آموزش پزشکی در انتظار ارتقای کیفیت

​ آموزش پزشکی عمومی در ایران به‌‌دلیل قدمت بالای دانشگاه‌ها، وجود استادان مجرب در کنار چالش‌ها و ایرادهایی که می‌تواند داشته باشد، در سطح بالایی قرار دارد، البته با توجه به افزایش رقابت‌های بین دانشگاه‌های داخل کشور که خود عاملی برای بهبود کیفیت آموزش است، هنوز کیفیت آموزش پزشکی بین تمام دانشگاه‌های داخل با هم برابر نیست و سطح کیفی آموزش در دانشگاه‌های مرجع نظیر دانشگاه علوم پزشکی تهران در مقایسه با سایر دانشگاه‌ها به مراتب در رتبه‌های برتر قرار دارد.

من مطمئنم با توجه به رشد مقالات علمی، پژوهشی در مجلات مرجع ومعتبر بین‌المللی و موفقیت دانشمندان ایرانی در عرصه جهانی به جرات می‌توان ادعا کرد کیفیت آموزش پزشکی در کشور با توجه به موانع موجود در این زمینه در حد آموزش کشورهای پیشرفته دنیا​ست، به‌طوری که ایران در منطقه بعد از کشور ترکیه در رتبه‌های برتر این عرصه قرار دارد.

امکانات آموزشی در دانشگاه‌ها و بیمارستان‌های آموزشی و درمانی کشور نظیر وسایل آزمایشگاهی، امکانات تشخیصی، امکانات کمک آموزشی، دسترسی به کتاب‌ها و منابع علمی اگرچه قابل مقایسه با امکانات برخی کشورهای پیشرفته دنیا نیست، ولی به هر حال در حد استاندارد جهانی قابل قبول است، به‌طوری که امکاناتی مثل تجهیزات سمعی و بصری آموزش که می‌تواند برگزاری کلاس درسی تئوری و عملی را در حد استاندارهای بین‌المللی قرار دهد نسبت به سال‌های اوایل انقلاب پیشرفت قابل ملاحظه‌ای در دانشگاه‌های کشور داشته باشد که البته در حال حاضر بسیاری از این امکانات آموزشی به دلیل وضعیت تحریم کشور بسیار گرانقیمت یا ورودشان به داخل با مانع روبه‌رو شده است.

با توجه به پیشرفت‌های کیفی و کمی در زمینه‌های دستیابی به منابع آموزش پزشکی در دانشگاه‌ها کشور نسبت به گذشته، امروزه دستیابی دانشجو و استاد به منابع جهانی از طریق کتابخانه‌های الکترونیک و اینترنت آسان شده است که این کمک بسزایی به افزایش کیفیت خدمات آموزشی دانشجویان خواهد کرد. البته کندی سرعت اینترنت و گاه قطع و وصل آن، مشکلاتی در زمینه دستیابی دانشجویان به این منابع ایجاد کرده است که باید برطرف شود.

یکی از اشکالاتی که در آموزش علوم پایه و آموزش پزشکی کشور وجود دارد، انفکاک این آموزش از آموزش‌های بالینی دانشجویان پزشکی است. اگر چه آموزش‌های علوم پایه توسط استادان این رشته براساس نیازهای بالینی طراحی شده و می‌تواند باعث کیفیت آموزش پزشکی شود و وجود استادان و آموزش علوم پایه کمک عمده‌ای به کاربردی شدن آموزش‌های علوم پایه می‌کند، اما حضور استادان با درجه طب عمومی و اخذ دوره دکتری (phd) در رشته‌های علوم پایه، کمک زیادی به پیشرفت آموزش پزشکی می‌کند که در شرایط فعلی این موارد رعایت نمی‌شود، لذا پیشنهاد می‌شود با توجه به وفور پزشکان عمومی در سطح کشور، دانشگاه‌ها در زمینه تربیت این فارغ‌التحصیلان در دوره‌های دکتری مورد نیاز آموزش علوم پایه اقدام کند.

آموزش پزشکی جامعه نگر باید در برنامه‌های آموزش پزشکی عمومی دانشگاه‌های کشور گنجانده شود که دانشجویان براساس این نوع آموزش قسمتی از دوره‌های آموزشی خود را در زمینه‌های آموزشی خارج از بیمارستان و درمانگاه‌های شلوغ، زیر نظر استادان می‌گذرانند (چون فقط بیماری‌های شایع و نادر به بیمارستان‌های آموزشی و مرجع مراجعه می‌کنند. دانشجویان باید بتوانند مسائل کلی و جامع سلامت جامعه را آموزش ببینند نه بیماری‌های خاص و شایع را ) به‌طوری که آشنایی دانشجویان با مشکلات بهداشتی کشور و بومی هر منطقه به بهبود خدمات آموزشی و بهداشتی آنها بعد از فارغ‌التحصیلی کمک خواهد کرد.

بله درست است اگر چه لازم است دانشجویان با انجام یک‌سری وظایف با محیط بخش‌ها و بیمارستان آشنا شوند، ولی متاسفانه در اکثر مواقع از کارورزان جهت استفاده از امور خدماتی بیمارستان‌ها از جمله همراهی با بیمار، بیماربر، تنظیم پرونده و انجام امور تزریقات استفاده می‌شود. در صورتی که آموزش‌های کارورزی نقش بسیار با اهمیت و مهمی در میزان فراگیری مهارت‌های پزشکی این دانشجویان می‌تواند داشته باشد. در واقع این دانشجویان باید بیشتر وقت خود را صرف آموزش‌های بالینی و کاربردی کردن این آموزش‌ها، تشخیص و درمان بیماران کنند.

یکی از چالش‌های پزشکی عمومی در جامعه، بی‌انگیزه شدن در نتیجه مبهم بودن آینده شغلی‌شان در کشور است. این عامل باعث شده پزشکان عمومی بعد از فارغ‌التحصیلی تمام وقت و دغدغه خود را صرف شرکت در کنکورهای بزرگ کنند تا تخصص بگیرند. این موضوع باعث می‌شود دانشجویان دچار یک نوع رکود و کاهلی شوند و از شروع دوره انترنی به جای حضور فعال در بیمارستان‌ها و انجام کشیک که قسمت عمده آموزش پزشک عمومی است، سرباز زده با فروختن کشیک و ایزوله کردن خود در کتابخانه‌ها مشغول آماده‌سازی جهت امتحان و ورودی تخصص گردند. البته پزشکان عمومی بعد از دوره طولانی آموزش، ‌انگیزه و آینده کاری مشخصی ندارند و اجرای طرح پزشک خانواده ممکن است بتواند به روشن‌تر شدن آینده کاری پزشکان عمومی کمک کند.

در حال حاضر از چالش‌های پزشک عمومی در کشور، غیر واقعی بودن تعیین تعرفه‌هاست. حال که ما مدعی هستیم آموزش پزشک عمومی باید در حد استانداردهای جهانی باشد، چرا نباید تعرفه‌هایی برای این پزشکان تعیین کرد که به این استانداردها نزدیک شود و در واقع غیرواقعی بودن تعرفه‌ها در بخش‌های خصوصی و دولتی می‌تواند با کاهش بودجه بیمارستان‌های آموزشی قدرت آنها را در خرید و تعمیر وسایل تشخیصی درمانی کاهش دهد و همچنین این مشکل در بخش خصوصی نیز انگیزه پزشکان را در تحمل دوره‌های طولانی آموزش و بعد استخدام به‌صورت یک کارمند معمولی کاهش می‌دهد. در نتیجه این مجموعه عوامل زنجیره‌ای به هم مرتبط می‌تواند در بروز خطاهای پزشکی موثر باشد.

دانشگاه‌ها باید با افزایش درآمد و توجه به نیازهای مادی و معنوی پزشکان، استادان بخصوص فارغ‌التحصیلان جدید، آنها را به خدمت تمام وقت در دانشگاه‌ها تشویق کند تا سراغ مطب نروند. در صورت اجرایی شدن کامل این امر، سطح کیفی آموزش دانشجویان به مراتب افزایش می‌یابد. البته اجرایی شدن این طرح در مورد اساتید قدیمی و خبره، باعث ریزش و غیرفعال شدن آنها از دانشگاه‌ها خواهد شد. در نتیجه کیفیت خدمات آموزشی دانشجویان بسیار افت خواهد کرد.

نوسازی و بازسازی بیمارستان‌ها، افزایش امکانات رفاهی بیماران و بهبود خدمات تشخیصی درمانی در بیمارستان‌های دانشگاهی بیش از پیش در افزایش کیفیت آموزش پزشکی دانشجویان کمک خواهد کرد. البته در حال حاضر امکانات تشخیصی در بیمارستان‌های دانشگاه‌ها در حد قابل قبولی است ولی باید این امکانات را به سطح کشورهای پیشرفته و در خور شان مردم برسانند.