دوست دارم باز هم بازی ‌کنم

همین چند روز قبل بود که ضمن صحبت با یکی از دوستانم، گفتم قصد دارم بازنشسته شوم و چند سالی به خودم استراحت بدهم. سال‌هاست چنین چیزی را به خودم می‌گویم، ولی خبری از عملی کردن آن نیست. در دهه 70، وقتی برای اولین بار پشت دوربین رفتم و کارگردانی کردم، به خودم گفتم دیگر حرفه بازیگری را رها می‌کنم. احساس می‌کردم می‌خواهم برای همیشه پشت دوربین فیلمبرداری بمانم و در جلوی آن به ایفای نقش نپردازم، اما هیچ وقت نتوانستم چنین کاری کنم، نمی‌توانم؛ یکی از علت‌های مهمش هم این است که همیشه کسی هست که با یک پیشنهاد خوب و وسوسه‌کننده از راه می‌رسد و براحتی وادارتان می‌کند قولی را که به خودتان داده‌اید، بشکنید.

به نظر خودم این شیوه قصه‌گویی و تعریف داستان، جالب و سرگرم‌کننده بود. شما در زمان حرکت کرده و مدام به جلو یا عقب می‌روید. با این کار، رفتار کاراکتر اصلی در گذشته و حال را به نمایش می‌گذارید و تناقض‌های مربوط به رفتار او را راحت‌تر کشف می‌کنید. این فرمول در قصه فیلم خیلی خوب عمل کرد و جواب مناسبی هم داد.

خب، با گذشت زمان حس و حال و تفکر آدم‌ها عوض و دگرگون می‌شود. وقتی کسی به قدرت مطلق دست پیدا می‌کند، به ناگزیر فساد را با خودش می‌آورد. سابقه فعالیت هنری‌ام در تمام سال‌ها، این نکته را به من آموخته است. فکر می‌کنم تماشاگران سینما هم مثل من دوست دارند این آدم‌های قدرتمند و فسادی را که از قدرت آنها نشأت می‌گیرد، در فیلم‌های سینمایی ببینند. قصه جی‌ادگار هوور هم در همین ارتباط است. قصه فیلم‌هایم می‌‌خواهد بگوید حتی امروز هم می‌‌توان به واسطه در دست گرفتن کامل قدرت در هر جایی (کارخانه، شرکت فیلمسازی، روزنامه، سازمان‌های اجتماعی و منصب‌های سیاسی) به مرحله فساد رسید.

همیشه جمله‌ای از پدرم آویزه گوشم بود که کمکم می‌کرد راهم را ادامه دهم. او عادت داشت بگوید: به او نشان بده چه کارهایی می‌توانی انجام دهی و نگران آن نباش که چه اتفاقی می‌افتد و چه چیزی ممکن است به دست بیاوری. همیشه به این فکر کن که کار را درست انجام بدهی.

رابطه بین بازیگر و کارگردان، ارتباطی دوطرفه است. دوست دارم فیلم‌هایم و بازیگرانم را به همان صورتی کارگردانی کنم که مایل هستم کارگردانان فیلم‌هایم در رابطه با خود من انجام دهند. درباره کارگردانی نکته‌ای را باید بگویم؛ اکثر آدم‌ها جذب جادوی پنهان این کار می‌شوند و می‌خواهند خودشان را آدم متفاوتی نشان دهند، اما من فقط دوست دارم این کار را انجام دهم و به جلو بروم. به بازیگرانم کمک می‌کنم تا راه درست خودشان را پیدا کنند. همیشه وقتی سر صحنه فیلمبرداری حاضر می‌شوم، این حس را دارم که به خانه‌ام برگشته‌ام و دارم کار مفیدی انجام می‌دهم. هنوز هم به پیشرفت‌ کارم و یادگیری چیزهای تازه فکر می‌کنم. کار با بچه‌ها را دوست دارم، چون به طور فطری و غریزی بازیگر هستند. آنها اگر اسباب بازی نداشته باشند، یک تکه چوب برمی‌دارند و وانمود می‌کنند که اسباب‌بازی است. شما هم این مساله را کاملا قبول می‌کنید، چون خود آنها به کاری که انجام می‌دهند، اعتقاد دارند.

واقعیتش را بخواهید هیچ راه و روشی وجود ندارد که بتواند به بازیگرتان یاد بدهید چگونه بازی کند. اما یک راه وجود دارد که به خودتان یاد بدهید چگونه باید یک نقش را بازی کرد! وقتی یک‌سری حقه‌ها را یاد گرفتید که می‌بینید به کمک شما می‌آید و جواب مثبت می‌دهد، پس از مدتی متوجه می‌شوید چه باید بکنید و راهتان را چگونه بروید.

سیستم استودیویی حساب ویژه‌ای برای تولید قسمت‌های جدید فیلم‌های موفق یا دوباره‌سازی آثار قدیمی باز کرده است. واقعا نمی‌دانم چه ضرورتی برای این کار وجود دارد و چرا باید مجموعه‌های قدیمی تلویزیونی را به صورت نسخه‌های جدید و دوباره‌سازی شده سینمایی تولید کرد. می‌دانستید به من پیشنهاد داده‌اند «روهاید» (1959)‌ را دوباره‌سازی کنم؟ اما من به عنوان یک فیلمساز دوست دارم فیلم‌هایی را کارگردانی کنم که فیلمسازان دیگر علاقه‌ای به ساخت آنها ندارند و شاید از کارگردانی آنها می‌ترسند. این نکته متاسفانه بیان‌کننده دوره و فضایی است که در آن زندگی می‌کنیم و این روزها بسیاری از فیلمسازان ترجیح می‌دهند سراغ کارگردانی قسمت‌های دوم و سوم فیلم‌های موفق بروند. ظاهرا انجام این کار خیلی راحت‌تر و ساده‌تر از ساخت یک فیلم مستقل و اصیل است. از صحبت‌هایم این‌طور نتیجه‌گیری نکنید که آدم منفی‌بافی هستم، اما واقعا با خودم فکر می‌کنم اگر روند اوضاع به همین صورتی که هست، پیش برود، در 10 سال آینده چه اتفاقی خواهند افتاد و ما صاحب چه نوع فیلم‌هایی خواهیم بود؟ دوران نوجوانی من با فیلم‌هایی مثل «گروهبان یورک» و «سفرهای سولیوان» یک دو جین فیلم‌های متنوع و جذاب دیگر سپری شد، اما حالا نگاه کنید و ببینید چه جور فیلم‌هایی ساخته می‌شود.

چنین اتفاقی برای من کمتر می‌افتد، به هر حال احترام موی سفیدم را نگه می‌دارند! من فیلمنامه «بچه میلیون دلاری» را خیلی دوست داشتم. شرکت برادران وارنر اعلام کرد علاقه‌ای به این پروژه ندارد و فیلمنامه نتوانسته آنها را درگیر و جذب خود کند. به مسوولان شرکت گفتم به این فیلمنامه علاقه‌مندم. نظر آنها این بود که یک فیلمنامه ورزشی درباره مشت‌زنی نمی‌تواند جذابیت زیادی برای تماشاچی امروزی داشته باشد. برعکس به آنها گفتم به نظر من این فیلمنامه درباره ورزش و مشت‌زنی نیست و احساسات و عواطف انسانی را در دل روابط بین دختر و پدر مورد بحث و بررسی قرار می‌دهد. دست آخر، آنها گفتند اگر خودم کارگردانی آن را به عهده بگیرم، حاضرند پخش داخلی آن در آمریکا را به عهده بگیرند. فیلمنامه را به چند شرکت فیلمسازی دیگر بردم. آنها هم آن را رد کردند. این همان بلایی بود که سر «رود مرموز» (2003)‌ هم پیش آمد. برای رد کردن تولید این فیلم هم دلایلی شبیه همان دلایل بچه میلیون دلاری آوردند.