جشنواره سیام اگر چه با نظم خاصی برگزار شد، اما بعد از پایان جشنواره حرف و حدیثهایی از گوشه و کنار شنیده میشد که مثلا ای کاش فیلم «ملکه» جایزه میگرفت، حیف شد که شیرین یزدانبخش جایزه بهترین بازیگری را نگرفت، کاش در حق «بوسیدن روی ماه» کملطفی نمیشد، کاش بعضی از فیلمها به چوب سازندگان آن رانده نمیشدند و جدا از شخصیت فیلمساز،خود فیلم مورد قضاوت و ارزیابی قرار میگرفت و ...
درباره کم و کیف جشنواره و نحوه داوریها و اینکه کدام فیلمها در جشنواره سیام بهتر بودهاند؟ از کدام یک از آنها میتوان به عنوان پدیدههای فجر سیام نام برد؟ یاکدام یک از فیلمها در حد و اندازه شرکت در بزرگترین رویداد سینمایی سال ایران نبودند و مواردی از این دست با تنی چند از منتقدان و سینماگران به گفتوگو نشستهایم.
توجه بیشتر به فیلمسازان جوان
پرویز شیخ طادی، کارگردانی است که فیلمش «روزهای زندگی» بیشترین تعداد جایزه را گرفت. این کارگردان به «جامجم» گفت: جشنواره امسال به بهترین شکل ممکن برگزار شد و میتوان گفت در این دوره شاهد حضور فیلمهای خوبی بودیم، به همین علت داوری فیلمها کار دشواری بوده است.
شیخ طادی افزود: طبیعی است که بعد از هر جشنواره اعتراضات یا انتقاداتی نسبت به داوریها وجود داشته باشد، چرا که شاهد حضور فیلمها و سلیقههای متفاوتی در این دوره از جشنواره بودیم. اما با این حال باید به بخش نگاه نو توجه بیشتری شود و فیلمسازان جوان و همچنین مستندسازان جایگاه بهتری داشته باشند و در دورههای بعد سهم بیشتری از جشنواره را به خود اختصاص دهند.
او در پاسخ به این سوال که اگر داور جشنواره بودید، به کدام یک از فیلمها جایزه میدادید، اظهار کرد: سوال سختی است، اما از آنجا که احساساتی هستم به همه فیلمها جایزه میدادم! با این حال فکر میکنم فیلم «ملکه» ساخته محمدعلی باشه آهنگر را دوست دارم و اگر داور بودم به او جایزه میدادم. شیخ طادی همچنین از کیفیت خوب فیلمهایی که با موضوع جنگ تحمیلی در جشنواره حضور پیدا کرده بودند، اظهار خرسندی کرد.
پیشنهاد راهاندازی بخش «پدیده»
مهرداد غفارزاده، کارگردان فیلم «گیرنده» گفت: بهتر است یک سرفصل جدید در جشنوارههای سینمایی باز کنیم و آن را «پدیده» بنامیم. منظورم این است به نوعی برنامهریزی کنیم که هر سال جشنواره فیلم فجر بتواند یک «پدیده» به جامعه سینمایی و مردم معرفی کند، در غیر این صورت جشنواره نتوانسته به جایگاهی که باید دست پیدا کند. این «پدیده» باید بتواند چیزی بکر و تازه باشد، این در حالی است که در این دوره از جشنواره هیچ اثری با این مشخصات نداشتهایم.
او ادامه داد: اگر بشود در سالهای آینده عنوانی به نام پدیده جشنواره با همین معنی و با همین واژه شکل بگیرد، میتواند تمرکز بیشتر مردم، منتقدان و قشر فرهیخته جامعه را روی آن فیلمساز معطوف کند تا بتوانند آن پدیده مورد نظر را دنبال و معرفی کنند.
غفارزاده درباره داوریهای جشنواره هم به جامجم گفت: داوری بخش نگاه نو که حضور منتقد مخالفی مانند مسعود فراستی که ابتدا شاید واکنش منفی فیلمسازان جوان را به همراه داشته باشد، اما امتحان باارزشی است.
او تاکید کرد: من با نظرات ایشان مخالفم، اما خیلی دوست دارم که فیلمم را زیر تیغ حرفهای ایشان بسپارم و باهم درباره «گیرنده» صحبت کنیم.
اجحاف در حق تلفن همراه رئیسجمهور
علی عطشانی، کارگردان فیلم سینمایی «تلفن همراه رئیسجمهور» هم درباره سیامین دوره از جشنواره فیلم فجر به جامجم گفت: جشنواره سیام از نظر اجرا و نظم جشنواره منحصر بهفرد بود و امیدوارم این روند ادامه داشته باشد و در سالهای آینده هم شاهد خوب برگزار شدنش باشیم. اما آن چیزی که مقداری تعجب همگان را برانگیخت، داوریهای اختتامیه بود.
او اظهار کرد: هر رایی که از جانب گروهی اعلام می شود برآیند نظر و سلیقه آن هیأت است و رای مطلق نیست، اما راجع به فیلم خودم باید بگویم که در حق این فیلم اجحاف شد. در حق علیرضا زرین دست، در حق حسین زندباف یا علیرضا کهندیری اجحاف شد و حداقل میتوانستند کاندیدا باشند. فضایی که برای فیلمم در جشنواره به وجود آمد بیشتر فضایی بود که برای من ساختند و فیلم را جدا از خودم داوری نکردند.
او که ساخت «دموکراسی تو روز روشن» را در کارنامه خود دارد افزود: بیشتر منتقدان به جای اینکه فیلم را نقد کنند خود من را نقد کردند. هیچ جایزهای در هیچ جشنوارهای دلیل کافی بر خوب بودن یک فیلم نیست و هیچ جایزه نگرفتنی هم دلیل بر خوب نبودن فیلم نیست. من در مجموع به این جشنواره از لحاظ اجرایی 15 و از لحاظ داوری 10 از 20 میدهم.
به نظر میرسد کارنامه سیامین جشنواره فیلم فجر در حالی بسته شد که بسیاری از فیلمسازان و منتقدان داوریهای جشنواره ناراضی بودند. این موضوع میتواند در گوشهای از پرونده این جشنواره قرار بگیرد تا مسوولان و سیاستگذاران نگاهی به آن بیندازند و برای دورههای بعدی به فکر راه حلهایی باشند تا بتوانند به میزان بیشتری رضایت سینماگران حاضر در جشنواره را جلب کنند و با شناسایی نقاط مثبت و منفی و طلا و مس جشنواره بتوانند به میزان بیشتری رضایت سینماگران حاضر در جشنواره را فراهم کنند.
نمره 10 برای داوریهای جشنواره
محمدتقی فهیم که از جمله منتقدان سینمای ایران و صاحبنظران سینمای دفاع مقدس است، جشنواره سیام را از نگاه کیفیت آثار ارائه شده، جشنوارهای تهیدست خواند و تأکید کرد: این دوره از جشنواره انتظارات افرادی مثل ما را که دنبال کیفیت فیلمها و مشاهده ردپای نگاه برآمده از فرهنگ انقلابی هستیم، برآورده نکرد.
او افزود: جشنواره سیام هرچند به لحاظ نظم و ترتیب برگزاری برنامهها نسبت به سالهای گذشته وضعیت بهتری داشت، اما از لحاظ کیفیت آثار عرضه شده، جشنواره کمبضاعتی بود.
فهیم در پاسخ به این پرسش جامجم که چه نمرهای به سیامین جشنواره فیلم فجر میدهید، گفت: من به این دوره از جشنواره به دلیل کیفیت فیلمها نمره 10 میدهم، چون عموم فیلمها در حد متوسط بودند؛ اما از نگاه برقراری نظم در برگزاری به سیامین جشنواره فیلم فجر نمره 15 میدهم.
این منتقد سینمایی فیلمهایی مانند «طلا و مس» و «جدایی نادر از سیمین» را پدیدههای دورههای قبلی جشنواره فیلم فجر دانست و تأکید کرد که جشنواره سیام خالی از اتفاقات ماندگار بود و هیچیک از فیلمها یا چهرههای این دوره از جشنواره را نمیتوان به عنوان پدیده سینما معرفی کرد.
فهیم، عملکرد هیأت انتخاب سیامین جشنواره فیلم فجر را غیر قابل دفاع خواند و گفت: تشتت حاکم بر هیأت انتخاب آثار و ناهمگونی حاکم بر این هیأت باعث شد که بسیاری از آثار کممایه و بیکیفیت به بخش مسابقه جشنواره راه پیدا کنند و بسیاری از آثار خوب نتوانند در جشنواره سیام حاضر باشند.
او با انتقاد از داوری سیامین دوره جشنواره فیلم فجر، گفت: هیأت داوران این دوره از جشنواره مصلحتاندیشیهای غیرکارشناسی را جایگزین نگاه کارشناسانه به فیلمها کرد و همین موضوع باعث شد که جای برخی هنرمندان در میان برندگان سیمرغ سیام خالی باشد.
فیلمهای موفق
جواد اردکانی هم که با فیلم شور شیرین به جشنواره آمده بود، با بیان اینکه تمام فیلمهای حاضر در جشنواره را ندیده و نمیتواند قضاوت جامعی داشته باشد به جامجم گفت: از میان فیلمهای برگزیده علاقهمندم «روزهای زندگی» شیخ طادی و «نارنجی پوش» مهرجویی را ببینم، بنابراین در اولین فرصت به تماشای این دو فیلم خواهم نشست.
نگاه دولتی پشت داوریها
سیدجمال ساداتیان، تهیهکننده فیلم «برف روی کاجها» هم مانند شیخ طادی بخشی از انتقادات مربوط به داوری را طبیعی میداند، اما با این حال معتقد است که میتوان به گونهای برخورد کرد که میزان این انتقادات کمتر شود. او به جامجم گفت: در کشور ما داوریها تا حدی متاثر از دیدگاه دولت انجام میشود و همین موضوع فضا را برای حواشی بعد از برگزاری جشنوارهها فراهم میکند. طبعا اگر بتوانیم این مشکل را حل کنیم میزان این انتقادات به حد نرمال خواهد رسید.
او با انتقاد از کیفیت فیلمهای اکران شده در جشنواره افزود: فیلمها به هیچ وجه قانعکننده نبودند و میتوان گفت تعداد زیادی از فیلمها نتوانستند تصویر خوبی از سینمای کشور ارائه دهند. البته این مشکل ریشهای است و باید مسوولان سینمایی و سینماگران به دنبال یافتن راهحلی برای رفع آنها باشند.
زینب مرتضاییفرد / جامجم