مجلس‌انسی‌ برای اهل‌ فرهنگ

از دوم اردیبهشت امسال گروهی جدید ساخت این برنامه را به عهده گرفته‌اند و هزار و یک شب را با رویکردی جدید روی آنتن می‌برند.

هزار و یک شب در سال جدید قصد دارد تا چهار موضوع هنر و ادبیات، کتاب، تاریخ و جامعه را مورد نقد و بررسی قرار دهد.

علیرضا حائری، تهیه‌کننده جدید برنامه درباره ویژگی‌های این سری از هزار و یک شب می‌گوید: سعی می‌کنیم برنامه از حالت رسمی و جدی بودن فاصله بگیرد و صمیمی‌تر شود. در این زمینه گاهی وقت‌ها موفق بوده‌ایم و گاهی وقت‌ها نه. اهل نظر تصورشان این است که باید جلوی دوربین خیلی جدی باشند. در صورتی که وقتی ما خودمان با اینها تلفنی صحبت می‌کنیم، می‌بینیم چه بیان شیرینی دارند. اینها وقتی جلوی دوربین می‌آیند، فکر می‌کنند باید یک جور دیگر حرف بزنند. در صورتی که بینندگان ما علاقه‌مند هستند چهره صمیمی و واقعی این صاحبنظران را ببینند. ما خیلی تلاش داریم نشان بدهیم اهالی اندیشه آدم‌هایی از جنس مردم هستند که فقط دانایی بیشتری دارند. برنامه ما طولانی است و یک ساعت و نیم طول می‌کشد. در این برنامه حتی پذیرایی را در حین اجرا انجام می‌دهیم. فکر می‌کنیم اگر مهمانان در حین اجرا چای و شیرینی بخورند یخ برنامه می‌شکند.

حائری ادامه می‌دهد: در سری دوم سعی کردیم تعداد بخش‌های برنامه را بیشتر کنیم. دکور برنامه قبلا شامل سه بخش جدا از هم بود. ما سعی کردیم دکور را منسجم کنیم. به نظر من یک برنامه تلویزیونی بیشتر باید به سمت انسجام برود تا انفکاک. با انفکاک نمی‌شود خیلی راحت پیام را منتقل کرد.

ضمن این‌که در سری جدید قرار است گفت‌و‌گو‌ها از حالت یکطرفه خارج شده و با حضور حداقل 2 مهمان در هر برنامه به یک مجلس انس برای اهل فرهنگ تبدیل شود.

این تهیه‌کننده با بیان این که ما برای ساخت 120 برنامه خودمان را آماده کرده‌ایم، تاکید می‌کند: در اولین قسمت از سری جدید به واکاوی حکایت‌های سعدی درباره تعلیم و تربیت پرداختیم. ادبیات زنان و سیمین دانشور ، میراث مکتوب، وضعیت نشر، زن و خانواده ایرانی، فردوسی و سهراب سپهری از جمله موضوعاتی است که در یک شب آنها را بررسی کرده‌ایم. ما به سینما هم خواهیم پرداخت، اما سینمایی مدنظرمان است که سطحی از اندیشه را مطرح کند. به کسانی که فیلم‌های اقتباسی کار کرده‌اند خواهیم پرداخت. مثلا فیلم چهل سالگی علیرضا رئیسیان ـ که از روی کتاب ساخته شده است ـ برای ما جالب است. ممکن است فیلمی اقتباسی نباشد ولی اندیشه‌ای را مطرح کند. ما به موسیقی و تئاتر و شعر هم می‌پردازیم.

هزارویک شب در سری قبل با پرداختن به موضوعاتی همچون فیلمنامه‌نویسی، تدریس درس تاریخ در دانشگاه‌ها، نشریات زرد، جایگاه پزشکان عمومی در ایران و... توانست نظر مخاطبان را به خود جلب کند.

هزار و یک شب، بررسی چهار حوزه موضوعی ادبیات، جامعه، اندیشه و تاریخ را در دستور کار قرار داده است. از این تهیه‌کننده می‌پرسم آیا بهتر نبود یکی از این موضوعات را برای بررسی انتخاب می‌کردید؟ او پاسخ می‌دهد: ما دوست داریم هزار و یک شب را به عنوان یک برنامه فرهنگی بشناسند. ما فرهنگ را در آیینه جامعه و تاریخ می‌بینیم. مثلا از مردم می‌پرسیم شما دوست دارید چه موضوعی و چه مفهومی نوشته شود و در قالب کتاب دربیاید.

حائری با بیان این که دو رویکرد جدید در برنامه خواهیم داشت، توضیح می‌دهد: یکی این که سعی می‌کنیم مخاطبانمان فرهیختگان سالمند نباشند. ما دوست داریم مخاطبانمان در رده سنی 22 سال به بالا قرار بگیرند. به نظر می‌رسد برخی برنامه‌ها مخاطبشان را 45 سال به بالا در نظر می‌گیرند. در صورتی که ما بین جوان‌ها آدم‌های اندیشمند و فکوری داریم. ما باید با ضرباهنگ موردنظر جوان‌ها برنامه را اجرا کنیم. این جوان‌ها ضرباهنگ موسیقی مورد علاقه‌شان تند است. در بحث اندیشه هم ضرباهنگ کند برای جوان‌ها ملال‌آور است. جوان‌های ما درک و هوش بالایی دارند. این که ما مباحث را بخواهیم با سکوت‌های پی‌در‌پی در کلام مهمانان پیش ببریم برای جوان‌ها جالب نیست. برای این که ضرباهنگ تند بشود باید تعداد موضوعات را زیاد کنیم. در ویژه‌برنامه سعدی در یک برنامه 90 دقیقه‌ای 12 بخش مختلف داشتیم. مثلا دو دانشجوی خارجی سر مزار سعدی رفته بودند و ما از آنها مستند ساختیم و پخش کردیم.

این تهیه‌کننده در پاسخ به این سوال که چه معیاری برای انتخاب مهمانان دارید؟ بیان می‌کند: ما به نقد علاقه‌مند هستیم. برنامه ما لزوما چالشی نیست. اما اگر چالشی بشود حرفی نداریم. دوست داریم همه حرف دلشان را بزنند. مهمان‌های ما آدم‌های فرهیخته‌ای هستند و حرف غیراخلاقی نمی‌زنند. حرف علمی‌شان ممکن است منتقدانه هم باشد. ما از این مساله خوشحال می‌شویم. مثلا راجع به سعدی ممکن است یکی بگوید در کتاب‌های درسی ما باید از فلان شعر استفاده شود و شعرهای کنونی مناسب نیستند. این دو نفر ممکن است سر این مساله با هم بحث کنند.

او که تهیه‌کنندگی برنامه زاویه را هم عهده‌دار است، می‌گوید: آن برنامه ذاتا چالشی است. در «زاویه» از مهمانان می‌خواهیم که اگر در آن زمینه چالشی با هم ندارند، موضوع بحث را عوض کنیم.

رشید کاکاوند که اجرای سری جدید هزار و یک شب را به عهده گرفته با بیان این که شبکه 4 تصمیم گرفت برنامه را بازسازی کند، توضیح می‌دهد: قرار شد تعریف همیشگی برنامه‌های فرهنگی را به هم بزنیم. مخاطب تعریف شده در سن و سال بالای 45 سال تصور نشود. ضمن این که قرار شد ساختار برنامه تخت و جدی نباشد. می‌خواستیم با آن که جدی بحث می‌کنیم، عبوس نباشیم. احتمالا یکی از دلایلی که بنده را انتخاب کرده‌اند همین بوده است. شیوه اجرای من یک ذره صمیمی‌تر به نظر می‌رسد. من سعی دارم شاداب‌تر اجرا کنم و تا جایی که احترام آدم‌ها حفظ شود شوخ‌طبعی هم داشته باشم.

من در برخی از موضوعات برنامه مثل ادبیات تخصص دارم، اما در برخی تخصصی ندارم و به عنوان یک تحصیلکرده حضور پیدا می‌کنم و با مهمان‌ها هم‌صحبت می‌شود. این کار به معنای کارشناس بودن رشید کاکاوند نیست.

این مجری در پاسخ به این سوال که چه مولفه‌هایی چنین برنامه‌هایی را جذاب‌تر می‌کند، می‌گوید: ما مجری‌ها کار همیشگی خودمان را انجام می‌دهیم. در برنامه گفت‌وگو‌محور جدا از موضوع، مهمانی که شرکت می‌کند خیلی تعیین‌کننده است. تجربه برنامه‌های دور میز شب و دو قدم مانده به صبح نشان می‌دهد هر وقت مهمان برنامه آدم استخواندارتری بوده و اشراف بیشتری بر موضوع داشته طبعا برنامه جذاب‌تر شده است.

او درباره بازخورد قسمت‌های پخش شده یادآور می‌شود: کسانی که با من مواجه شده‌اند دو‌ سه تا برنامه را خیلی پسندیدند. مثل قسمتی که درباره سعدی بحث کردیم. برنامه‌ای که به آموزش و پرورش پرداختیم هم برای مردم جالب بود. این قسمت به خاطر بی‌پروایی مهمان‌ها و اهمیت موضوع بازخورد خوبی داشت. برنامه ویژه خلیج‌فارس هم پرمخاطب بود. هزار و یک شب، شنبه تا سه‌شنبه ساعت 23:15 از شبکه 4 سیما پخش می‌شود.

احسان رحیم‌زاده - گروه رادیو و تلویزیون