گردشگری سیاحتی مشهد؛ زیبا و ناشناخته

مشهد به عنوان یک شهر زیارتی گردشگری در ایران و جهان اسلام شناخته شده است و به طور یقین هر گردشگری که به مشهد سفر می‌کند، اولین خواسته قلبی‌اش زیارت و حضور در حرم مطهر رضوی است. در چنین شرایطی فراهم کردن زیرساخت‌های زیارت، جزو اولویت‌های اول مسوولان این شهر به شمار می‌رود.

به همین دلیل رسیدگی صرف به گردشگری زیارتی در این شهر، پرداختن به دیگر نیازهای گردشگری زائران همچون تفریح و سرگرمی که می‌تواند باعث اقامت بیشتر و افزایش درآمدزایی از این ناحیه شود را به حاشیه رانده است. این در حالی است که به گفته یک پژوهشگر امور گردشگری، شهرستان مشهد بیش از 50 جاذبه گردشگری دارد که 40 مورد آن مختص شهر مشهد است و از این میزان، 29 جاذبه غیرزیارتی است. مهدی سقایی می‌افزاید: این مراکز گردشگری به 3محور جاذبه‌های طبیعی مانند پارک‌ها، اماکن فرهنگی‌ ‌ـ‌ تاریخی همچون موزه‌ها و مراکز تفریحی مانند مجموعه‌های آبی ‌ـ تفریحی تقسیم می‌شود.

وی تصریح می‌کند: آمار آستان قدس رضوی در سال 89 ‌بیشترین زمان حضور زائر در حرم را یک ساعت نشان می‌دهد که اگر بخواهیم خواب و خوراک را نیز از این زمان حذف کنیم، برای شخصی که یک روز در مشهد اقامت دارد، حدود 5 ساعت فراغت باقی می‌ماند، اما برای این 5 ساعت هیچ برنامه‌ای وجود ندارد.

به گفته کارشناسان، یکی از علل رونق‌نیافتن گردشگری سیاحتی در مشهد، عدم معرفی جاذبه‌های غیرزیارتی این شهر است. علاوه بر این تمام افرادی که مشهد را برای سفر انتخاب می‌کنند، انگیزه‌ای جز زیارت در سر ندارند،‌ به همین دلیل ترجیح می‌دهند در محدوده اطراف حرم که دسترسی به این مکان را آسان‌تر می‌کند، ساکن شوند. این در حالی است که جاذبه‌های تفریحی و سرگرمی در این محدوده یا وجود ندارد یا آنقدر کم است که به چشم نمی‌آید و این یعنی غفلت از یک فرصت استثنایی و بزرگ.

سقایی در مورد آگاهی زائران مشهدی از اماکن گردشگری این شهر می‌گوید: براساس نتایج یک پژوهش، فقط تنها38 درصد زائران شهر مشهد از مراکز غیرزیارتی این شهر آگاهی دارند که این بزرگ‌ترین ضعف در حوزه گردشگری سیاحتی مشهد است.

وی با اشاره به این‌که مشهد ظرفیت‌‌های بسیاری در حوزه گردشگری تفریحی دارد، می‌افزاید: جاذبه‌های انسان‌ساخت این کلانشهر برای مسافران شناخته‌شده نیست و تنها برخی از پارک‌های آبی به دلیل تبلیغات قوی رسانه‌ای مورد توجه زائران قرار گرفته و برای شناسایی سایر مراکز تلاشی صورت نمی‌گیرد.

این کارشناس گردشگری، حوزه نفوذ گردشگران مشهد را تا شعاع 42 کیلومتری اطراف حرم عنوان کرده و می‌گوید: عموم این افراد ترجیح می‌دهند برای دسترسی بیشتر و راحت‌تر به حرم، از این محدوده خارج نشوند، حال آن‌که اغلب مراکز گردشگری مشهد خارج از این محدوده و اطراف مشهد قرار دارد.

وی بر ضرورت ایجاد امنیت و برنامه مدون برای جذب سرمایه‌گذار تاکید کرده و می‌گوید: ‌در حال حاضر در حوزه ایده‌پردازی در این زمینه به روزمرگی افتاده‌ایم، در حالی که مسوولان میراث فرهنگی باید با منطقه‌بندی و تعیین اولویت‌های مناطق، خلاقیت را به عرصه گردشگری داخل شهر وارد کنند.

یک کارشناس گردشگری شهرداری مشهد نیز با ابراز تاسف از موازی‌کاری سرمایه‌گذاران گردشگری غیرزیارتی مشهد می‌گوید:‌ در حال حاضر متولی شایسته‌ای برای جذب سرمایه‌گذار عمومی و کلان وجود ندارد.

پیمان حصاری با اشاره به این‌که سرمایه‌گذاران بخش‌خصوصی تمایل چندانی برای حضور در حوزه گردشگری غیرزیارتی مشهد ندارند، می‌افزاید: البته کارهای پراکنده زیادی در این زمینه انجام شده و مراکز تفریحی زیادی در شهر مشهد وجود دارد، اما مدیریت و اطلاع‌رسانی درستی در مورد آنها صورت نپذیرفته است،‌ به طوری که خود شهروندان هم اطلاع اندکی در این زمینه دارند.

حصاری پرداختن صرف به جاذبه‌های زیارتی را باعث ضربه‌خوردن به بخش گردشگری مشهد عنوان می‌کند و یادآور می‌شود: در گذشته مسافران مشهد را به دلیل زیارت، اسکان ارزان و آب و هوای مناسب انتخاب می‌کردند، اما امروز با توجه به ارزان نبودن قیمت هتل‌ها و وجود ترافیک شهری، مدت زمان حضور در حرم به 45 دقیقه و سطح اقامت در شهر به یک شب کاهش یافته است و گردشگران برای تفریح در ادامه سفر به شهرهای شمالی رفته و آنجا هزینه می‌کنند.

وی با بیان این‌که اصلاح این وضعیت، همت همه‌جانبه همه سازمان‌ها و ارگان‌های ذیربط را می‌طلبد، می‌گوید: البته تلاش‌هایی در این زمینه صورت گرفته،‌ ولی به دلیل عدم انسجام و یکپارچگی تاکنون نتیجه مناسبی در بر نداشته است.

رئیس کمیسیون فرهنگی شورای اسلامی شهر مشهد نیز در این‌باره می‌گوید: به دلیل پررنگ بودن وجه زیارتی این شهر،‌ رسیدگی به امور گردشگری این شهر زیارتی فقط به سازمان میراث فرهنگی محدود نمی‌شود و متولیان دیگری نیز دارد.

غلامرضا بصیری‌پور با بیان این‌که بیشترین بار بخش گردشگری زیارتی به عهده آستان قدس رضوی است،‌ می‌افزاید: متولی گردشگری غیرزیارتی و سیاحتی نیز سازمان میراث فرهنگی است که کار خاصی در این زمینه انجام نداده و سال‌هاست تنها به ارائه آمار ورود و خروج زائران اکتفا می‌کند.

وی همه گردشگران شهر مشهد را زائر نامیده و تاکید می‌کند: اما همین زائران نیز به خدمات گردشگری سیاحتی نیاز دارند، این در حالی است که در این زمینه تاکنون نه برنامه‌ای تدوین شده و نه سرمایه‌ای از سوی مسوولان سازمان میراث فرهنگی برای بهبود این شرایط جذب شده است.

در همین حال معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی وگردشگری خراسان رضوی معتقد است: موضوع زیارت در مشهد همانند خورشیدی بر سایر مباحث گردشگری این شهر سایه انداخته، به طوری که هر فعالیتی که توسط سازمان میراث فرهنگی انجام می‌شود، مانند ستاره‌ای کم‌سو در برابر خورشید نادیده گرفته می‌شود. مسعود منتجبی می‌افزاید: پس از پایان جنگ و در دوره بازسازی، نگاه ویژه‌ای به گردشگری سیاحتی در مشهد شکل گرفته و اعتبارات این حوزه نیز به طور چشمگیری افزایش یافته است.

وی با بیان این‌که تا 3 سال گذشته تنها خدمات گردشگری مشهد به بحث اقامت و خدمات جاری محدود می‌شد، تصریح می‌کند: اما در سال‌های اخیر مراکز تفریحی و سرگرمی، پارک‌های موضوعی و مجتمع‌های آبی در این شهر ایجاد شده است. ضمن این‌که در همین راستا برنامه متنوعی برای افرادی که تحت قالب تور سفر می‌کنند در 2 مقطع 3 شب و 4 روز یا 4شب و 5 روز تدوین شده که تنها 2 مورد زیارت در آن دیده شده است. بنابراین می‌توان گفت که روند سرمایه‌گذاری در این حوزه مطلوب است و ما نیز به آینده آن خوشبین هستیم.

مرجان جاودانی / جام‌جم مشهد