نکات تفسیری جزء 30/ سوره مبارکه: نازعات، آیات مبارکه: 33 ـ 27
به دنبال نقل سرگذشت موسی و فرعون به عنوان یک درس عبرت برای همه طغیانگران و تکذیبکنندگان بار دیگر به مساله معاد و رستاخیز برمیگردد.
باید توجه داشت بهترین راه خداشناسی، توجّه به نعمتهای اوست. باید از محسوسات برای پی بردن به معقولات استفاده کرد.
در این آیات نخست منکران معاد را مخاطب ساخته و ضمن یک استفهام توبیخی میفرماید: «آیا آفرینش شما (و بازگشت به زندگی پس از مرگ) مشکلتر است یا آفرینش آسمانی که خداوند آن را بنا نهاده است.»
این سخن در حقیقت پاسخی است به گفتار آنها - که در آیات پیشین گذشت- که میگفتند: «انا لمردودون فی الحافره»؛ آیا ما به حالت اول بازمیگردیم؟
این آیه میگوید: هر انسانی در هر مرحلهای از درک و شعور باشد میداند که آفرینش این آسمان بلند، این همه کرات عظیم و کهکشانهای بیانتها قابل مقایسه با آفرینش انسان نیست. کسی که این قدرت را داشته، چگونه از بازگرداندن شما به حیات عاجز است؟!
سپس به یکی از مهمترین نظامات این عالم بزرگ یعنی نظام نور و ظلمت اشاره کرده و میفرماید: «و شبش را تاریک و روزش را آشکار کرد.» که هرکدام از این دو در زندگی انسان و سایر موجودات زنده اعم از حیوانان و گیاه نقش فوقالعاده مهمی دارد. نه انسان بدون نور میتواند زندگی کند که همه برکات و روزیها و حس و حرکت او وابسته به آن است و هم بدون ظلمت و تاریکی شب، زندگی او ممکن نیست که رمز آرامش اوست.
منظور از «دحوالارض» این است که در آغاز تمام سطح زمین را آبهای حاصل از بارانهای سیلابی نخستین فرا گرفته بود، این آبها تدریجا در گودالهای زمین جای گرفتند و خشکیها از زیر آب سر برآوردند و روزبهروز گستردهتر شدند تا به وضع فعلی درآمد و این مساله بعد از آفرینش زمین و آسمان روی داد.
اینها از یکسو نشانههای قدرت او بر مساله معاد است و از سوی دیگر دلایل عظمت و نشانههای وجود او در مسیر توحید و معرفت است.
در کامیابیهای مادی، انسان و چهارپا در کنار هم هستند. آنچه مایه امتیاز انسان است، کمالات معنوی است. اگر انسان مسیر هدایت را نپیماید و در راه ضلالت گام بردارد از حیوان پستتر میشود. ملاک و معیار فضیلت، تقواست و تقوا یعنی انجام واجبات و ترک محرمات.
نکته مهم این است که دنیا برای ماست، نه ما برای دنیا. نعمتها برای بهرهگیری انسان است، تحریمها و ریاضتهای نابهجا بیمعناست. استفاده درست و منطقی و مشروع از نعمتها وظیفه انسانی ماست.