3 رئیس‌جمهور و 8 وزیر در یک پروژه

مطالعات اولیه طرح قبل از انقلاب انجام شده بود و پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز طی سال‌های 68 تا 72 در دوره محمد سعیدی‌کیا در وزارت راه و ترابری از بایگانی خارج شد و مورد مطالعه مجدد قرار گرفت و پس از نظر نهایی کارشناسان، واگذاری اجرای پروژه به بنیاد مستضعفان طی توافقنامه‌ای به امضا رسید؛ ولی عملا هیچ اتفاقی درباره عملیات پروژه نیفتاد و دوباره به بایگانی سپرده شد با این تفاوت که این بار در بایگانی بنیاد قرار گرفت.

دولت سازندگی هنگامی که اکبر ترکان، وزیر راه‌و‌ترابری بود قرارداد احداث آزادراه تهران ـ شمال بین وزارت راه و ترابری با بنیاد مستضعفان امضا شد. سهم طرفین در این قرارداد 80 ـ 20 بود که در دولت‌های بعدی تغییر کرد.

این قرارداد تا سال 79 در حد یک تصمیم باقی مانده و عملا متوقف بود و این دوران همزمان بود با مسئولیت محمود حجتی در وزارت راه و ترابری سابق.

در سال‌های 79 تا 80 نیز که مرحوم رحمان دادمان، تصدی وزارت راه را به عهده داشت، پیشرفتی در پروژه دیده نشد و در این مدت مناقشات زیست‌محیطی و همچنین مسائل مربوط به تملک اراضی اطراف پروژه بین وزارت راه و ترابری، سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت جهادکشاورزی به وجود آمد که در نهایت مسائل محیط زیستی آن با مصوبه‌ای از سوی هیات وزیران حل شد و حل اختلاف درباره املاک نیز به وزارت راه واگذار شد.

پس از سقوط هواپیمای دادمان در جنگل‌های استان گلستان در دوره کوتاهی صادق افشار، سرپرستی وزارتخانه را بر عهده گرفت و سپس احمد خرم از مجلس رای اعتماد کسب کرد و بر کرسی وزارت راه تکیه زد.

دوره مسئولیت وی از شهریور 80 آغاز و مهر 83 پایان یافت. در مدت این سه سال سرنوشت طرح احداث آزادراه تهران ـ شمال به شکل دیگری در حال رقم خوردن بود به‌طوری که خرم یکی از مخالفان سرسخت نحوه مشارکت 80 ـ 20 بود که پس از سه سال مذاکره قرارداد جدیدی منعقد و سهم طرفین در پروژه 50 ـ 50 تعیین شد.

با این که هیات وزیران طی مصوبه‌ای به طرفین اجازه استفاده از فاینانس (منابع مالی خارجی) را داده بود هیچ‌یک تا آن زمان از این اجازه قانونی استفاده نکرده بودند تا این که در ماه‌های پایانی سال 83 بنیاد قراردادی به میزان 240 میلیون دلار با شرکت STA چین منعقد کرد و اجرای پروژه را همزمان با چینی‌ها ادامه داد و این قرارداد در سال 89 دوباره با افزایش مبلغ مواجه شد و متمم دریافت کرد.

در بهمن 83 و همزمان با رای عدم اعتماد مجلس به خرم، محمد رحمتی بر کرسی وزارت راه نشست و تا مرداد 87 که بر این صندلی تکیه داشت خبری از اجرای آزادراه تهران ـ شمال نبود به طوری که تا آن زمان پیشرفت این پروژه بزرگ سالانه نیم درصد بود.

با کنار رفتن رحمتی و روی کار آمدن وزیر جدید در وزارت راه و ترابری، حمید بهبهانی در حالی که از این پروژه در مراسم معارفه‌اش به عنوان چشم اسفندیار یاد کرده بود، وارد گود شد تا شاید این پروژه را که به گفته خودش رشته اصلی تحصیلی‌اش بوده به اتمام برساند، اما وقتی از نزدیک در جریان امور قرار گرفت ماجرا رنگ دیگری به خود گرفت و او نیز تسلیم روند اجرای نامناسب پروژه شد.

در دوره بهبهانی، تزریق منابع مالی جان تازه‌ای به پروژه بخشید، اما این آزادراه دوباره به حالت نیمه‌جان رها شد تا این که مجلس به وی رای عدم اعتماد داد و نیکزاد که در وزارت مسکن و شهرسازی وزارت می‌کرد با ادغام وزارتخانه‌های راه وترابری و مسکن و شهرسازی وزیر وزارتخانه جدید شد.

از بهمن 89 تاکنون عملیات اجرای پروژه از پیشرفت مناسبی برخوردار شده، هرچند منابع مالی، انسانی و زمان زیادی صرف این طرح ملی شده است، اما مردم همچنان منتظرند تا مسیر تهران ـ شمال را برای بهره‌مندی از زیبایی‌های طبیعت در مدت زمان کوتاهی طی کنند.

البته وعده‌های داده شده برای افتتاح این آزادراه از ذهن تاریخی مردم نخواهد رفت؛ زیرا هر یک از وزیران که آمدند و رفتند به نوعی سرنوشت‌شان با این آزادراه گره خورد. حالا شاید نیکزاد بتواند اندکی از این وعده‌ها را جبران و به عمل نزدیک کند. ناگفته نماند در این سال‌ها نهادهای نظارتی بر چگونگی اجرای پروژه ده‌ها گزارش، ارزیابی و تحقیق ارائه کردند، اما هیچ‌کدام دوای درد پروژه نبود.