در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
محوطه تاریخی شیخ صفی الدین اردبیلی
مجموعه زیبا و نفیس بقعه شیخ صفی الدین پس از وفات شیخ صفی در سال 735 ه.ق به وسیله فرزندش صدرالدین روسی پایه گذاری شده است.
یکی از موارد استثنایی این مجموعه در میان سایر آثار تاریخی کشور این است که بقعه شیخ صفی حاوی دهها اثر بدیع در مضامین مختلف رشته های هنری از جمله عالی ترین نوع کاشیکاری معرق و مقرنس و گچبری کتیبه های زیبا و نفیس به خط خطاطان بزرگ دوره صفوی ، منبتهای ارزنده ، نقره کاری ، تذهیب و طلاکاری ، نقاشی و تنگ بری و غیره است و معماری متینی دارد که تجمع این همه فضایل هنری در یک مجموعه از موارد نادر مجموعه های تاریخی کشور است.
سر در اصلی و کاشیکاری بقعه شیخ صفی الدین تا سال 1321 خورشیدی در ضلع شمالی میدان فعلی عالی قاپو قرار داشت که در آن سال بقایای سردر به دستور اداره کل باستان شناسی کشور برداشته شد و کاشی های معرق آن فعلا در انبار بقعه نگهداری می شود.
سردر مذکور در زمان شاه عباس ثانی برای بقعه شیخ ساخته شد و زیر نظر اسماعیل نقاش اردبیلی به سال 1075ه . ق به اتمام رسید. در شرایط موجود هیچ گونه آثاری از سردر مذکور مشهود نیست.
امروزه از ضعل شرقی میدان عالی قاپو با گذشتن از در چوبی بزرگ ، وارد حیاط مشجر مستطیل شکل بقعه به ابعاد 92*26/5 متر می شویم. در وسط حیاط دو حوض سنگی در دو طرف راهرو مشاهده می شود.
دور تا دور حیاط با دیوارهای آجری که از روی ازاره سنگی طاقنما ساخته شده محصور شده است. در دست چپ سرسرای ورودی ، مسجد جنت سرا قرار گرفته است. جنت سرا به صورت هشت ضلعی طراحی شده و محراب ندارد.
چنین به نظر می رسد فضای جنت سرا بیشتر برای انجام مراسم صوفیانه و گرفتن مجالس سماع عارفانه بوده و سنگ میدان یا «میدان داشی» آن هنوز در مجموعه بقعه شیخ صفی الدین موجود است.
مسجد جنت سرا در گذشته دور سقف گنبدی شکلی داشته که پس از فرو ریختن در دوره قاجار، سقفی چوبی و مسطح روی آن ایجاد شد. این سقف روی 16 ستون چوبی که سنگ زیر ستونهای آن فعلا نیز در کف جنت سرا برجا مانده ، استوار شده است.
مسجد جنت سرا از نمای بیرونی مشرف به صحن داخلی سرسرای عظیمی است که در مقابل آن پنجره مشبک گره چینی نصب شده و در جناحین آن دو نیم قوس در ورودی اتاق متولی قرار گرفته است.
بالای هر سه سرسرا و بدنه های نمای بیرونی کاشی معرق و در بالای سمت راست سرسرای بزرگ (اتاق متولی) کتیبه معرق مزین به آیات قرآنی وجود دارد. قندیل خانه که در حقیقت قسمت اصلی بناست ، دقیقا رو به روی سرسرای ورودی در دو طبقه قرار گرفته است ، پنج پنجره چوبی در طبقه فوقانی و پنج پنجره در زیر آن نمای بسیار زیبایی به قندیل خانه بخشیده است.
در طبقه پایین بین پنجره دوم و سوم فرمان شاه طهماسب صفوی روی سنگ مرمرین که قاب گرفته شده روی پایه دیوار تعبیه شده است.
طاقنمای در ورودی قندیل خانه که در حقیقت سرسرای اصلی مجموعه نفیس شیخ صفی الدین است ، کاشیکاری هایی معرق و اصیل از دوره صفویه دارد.
در جناحین سرسرای ورودی به راهرو، رواق ستونهای مرمرین استوانه ای کار گذاشته شده که در سقف جناح طاقها الواح گوناگون شامل ؛ عباراتی از قبیل الهیبت الله و العظمت الله مشاهده می شود.
در ورودی این سرسرای با عظمت دری نقره ای است که برابر پلاک نصب شده و روی آن در سال 1011 ه.ق ساخته و نصب شده است ، این در با اتصال به یک باب راهرو و ورودی آن سقفی گچبری شده دارد با یک باب در زیبای نقره ای دیگر به قندیل خانه یا «دارالحفاظ» مربوط می شود. این در نیز در سال 1020 ه.ق ساخته شده است.
یکی از جالب ترین بخشهای مقبره شیخ صفی ، چینی خانه است. چینی خانه در قسمت شرقی قندیل خانه یا رواق اصلی قرار گرفته که با 2 ورودی باریک با دارالحفاظ ارتباط می یابد.
ساختمان چینی خانه چهار شاه نشین و طاقنماهای و فوق العاده زیبا و نفیس از نوع مقرنس گچی دارد که روی آن نقاشی و طلاکاری شده است.
هماهنگی و توازن رنگها با سطوح مقرنس از اسلیم ها و گلهای مختلف چنان فضای زیبایی را به صورت شاهکار هنری درآورده است که باعث اعجاب هر بیننده می شود. واحد چینی خانه بقعه شیخ صفی در میان آثار دوره صفوی در سطح کشور بی نظیر است.
به طوری که از اسم آن بر می آید، در دوره صفویه این محل برای نگهداری ظروف و وسایل قیمتی طلایی و نقره ای در نظر گرفته شده بود و همچنین ظروف سفارشی شاه عباس اول به کشور چین که به اردبیل حمل می شد، به دستور وی در محل چینی خانه محافظت و نگهداری شد.
در سال 1370 این بخش با عنوان دوره چینی خانه از افتتاح شده است که در کنار دیگر زیبایی های این محوطه تاریخی همه ساله تعداد زیادی گردشگر را به سوی خود جلب و جذب می کند.
حسن محرابی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
