مسنجر به سوی عطارد پرگشود
سیاره کوچک و سنگین منظومه شمسی که نزدیکترین همسایه خورشید حیات بخش منظومه ما محسوب می شود، بیش از 30 سال است که میزبان هیچ میهمان زمینی نبوده. پس از آن که مدار گرد مارینر 10 در سالهای 1974 و 1975، 3 بار
در حالی که مجموعه ای از ماموریت ها به سوی دیگر سیارات سنگی منظومه (زهره و مریخ) ساماندهی شده اند و اطلاعات ما در خصوص این سیارات به گونه غیرقابل باوری افزایش یافته است ، هنوز در باره سیاره کوچک و داغ عطارد مطلب چندانی نمی دانیم.
پرسشهای بسیار زیادی درخصوص این سیاره وجود دارد و بویژه پس از ماموریت هایی که به مقصد زهره و مریخ انجام شد پرسشهای جدیدتری هم مطرح شده اند که باید به آنها پاسخ گفت.
اینک پس از 30 سال زمینیان ، میهمانی را به سوی مدار عطارد اعزام کردند تا پیام آوری از رازهای سیاره گریزپای منظومه شمسی باشد. مسنجر ساعت 10:46 بامداد روز سه شنبه 13 مرداد پایگاه کیپ کاناورال در ایالت فلوریدا را به مقصد تیر ترک کرد.
عطارد، یکی از سیاراتی است که از دوره باستان مورد توجه مردم بوده است. این سیاره به دلیل آن که نزدیکترین همسایه خورشید به حساب می آید و هر 88 روز یکبار این ستاره را با سرعتی معادل 48 کیلومتر بر ثانیه دور می زند، در آسمان زمین ، همواره کنار خورشید دیده می شود و هیچ گاه فاصله زیادی از ستاره حیات بخش منظومه شمسی نمی گیرد.
به همین دلیل تنها ساعتی پیش از طلوع خورشید یا ساعتی پس از غروب آن و در حالی که آسمان هنوز نیمه روشن است ، می توان به سراغ این سیاره گریزپای رفت.
به دلیل همین مدار کوچک (نسبت به دیگر سیارات) این سیاره خیلی سریع از آسمان شامگاهی به آسمان صبحگاهی مهاجرت می کند و سپس به آسمان شامگاهی می رود. این حرکت سریع ، از دید اخترشناسان و رصد گران دوره باستان نیز غافل نمانده و به همین دلیل به او نام مرکوری داده اند.
در اساطیر یونان ، مرکوری یکی از خدایان المپ است که از پاهای او بالهای کوچکی بیرون زده و به علت چابکی و سرعتش ، پیغام رسان خدایان کوهستان المپ شده است. به همین دلیل عطارد را پیامبر خدایان نامیده اند.
بسیاری از مردم هنوز موفق به رصد عطارد نشده اند و البته رصد آن یکی از علاقه های منجمان آماتور به شمار می رود ؛ اما امروز اطلاعات ما از این سیاره از دوران قدیم بسیار بیشتر است.
امروزه می دانیم که این سیاره بجز سیاره یخی پلوتون ، کوچکترین سیاره منظومه شمسی است که قطری معادل 4878کیلومتر را به خود اختصاص داده است و این یعنی حدود یک سوم قطر زمین.
این سیاره که نزدیک ترین سیاره به خورشید به شمار می رود در مداری با شعاع متوسط 58 میلیون کیلومتر، این ستاره را دور می زند و مدار آن به دلیل قرار گرفتن در حوزه گرانش عطارد، بیضی ترین مدار را میان سیارات دارد، به طوری که در نزدیکترین حالت به خورشید، تنها 46میلیون کیلومتر از آن فاصله دارد و هنگام اوج مداریش ، این فاصله به 70 میلیون کیلومتر می رسد.
این سیاره در حالی که به عنوان سریع ترین سیاره منظومه شمسی هر 88روز یکبار خورشید را دور می زند، هر 59 روز زمینی یکبار به دور خود می چرخد، اما به دلیل سرعت زیاد مداری و سرعت کم چرخش وضعی ، یک روز خورشیدی بر سطح این سیاره (یعنی فاصله بین دو ظهر واقعی در یک نقطه مشخص سیاره) معادل 2 سال سیاره طول می کشد، یعنی مدت هر شبانه روز دو برابر یک سال سیاره است.
این به معنای آن است که در این سیاره شما در هر روز می توانید دو بار جشن تولد بگیرید. این سیاره از سوی دیگر چگالی ترین سیاره منظومه شمسی است و حدس زده می شود که 60 درصد حجم این سیاره را یک هسته فلزی بزرگ اشغال کرده باشد.
سیاره ای که یک سوم زمین قطر دارد دارای هسته ای دو برابر هسته زمین است. این سیاره به دلیل جو بسیار دقیقی که از هیدروژن اکسیژن ، سدیم ، پتاسیم و کلسیم تشکیل شده در معرض برخوردهای شدید شهاب سنگی بوده و به همین دلیل جو آن به قدری رقیق است که می توان اصلا آن را فاقد جو دانست. ظاهری آبله رو و شبیه ماه دارد.
بزرگترین دهانه پرفوران شناخته شده در این سیاره شناسایی شده ؛ دهانه ای به قطر 1300 کیلومتر که براثر یک برخورد شهاب سنگی فاجعه بار باستانی به وجود آمده است.
این سیاره رکورد دیگری را نیز به خود اختصاص داده و آن اختلاف دمای یک ناحیه است ، در حالی که در روز طولانی عطارد دما حداکثر تا 450 درجه سانتی گراد افزایش می یابد ؛ اما همین مکان هنگامی که در نیمه شب سیاره قرار می گیرد، دمایش به منفی 212 درجه سانتی گراد می رسد.
چنین سیاره ای با این همه نکته جالب در پرده ای از رازها نیز پیچیده شده و اسرار خود را از ما پنهان می کند. باوجود این که عوارض سطحی این سیاره برخلاف زهره که در پوشش ابری غلیظی پوشیده شده ، بخوبی قابل تشخیص و مشاهده اند، اما حتی قوی ترین رصدخانه های زمینی نیز نمیتوانند کمکی به حل رازهای این سیاره کنند، چرا که این سیاره تنها مواقعی از روی زمین قابل رویت است که هوای نیمه روشنی در آسمان حضور دارد و پیش از آن که آسمان کاملا تاریک شود این سیاره غروب می کند.
به همین دلیل وقتی با تلسکوپ های بزرگ زمین به سراغ آن می رویم نور زمینه آسمان ، مانع رویت سیاره می شود، بنابراین بهترین راه شناخت ، سفر به مرزهای این سیاره پرجاذبه و معماگون است.
بامداد روز سه شنبه 13 مرداد، راس ساعت 46/10 و یک روز پس از اولین برنامه پرتاب مسنجر، سفر خود را به سوی عطارد آغاز کرد.
قبلا برنامه سفر برای بامداد دوشنبه برنامه ریزی شده بود که به دلیل شرایط نامناسب جوی 24 ساعت به تاخیر افتاد. سفر به سوی عطارد از پایگاه کیب کاناورال و بر فراز یک موشک بالابر دلتا 2 آغاز شد.
این موشک ، مسنجر را تا مدار زمین همراهی کرد و سپس مدارگرد، مسنجر سفر طولانی و پیچیده خود به سوی عطارد را به تنهایی آغاز کرد. مسنجر برای رسیدن به هدف خود راهی طولانی در پیش دارد.
فضاپیمای کاوشگر عطارد به دلیل آن که سوخت کمتری همراه خود دارد، برای رسیدن به هدف از نیروی گرانشی سیارات گوناگونی بهره خواهد برد. بدین ترتیب که در راه رسیدن به عطارد یک بار در آگوست سال 2005 از کنار زمین رد خواهد شد و سپس در اکتبر 2006 و ژوئن 2007، 2 بار از کنار سیاره زهره خواهد گذشت تا سرانجام خود را برای 3گردش اصلی به دور عطارد در ژانویه و اکتبر سال 2008 و سپتامبر 2009 آماده کند.
پس از آن فضاپیما آماده می شود تا در ماه مارس سال 7 (2011 سال دیگر) با ورود به مدار عطارد ماموریت اصلی خود را آغاز کند.
با وجود آن که مسافت مستقیم عطارد و زمین در حدود 100میلیون کیلومتر است ، اما مسنجر برای رسیدن به این سیاره باید بیش از 9/7 میلیارد کیلومتر مسافت طی کند و این نشان از پیچیدگی این ماموریت خاص دارد.
اما ماموریت اصلی این فضاپیمای 427 میلیون دلاری پس از ورود به مدار عطارد برای مدت یک سال برنامه ریزی شده است.
در مدت این یک سال (که از مارس 2011 آغاز می شود) زمینی که برابر با 4 سال عطارد و 2 روز عطاردی است ، این فضاپیما، به جمع آوری اطلاعاتی از ترکیبات و ساختار پوسته و سطح سیاره خواهد پرداخت و همین طور با تهیه نقشه توپوگرافی سیاره سعی در آشکار کردن تاریخچه تحولات سیاره شناختی آن خواهد پرداخت.
طبیعت جو رقیق و میدان مغناطیسی فعال سیاره نیز بخشی دیگر از این ماموریت را تشکیل می دهند، اما بخش هیجان انگیز کاوش قطبین سیاره در جستجوی آب یخ زده است. آیا زیر قطبین عطارد منابع منجمد آب وجود دارد؛
اگر چه شواهد چنین مطلبی را نشان می دهد، اما قبول آن با توجه به دمای فوق العاده بالای سیاره بسیار سخت است.
به هر حال دانشمندان امیدوارند مجموعه ای از ابزارهای ساخته شده براساس فناوری دهه اول قرن 21 بتواند دید آنها را نسبت به این سیاره دگرگون کند. ابزارهایی چون تصویربردار دوگانه فضاپیما، طیف سنج پرتوگاما طیف نگار پرتو X، مغناط سنج ، تابشگر پرتو لیزر به سطح سیاره ، طیف سنج جوی و سطحی طیف نگار ذرات پر انرژی و پلاسما و ابزارهای رادیوسنجی ابزارهای علمی این سفر را تشکیل خواهند داد که هر یک براساس آخرین پیشرفت های روز جهانی ساخته شده است.
مسنجر در طول ماموریت طولانی خود تلاش خواهد کرد به 6پرسش اساسی درخصوص عطارد پاسخ گوید: 1 علت چگالی بالای سیاره دقیقا چیست 2 تاریخ تحول سیاره چگونه بوده است؛ 3وضعیت و ساختار هسته غیرعادی سیاره از کجا ناشی می شود؛ 4 منابع تشکیل دهنده قطبین عطارد چیست و چه عواملی در شکل گیری ساختار متفاوت آن نقش داشته اند؛
پاسخگویی به این پرسشها می تواند دانشمندان را در پاسخگویی به رازهای شکل گیری منظومه شمسی و بویژه تحول سیارات سنگی منظومه (شامل عطارد، زهره ، زمین و مریخ) یاری دهد. برای پاسخگویی به این پرسشها باید بیش از 7سال منتظر بمانیم تا شاید داده های مفیدی از این سیاره به دست آوریم.
زمانی که مدارگر در مدار عطارد قرار گیرد روزانه چندین گیگابایت اطلاعات به زمین ارسال خواهد کرد تا دانش ما از این سیاره باستانی اما ناآشنا یکباره دگرگون شود.
آینده عطارد
قبلا برنامه سفر برای بامداد دوشنبه برنامه ریزی شده بود که به دلیل شرایط نامناسب جوی 24 ساعت به تاخیر افتاد. سفر به سوی عطارد از پایگاه کیب کاناورال و بر فراز یک موشک بالابر دلتا 2 آغاز شد.
این موشک ، مسنجر را تا مدار زمین همراهی کرد و سپس مدارگرد، مسنجر سفر طولانی و پیچیده خود به سوی عطارد را به تنهایی آغاز کرد. مسنجر برای رسیدن به هدف خود راهی طولانی در پیش دارد.
فضاپیمای کاوشگر عطارد به دلیل آن که سوخت کمتری همراه خود دارد، برای رسیدن به هدف از نیروی گرانشی سیارات گوناگونی بهره خواهد برد. بدین ترتیب که در راه رسیدن به عطارد یک بار در آگوست سال 2005 از کنار زمین رد خواهد شد و سپس در اکتبر 2006 و ژوئن 2007، 2 بار از کنار سیاره زهره خواهد گذشت تا سرانجام خود را برای 3گردش اصلی به دور عطارد در ژانویه و اکتبر سال 2008 و سپتامبر 2009 آماده کند.
پس از آن فضاپیما آماده می شود تا در ماه مارس سال 7 (2011 سال دیگر) با ورود به مدار عطارد ماموریت اصلی خود را آغاز کند.
با وجود آن که مسافت مستقیم عطارد و زمین در حدود 100میلیون کیلومتر است ، اما مسنجر برای رسیدن به این سیاره باید بیش از 9/7 میلیارد کیلومتر مسافت طی کند و این نشان از پیچیدگی این ماموریت خاص دارد.
اما ماموریت اصلی این فضاپیمای 427 میلیون دلاری پس از ورود به مدار عطارد برای مدت یک سال برنامه ریزی شده است.
در مدت این یک سال (که از مارس 2011 آغاز می شود) زمینی که برابر با 4 سال عطارد و 2 روز عطاردی است ، این فضاپیما، به جمع آوری اطلاعاتی از ترکیبات و ساختار پوسته و سطح سیاره خواهد پرداخت و همین طور با تهیه نقشه توپوگرافی سیاره سعی در آشکار کردن تاریخچه تحولات سیاره شناختی آن خواهد پرداخت.
طبیعت جو رقیق و میدان مغناطیسی فعال سیاره نیز بخشی دیگر از این ماموریت را تشکیل می دهند، اما بخش هیجان انگیز کاوش قطبین سیاره در جستجوی آب یخ زده است. آیا زیر قطبین عطارد منابع منجمد آب وجود دارد؛
اگر چه شواهد چنین مطلبی را نشان می دهد، اما قبول آن با توجه به دمای فوق العاده بالای سیاره بسیار سخت است.
به هر حال دانشمندان امیدوارند مجموعه ای از ابزارهای ساخته شده براساس فناوری دهه اول قرن 21 بتواند دید آنها را نسبت به این سیاره دگرگون کند. ابزارهایی چون تصویربردار دوگانه فضاپیما، طیف سنج پرتوگاما طیف نگار پرتو X، مغناط سنج ، تابشگر پرتو لیزر به سطح سیاره ، طیف سنج جوی و سطحی طیف نگار ذرات پر انرژی و پلاسما و ابزارهای رادیوسنجی ابزارهای علمی این سفر را تشکیل خواهند داد که هر یک براساس آخرین پیشرفت های روز جهانی ساخته شده است.
مسنجر در طول ماموریت طولانی خود تلاش خواهد کرد به 6پرسش اساسی درخصوص عطارد پاسخ گوید: 1 علت چگالی بالای سیاره دقیقا چیست 2 تاریخ تحول سیاره چگونه بوده است؛ 3وضعیت و ساختار هسته غیرعادی سیاره از کجا ناشی می شود؛ 4 منابع تشکیل دهنده قطبین عطارد چیست و چه عواملی در شکل گیری ساختار متفاوت آن نقش داشته اند؛
پاسخگویی به این پرسشها می تواند دانشمندان را در پاسخگویی به رازهای شکل گیری منظومه شمسی و بویژه تحول سیارات سنگی منظومه (شامل عطارد، زهره ، زمین و مریخ) یاری دهد. برای پاسخگویی به این پرسشها باید بیش از 7سال منتظر بمانیم تا شاید داده های مفیدی از این سیاره به دست آوریم.
زمانی که مدارگر در مدار عطارد قرار گیرد روزانه چندین گیگابایت اطلاعات به زمین ارسال خواهد کرد تا دانش ما از این سیاره باستانی اما ناآشنا یکباره دگرگون شود.
عطارد باز هم در کانون توجه قرار خواهد گرفت. گذشته از مسنجر که سه شنبه سفر خود را آغاز کرد، ماموریت مشترکی که از سوی آژانس فضایی ژاپن (JAXA) و آژانس فضایی اروپا در دست آماده سازی است نیز این سیاره را هدف گرفته است.
این ماموریت BepiColombo نام دارد و مطابق برنامه ، سال 2012 یعنی سالی که ماموریت مسنجر به پایان خواهد رسید سفر خود به سوی عطارد را آغاز خواهد کرد.
این ماموریت که نام خود را از ریاضیدان برجسته ایتالیایی Guisepp (Bepi) Colomboگرفته است با ابزارهایی جدیدتر به ملاقات سیاره گریز پای خواهد رفت.
فصل داغ کاوشهای منظومه شمسی
ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰
این ماموریت BepiColombo نام دارد و مطابق برنامه ، سال 2012 یعنی سالی که ماموریت مسنجر به پایان خواهد رسید سفر خود به سوی عطارد را آغاز خواهد کرد.
این ماموریت که نام خود را از ریاضیدان برجسته ایتالیایی Guisepp (Bepi) Colomboگرفته است با ابزارهایی جدیدتر به ملاقات سیاره گریز پای خواهد رفت.
با پرتاب مسنجر، فصل کاوشهای منظومه شمسی وارد مرحله جدیدتری شده است. از یک سو، دو مریخ نورد روح و قدمت بر سطح مریخ به فعالیت خود ادامه می دهند و در حالی که بیش از 4 ماه از پایان ماموریت اصلی آنها گذشته ، دکتر فیروز نادری بار دیگر ماموریت آنها را تمدید کرده است.
کاسپین در اطراف سیاره طوق برگردن منظومه شمسی ، مشغول جمع آوری اطلاعات است و کاوشگران ماه ، دنباله دارها و سیارک ها در مسیر خود هستند.
بزودی دانش بشر در رشته سیاره شناسی گامهای بزرگی برخواهد داشت ، اما حتی در آن هنگام نیز آسمان زیبای شب زمین سرشار از نادانسته هایی باقی خواهد ماند که بشر را به سوی خود فرا می خواند و ذهن کنجکاو و جستجوگر او را برای کشف رازهای این سپهر لاجوردی تحریک خواهد کرد.
کاسپین در اطراف سیاره طوق برگردن منظومه شمسی ، مشغول جمع آوری اطلاعات است و کاوشگران ماه ، دنباله دارها و سیارک ها در مسیر خود هستند.
بزودی دانش بشر در رشته سیاره شناسی گامهای بزرگی برخواهد داشت ، اما حتی در آن هنگام نیز آسمان زیبای شب زمین سرشار از نادانسته هایی باقی خواهد ماند که بشر را به سوی خود فرا می خواند و ذهن کنجکاو و جستجوگر او را برای کشف رازهای این سپهر لاجوردی تحریک خواهد کرد.
پوریا ناظمی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
