قرار گیرد و زوایای جدیدی از صحنه را در قاب بگیرد.

به محض ایجاد شدن خط فرضی جدید، تا وقتی خط دید بین دو مرد باقی‌مانده است دوربین اجازه عبور از خط فرضی قبلی را دارد، مثلا می‌تواند نمایی را ثبت کند که در آن زن از نیمرخ چپ، نیمرخ راست یا از پشت سر در کادر دیده می‌شود حال آن‌که تا قبل از آن دوربین فقط می‌توانست از یک جهت (چپ یا راست) زن را در قاب بگیرد و حتی قادر نبود تصویری را که در آن، پشت زن به دوربین است ضبط کند.

راه دیگر عبور از خط فرضی، عبور دادن بازیگر از خط فرضی قبلی است. به این طریق که مثلا مرد از جای خود بلند شود و به سمت زن برود که در فرآیند این تغییر موقعیت، خط دید او و زن مدام تغییر پیدا کرده و در نتیجه خط فرضی هم عوض می‌شود.

و بالاخره سومین راه برای شکستن خط فرضی، عبور دادن دوربین از روی خط فرضی است، یعنی به جای این‌که بازیگر از جا برخیزد و در صحنه حرکت کند، این دوربین است که به حرکت درمی‌آید و با تغییر موقعیت خود، خط دید پرسوناژها را تغییر می‌دهد و خط فرضی جدیدی ایجاد می‌کند.

البته این در حالتی است که دوربین پس از تغییر موقعیت، از حرکت بازایستد؛ وگرنه در نماهای حرکتی دوربین به طور کلی قانون خط فرضی مجالی برای طرح ندارد.

آزاد جعفری