خالق جدول تناوبی به نوبل نرسید

مندلیف پس از فارغ‌التحصیل‌شدن در مقطع دکتری در رشته علوم، در موسسه فناوری سن‌پترزبورگ و دانشگاه ایالتی این شهر مشغول تدریس شد. این محقق بزرگ، از توانمندی‌های بسیار زیادی در زمینه علم شیمی برخوردار بود و براساس قانون تناوبی عناصر، پیش‌بینی‌های جالبی درباره خواص عناصر مختلف ارائه داده بود. مندلیف می‌دانست خواص فیزیکی و شیمیایی عناصر، تابعی از جرم آنهاست.

قانون تناوبی، راه جدیدی را در زمینه کشف عناصر و خواص مهم آن پیش روی محققانی که در زمینه علم شیمی تحقیق و مطالعه می‌کردند، قرار داد. در حقیقت بدون قانون تناوبی نه‌تنها پیش‌بینی خواص عناصر ناشناخته امکان‌پذیر نبود، بلکه زمینه لازم برای پی بردن به فقدان برخی از عناصر، در کنار دیگر عناصر شناخته شده نیز ایجاد نمی‌شد.

تا زمانی که مندلیف ایده جدول تناوبی عناصر را مطرح کرد، شیمیدان‌ها 63 عنصر شیمیایی را شناسایی کرده بودند. مندلیف این 63 عنصر را براساس جرم ‌اتمی آنها در جدول قرار داد. یکی از ویژگی‌های جالب توجه جدول تناوبی مندلیف این بود که تعداد عناصر در ردیف‌های جدول یکی نبودند. برای مثال در ردیف پنجم 32 عنصر قرار می‌گرفت، اما در ردیف ششم، 6 خانه برای عناصر در نظر گرفته شده بود. عناصری که از خواصی مشابه برخوردار بودند در این جدول در کنار هم قرار می‌گرفتند و تعدادی از خانه‌های جدول نیز خالی بودند. مندلیف بر این باور بود که خانه‌های خالی جدول متعلق به عناصر ناشناخته است. در سال 1906 مندلیف به علت کشف ساختار تناوبی عناصر از سوی کمیته جایزه نوبل شیمی به عنوان نامزد دریافت جایزه نوبل سال انتخاب شد،‌ اما بعضی از اعضای این کمیته، با بیان این که کشف مندلیف برای جایزه نوبل 1906 قدیمی است با انتخاب او مخالفت کردند. تلاش برای انتخاب او برای دریافت جایزه نوبل سال 1907 نیز موفقیت‌آمیز نبود. سرانجام مندلیف در فوریه 1907 میلادی در اثر ابتلا به بیماری آنفلوآنزا از دنیا رفت و موفق نشد به پاس زحماتی که در حوزه علم شیمی انجام داد نوبل شیمی را از آن خود کند.

ندا جواد هراتی