انقلاب در عربستان شعله می‌کشد

هیفا زعیتر در این گزارش با عنوان عربستان آماده تغییرات و در انتظار بوعزیزی دیگر نوشت: امروز همه نشانه‌ها در عربستان حاکی از آن است که بهار عربی دیر یا زود به این کشور خواهد رسید. رژیم عربستان برای افزایش ثبات داخلی خود به رشوه دادن برای ساکت کردن ناراضیان سیاسی و ائتلاف با نهاد‌های مذهبی تکیه کرده است، اما به نظر می‌رسد که این پایه‌ها تحت فشار چالش‌های فزاینده متزلزل شده است.

آیا عربستان برای تغییر آماده شده است؟ آیا تحرک داخلی در عربستان واقعی است که فقط ترس اصلاح‌گرایان از اظهارنظر، مانع از آن است؟ یا این‌که رژیم خواهد توانست خواسته‌های مادی مردم این کشور را که از دیرباز شناخته شده است، مهار کند؟ اما شاخص‌های اقتصادی ـ اجتماعی مانند افزایش فاجعه‌آمیز آمار بیکاری و اعتصاب اخیر دانشجویان دختر دانشگاه ملک خالد در ابها چگونه تفسیر می‌شود؟ آیا این نشانه‌ها پیش از آغاز قیام‌ها در کشورهای دیگر وجود نداشته است؟ حجم واقعی مخالفان شیعه در منطقه الشرقیه چقدر است؟

اینها پرسش‌های فراوانی است که بر اولین سالگرد «روز خشم» در عربستان سایه افکنده است. خشم عربستانی‌ها در آن زمان نتوانست توافقی ملی درباره خواسته‌های اصلاح‌طلبانه ایجاد کند. تحرکات منطقه‌ای امروز بر وضعیت داخلی عربستان تاثیر گذاشته و به نظر می‌رسد اوضاع کشور از لحاظ سیاسی و اجتماعی آماده انقلاب است. این آمادگی همچنین کشمکش‌های لیبرال‌ها با محافظه‌کاران و معضل شدید بیکاری و تظاهرات دانشجویان و فارغ‌التحصیلان را منعکس می‌کند.

حمد الباهلی، نویسنده و تحلیلگر سیاسی عربستانی نیز در مصاحبه با روزنامه السفیر تاکید کرد: بحران واقعی ناهماهنگی گفتمان سیاسی دولت با مشکلات انباشته شده داخلی است. مشکل تنها نبود سیاستی آشکار برای کشور نیست، بلکه آینده رژیم حاکم درخطر است. به دور از ظاهر ثروتمند عربستان که مورد ادعای رژیم است، معضل بیکاری به «سخن روز» در این کشور تبدیل شده است.

بنا بر آمار رسمی، 10 درصد جمعیت یعنی حدود 2 میلیون عربستانی بیکار هستند؛ در حالی که آمار غیررسمی حاکی از بیکاری 20 درصدی است. بنا بر گزارش یک پژوهشگر به نام الهام فخرو که موسسه کارنگی آن را منتشر کرده است؛ 670 هزار خانواده یعنی حدود 3 میلیون نفر از جمعیت 18 میلیونی عربستان دچار فقر هستند. فقر منحصر به مناطق روستایی نیست، بلکه برخی خانواده‌ها در شهری مانند ریاض هم فقط یک وعده در روز غذا می‌خورند و 20 نفر در یک خانه زندگی می‌کنند.

به نوشته روزنامه گاردین، میانگین حقوق ماهانه در عربستان کمتر از 1300 دلار است و شکاف بزرگی بین طبقات اجتماعی در این کشور بیداد می‌کند، بویژه که 22 درصد از مردم در فقر به سر می‌برند. این به این معنی است که ثروت نفت در عربستان همانند دیگر کشورهای خلیج‌فارس تاثیر زیادی بر سطح زندگی شهروندان ندارد.

این روزنامه تاکید می‌کند: طرح‌های بلندمدت عربستان نتوانسته است اقتصاد این کشور را متنوع کند. هنوز حدود 75 درصد کل درآمد و 90 درصد درآمد صادراتی دولت عربستان از نفت است و درآمد ناخالص ملی شهروند عربستانی از بقیه کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس کمتر است.

یک منبع مخالف رژیم عربستان به السفیر گفته است: این مشکلات به علت راه‌حل‌های موقت تشدید می‌شود. هنگامی که 2 عامل اجتماعی و اقتصادی تشدید می‌شود، به عامل سیاسی تبدیل می‌گردد و در این هنگام، کانون‌های کوچک تنش آماده پیوستن به کانون‌های دیگر می‌شود. سناریوهای آینده همچنان پیچیده می‌ماند، کل مساله با عنصر غافلگیری در ارتباط است و کسی نمی‌تواند آن را پیش‌بینی کند.

الباهلی نویسنده لیبرال به ارزیابی عملکرد رژیم می‌پردازد و می‌نویسد: هنگامی که شاهزاده سلطان، ولیعهد عربستان درگذشت، توجه‌ها به سمت شاهزاده نایف معطوف شد، به این امید که به تدوین سیاست‌های منسجم‌تر علاقه نشان دهد، اما بعدا آشکار شد که بی‌ثباتی با گسترش خود، اساسا رژیم سیاسی این کشور را تهدید می‌کند.

الباهلی سپس به مشکل شیعیان در منطقه الشرقیه به عنوان آشکارترین مثال انکار بحران‌ها توسط رژیم می‌پردازد. وی با اشاره به تجربه خود از طریق فعالیت بلندمدت در آن منطقه می‌نویسد: رژیم سعودی مایل است در چارچوب نقشه بزرگ منطقه‌ای خود برای ایجاد تقابل بین شیعیان و اهل سنت، ایران را خطری بزرگ جلوه دهد، اما من مردم منطقه الشرقیه را می‌شناسم. آنها منتظر راه‌حل‌های آسان هستند. خواسته‌های آنان ساده و نیازمند پاسخ‌های ساده است. این پاسخ‌ها می‌تواند آنها را در میان‌مدت به عنصر ثبات‌دهنده اوضاع تبدیل کند؛ به این معنی که مهار مشکل منطقه الشرقیه برای رژیم ممکن است.

گفته می‌شود منطقه الشرقیه 90 درصد ذخایر نفتی کشور را دربردارد، اما فقیرترین منطقه عربستان است و مردم آن از دیرباز از تبعیض مذهبی رنج می‌برند.

به گفته الباهلی، این وضعیت در مورد سایر مشکلات اعم از رویداد چند روز پیش در ابها یا مساله حمزه کشغری، بازداشت غیرمنصفانه گروهی از وکلا در چند سال پیش و بازداشت وبلاگ‌نویسان و زندانیان سیاسی نیز صدق می‌کند. رژیم امکانات مادی و معنوی برای حل و فصل این مشکلات را در اختیار دارد، اما جرات اعتراف به وجود این مشکلات را ندارد و همچنان نظریه «وضعیت در عربستان متفاوت است» را مطرح می‌کند.

گفته می‌شود تاکنون هزاران شهروند عربستانی به علت اتهامات امنیتی در مناطق مختلف کشور بازداشت شده‌اند. اطلاعات ویژه حاکی است اکنون قانون جدیدی برای مبارزه با تروریسم در دست بررسی است. براساس این قانون، دولت عربستان می‌تواند بدون اتهام و براساس تعریف‌های کلی تروریسم افرادی را تحت بازداشت قرار داده یا بازداشت آنها را برای مدت نامعلومی تمدید کند. همکاری با گروه‌های تروریستی یا خدشه‌دار کردن وحدت ملی یا ایجاد جنگ‌های فرقه‌ای از جمله اتهامات رایجی است که دولت عربستان به کمک آنها مخالفان خود را سال‌ها در حبس نگه می‌دارد. ‌/ ‌العالم