ایران به جمع کشورهای عضو کپی‌رایت می‌پیوندد

احمدعلی محسن‌زاده، مدیرکل حقوقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی صبح دیروز از نهایی شدن لایحه‌ پیوستن ایران به قانون کپی‌رایت و ارائه‌ آن از سوی وزارت ارشاد به هیات دولت خبر داد.

مدیرکل حقوقی وزارت ارشاد در سخنان خود با تشریح پیوستن ایران به قانون کپی‌رایت و ثبت حقوق معنوی مولفان تاکید کرد که ایران تا به امروز در حوزه کپی‌رایت، عضو هیچ کنوانسیونی نبوده و نیست، اما لایحه عضویت ایران در این قانون از سوی وزارت ارشاد به دولت تقدیم شده و این لایحه اولین قدمی است که در این رابطه برداشته شده است.

محسن‌زاده که روز گذشته در گفت‌وگو با ایسنا این خبر را اعلام می‌کرد، همچنین از برگزاری همایشی در این راستا خبر داد و افزود: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان متولی امر مالکیت ادبی و هنری در کشور با حضور نخبگان این حوزه، وکلا، قضات، هنرمندان، مولفان و مصنفان و دانشجویان، پنجم اردیبهشت ‌ماه سال جاری همایش حقوق مالکیت ادبی و هنری و حقوق مرتبط با قانون کپی‌رایت را برگزار می‌کند.

او افزود: این همایش با توجه به تحولات و پیشرفت‌های این حوزه که از اهمیت بسزایی برخوردار است، در چند بخش تخصصی و با ارائه‌ مقالات برگزیده از سوی استادان و دانشجویان و با سخنرانی مسوولان عالی‌رتبه این حوزه برگزار خواهد شد.

سیدرمضان شجاعی کیاسری، نایب رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس نیز با تاکید بر این‌که رعایت نشدن حقوق مولفان آثار فرهنگی و هنری یکی از جدی‌ترین مشکلات فرهنگی کشور است، تصریح می‌کند: فقدان کپی‌رایت باعث شده است تا تکلیف نهادهای ما در برخورد با آثار فرهنگی روشن نباشد و از طرفی فضا برای پایمال شدن حقوق هنرمندان و صاحبان آثار فرهنگی و هنری نیز مساعد شود.

کیاسری با بیان این‌که مجلس هشتم به دنبال پیوستن ایران به قانون کپی‌رایت بوده است، افزود: متاسفانه مجلس هشتم و کمیسیون فرهنگی به دلیل تعدد طرح‌ها و لوایحی که در دستور کارش قرار داشت، نتوانست پیوستن ایران به قانون کپی‌رایت را نهایی کند و دولت نیز تا حدی در ارائه این لایحه تعلل کرد و امکان این‌که این لایحه به عمر مجلس هشتم کفاف دهد بعید به نظر می‌رسد، اما به هر ترتیب شنیدن خبر اعطای این لایحه از سوی وزارت ارشاد به هیات دولت و قرار گرفتن آن در دستور کار دولت جای خرسندی دارد.

نایب رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس تاکید کرد: پیوستن ایران به قانون کپی‌رایت ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است که از طرفی باعث رعایت حقوق هنرمندان داخلی و خارجی و از طرفی هم مانع گسترش آثار فاقد منبع موثق و کپی کردن می‌شود.

این نماینده اصولگرای مجلس هشتم با اشاره به پرونده‌هایی که به دلیل رعایت نشدن قانون کپی‌رایت علیه ایران در محافل قضایی نقاط مختلف جهان تشکیل شده است، گفت: تاکنون چندین بار از موسسات و شرکت‌های ایرانی به علت رعایت نکردن قانون کپی‌رایت در مجامع جهانی شکایت شده است و بارها مجبور به پرداخت غرامت شده‌ایم که پیوستن ایران به قانون کپی‌رایت مانع بروز چنین اتفاقاتی در آینده می‌شود.

بیژن نوباوه وطن، نماینده مردم تهران نیز با تاکید بر ضرورت پیوستن ایران به کپی‌رایت، صیانت از حقوق معنوی مولفان آثار هنری و فرهنگی را در گرو پیوستن ایران به جمع کشورهای عضو قانون کپی‌رایت می‌داند و می‌گوید: رعایت کپی‌رایت ضرورتی است که در تمام دنیا رعایت می‌شود و بی‌توجهی به آن تا به امروز ضررهای زیادی را متوجه کشور ما کرده است.

این عضو کمیسیون فرهنگی با بیان این‌که آثار بسیاری از هنرمندان ایرانی به علت عضو نبودن ایران در قانون کپی‌رایت به سرقت رفته است، تصریح کرد: بسیار اتفاق افتاده است که آثار هنرمندان داخلی ما از سوی شبکه‌هایی در خارج از کشور یا شرکت‌هایی که بیرون از مرزهای ایران فعالیت می‌کنند، به سرقت رفته و به علت عضو نبودن ایران در قانون کپی‌رایت این هنرمندان نتوانسته‌اند حقوق پایمال‌شده خود را در مجامع بین‌المللی پیگیری کنند.

مدیر سابق دفتر سیاسی ایران در نیویورک با اشاره به اجرای قانون کپی‌رایت در بسیاری از کشورهای جهان تصریح می‌کند: عضویت ایران در قانون کپی‌رایت به معنای هماهنگی با قوانین بین‌المللی است و هرچند در ظاهر امر باعث بسته شدن دست برخی دستگاه‌ها در استفاده از آثار خارجی می‌شود، اما در نهایت به سود کشور است و مانع به یغما رفتن منابع فرهنگی کشور از سوی بیگانگان می‌شود.

صادق کرمیار، فیلمنامه‌نویس و نویسنده تقدیر شده در جایزه ادبی جلال‌آل احمد یکی از هنرمندانی است که به گفته خود وی، بارها بدون اعطای حقوقش از آثار وی در بخش‌های مختلف استفاده شده است. کرمیار با تاکید بر این‌که نویسندگان ایرانی بیشترین آسیب را به علت عضو نبودن ایران در قانون کپی‌رایت متحمل می‌شوند، تاکید می‌کند: عضویت در قانون کپی‌رایت در اولین قدم جلوی سوءاستفاده از آثار نویسندگان و سرقت ادبی از سوی دیگر افراد را می‌گیرد.

کرمیار با یادآوری خاطره‌ای از گابریل گارسیا مارکز و دعوت از وی به ایران می‌گوید: در جلسه‌ای از مارکز برای حضور در ایران دعوت کردیم، اما مارکز که از ترجمه آثارش در ایران بدون پرداخت حقوق مولف ناراضی بود از سفر به ایران امتناع کرد و خطاب به ایرانی‌ها گفت: من به کشوری که برای تولیدکنندگان آثار هنری ارزش قائل نیست و کپی‌رایت را رعایت نمی‌کند، سفر نخواهم کرد.

این فیلمنامه‌نویس همچنین می‌افزاید: بارها فیلمنامه‌های من از سوی دیگران استفاده شده‌اند و من نیز به علت فقدان حمایت قانونی موثر قادر به پیگیری حقوق معنوی خود نبوده‌ام و متاسفانه این اتفاق کم و بیش درباره سایر تولیدکنندگان آثار هنری نیز رخ داده است.

بهروز غریب‌پور، نمایشنامه‌نویس و کارگردان صاحب‌نام تئاتر نیز با گلایه از وضعیت نابسامان رعایت حقوق پدیدآورندگان آثار هنری، از نادیده گرفته شدن حقوق هنرمندان به علت بی‌توجهی به قانون کپی‌رایت در ایران انتقاد کرد و گفت: متاسفانه فقدان قانون کپی‌رایت در ایران باعث شده است که قراردادهای مالی با هنرمندان قراردادهایی یک‌سویه و ناعادلانه باشد و در نهایت به پایمال شدن حقوق هنرمندان منجر شود.

غریب‌پور با اشاره به یکی از تجربیات خود درباره رعایت نشدن حقوق مولفان می‌گوید: یکی از کتاب‌های من از سوی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان چندین بار تجدید چاپ شده و مجموع تیراژ آن از یک میلیون نسخه هم گذشته است، اما کانون پرورش فکری از این همه تیراژ تنها همان 15 هزار تومان پرداخت اولیه را به من داده و بعد از آن هم بدون رعایت حقوق مولف آن اثر، کتاب را تجدید چاپ کرده و فروخته است. خالق اپرای عروسکی عاشورا با بیان این‌که عضو نبودن ایران در قانون کپی‌رایت، بیشترین لطمه را به هنرمندان ایرانی می‌زند، تصریح می‌کند: قانون کپی‌رایت تضمین‌کننده امرار معاش عادلانه هنرمندان در روزگار پیری است که موجب می‌شود خالقان آثار هنری در روزگاری که دیگر قادر به تولید اثر نیستند با استفاده از مزایای تجدید چاپ آثارشان روزگار بگذرانند. غریب‌پور با بیان این‌که در حال حاضر قاعده و قانونی برای ترجمه آثار خارجی وجود ندارد، تاکید می‌کند: یکی از مهم‌ترین اثرات عضویت ایران در قانون کپی‌رایت این است که ترجمه آثار نویسندگان خارجی قاعده‌مند می‌شود و دیگر هر کسی نمی‌تواند هر ترجمه‌ای را با هر کیفیتی به بازار عرضه کند و موجب انحطاط در مسیر ترجمه آثار خارجی شود.

مهدی جلیلی / گروه فرهنگ و هنر