صنایع‌دستی خراسان شمالی جان می‌گیرد

صنایع‌دستی در استان خراسان شمالی قدمتی دیرینه دارد. با این وجود این هنر تا همین چند وقت پیش نه تنها در کشور که در خود استان نیز غریب و مهجور بود.

برخی از مردم این استان با عشق و علاقه این هنر را نسل به نسل فرا گرفته و از راه درآمد آن زندگی می‌کنند.

کیفیت و تنوع، حرف اول را در دست‌ساخته‌های آنها می‌زند، اما پولی که در ازای فروش آن می‌گیرند کمتر از نصف قیمت واقعی است. این قصه دیروز هنرمندان این سرزمین بود.

کرد و ترک، ترکمن و تات هر یک هنر و دست‌سازهای خود را برای فروش به بازارهای بی‌رمق شهر می‌آوردند و اگر دلالی اندک پول بیشتر به آنها می‌داد علاوه بر فرش، گلیم، قالیچه و... هویت هنر خود را نیز به ناچار می‌فروختند.

بی‌توجهی تولیدکنندگان به پیام «به دلالان نفروشید» تلاش مسوولان این استان را بی‌نتیجه گذاشته و فرش، قالیچه، گلیم، چاروق و... این استان با نام استانی دیگر که محصولات مشابه اما کم‌کیفیت دارند، صادر می‌شد.

سالانه سفارش چند هزار متر فرش دستباف توسط استان‌های دیگر و همچنین عرضه فرش‌های دوروی خراسان شمالی در نمایشگاه‌های کشور و به نام استان‌هایی که کمترین تجربه را در این زمینه دارند خود گواه بر اجحاف آشکار بر صنایع‌دستی خراسان شمالی بود.

شاید هنرمندان هم چاره‌ای جز فروش تولیدات خود به دلالان نداشتند چراکه استقبال کم مردم از خرید این صنایع آنها را مجبور به فروش با قیمت پایین به دلالان کرده بود.

دلالان صنایع‌دستی نیز از این فرصت استفاده کرده و با حرص و ولع در آشفته بازار روستاهای این استان به دنبال دستباف‌های با کیفیت بودند تا با خرید ارزان، آنها را به تاراج ببرند، اما با برنامه‌ریزی مناسب مسوولان صنایع‌دستی و استانداری طی یک سال گذشته و برگزاری نمایشگاه‌ها و ایجاد بازارچه دائمی فروش و حمایت از تولیدکنندگان، صنایع‌دستی در این استان جانی دوباره گرفت و مورد اقبال مردم واقع شد.

علی محمدی، یکی از تولیدکنندگان قالیچه‌های کردی در این باره به «جام‌جم» می‌گوید: نقش تولیدات ما برگرفته از آیین و سنتی است که سینه به سینه برای ما به یادگار مانده و نقش تار و پود قالی و قالیچه‌هایمان تصورات ذهنی ماست، اما استقبال ضعیف مردم به‌خاطر نبود بازارچه دائمی صنایع‌دستی و عدم شناخت این محصولات، مانعی برای فروش تولیدات ما بود.

محمد قدرتی، یکی دیگر از شهروندان بجنوردی با بیان این‌که صنایع‌دستی استان را چندان نمی‌شناختم و تنها گاهی به‌طور اتفاقی در مغازه یا رسانه‌ها آنها را می‌دیدم، می‌گوید: اما در نمایشگاه صنایع‌دستی کشورهای عضو اکو که در بجنورد برگزار شد به این هنرها بخصوص چاروق‌دوزی علاقه پیدا کردم.

علیزاده دیگر شهروند بجنوردی هم با بیان این‌که تنوع در تولیدات بسیار کم است و معمولا تمامی صنایع‌دستی استان به همان شکل و با مدل قدیمی خود تولید می‌شود، می‌گوید: با وجودی که می‌دانم برای تولید این محصولات تلاش زیادی شده اما قیمت بالای آنها از خرید منصرفم می‌کند و ترجیح می‌دهم کالاهای صنعتی را که قیمت مناسب‌تری دارند، خریداری کنم.

با وجود این یکی از تولید کنندگان صنایع‌دستی خراسان شمالی معتقد است که با ایجاد بازارچه دائمی صنایع‌دستی در مرکز استان و همچنین برگزاری نمایشگاه صنایع‌دستی کشورهای عضو اکو، مردم علاقه بیشتری به خرید تولیدات پیدا کرده‌اند.

علی ایزانلو با بیان این‌که رقابت با محصولات خارجی که این روزها به وفور در بازار یافت می‌شود عرصه را بر تولیدکنندگان تنگ کرده و در این رقابت، صنایع‌دستی بازنده است، می‌گوید: هر چند مردم نسبت به صنایع‌دستی نامهربان هستند، اما مطمئنا تولیدات با کیفیت بالا و قیمت پایین می‌تواند دوباره مردم را به سمت صنایع‌دستی سوق دهد.

وی برخی از دلایل شکست صنایع‌دستی در مقابل کالا‌های موجود در بازار را ماشینی شدن علاقه مردم، تنوع کم محصولات و به‌کارگیری رنگ‌های تکراری وتند در صنایع‌دستی می‌داند.

محمد اسفیدانی ، یکی دیگر از تولیدکنندگان نیز با بیش از 20سال سابقه در تولید صنایع‌دستی می‌گوید: قیمت بالای مواد اولیه این اجازه را به ما نمی‌دهد که محصولات خود را با قیمت پایین به فروش برسانیم، اما چنانچه دولت تسهیلاتی در اختیار تولید کنندگان قرار دهد یا قیمت مواد اولیه را پایین آورد ما نیز متعاقب آن می‌توانیم تولیدات ارزان داشته باشیم و محصولات خود را با قیمت پایین به فروش برسانیم.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی وگردشگری خراسان شمالی نیز در این خصوص می‌گوید: با برگزاری نمایشگاه صنایع‌دستی کشورهای عضو اکو در خراسان شمالی توانمندی استان در تولید صنایع‌دستی در سطح بین‌المللی به نمایش گذاشته شد و مورد پسند عموم قرار گرفت و با راه‌اندازی و مستقر شدن دبیرخانه صنایع‌دستی کشورهای عضو اکو در خراسان شمالی این روند تسریع یافت.

علی کاظمی با بیان این‌که خوشبختانه تولیدکنندگان خراسان شمالی طی سال‌های گذشته در نمایشگاه‌های مختلف داخل و خارج از کشور شرکت کرده و تولیدات خود را به نمایش و فروش می‌رسانند، تصریح می‌کند: با راه‌اندازی بازار موقت فروش صنایع‌دستی حسینیه جاجرمی‌ها در مرکز شهر بجنورد ، استقبال مردم از صنایع‌دستی افزایش یافته، به طوری که این استقبال حتی بیش از برآورد ما بوده است.

وی با بیان این‌که دوره‌های آموزشی شش ماهه برای تولیدکنندگان در این بازارچه در نظر گرفته شده است، می‌افزاید: با تغییر نگرش تولیدکنندگان در امر بازاریابی و همچنین تبلیغات موثر، طی چند ماه آینده این بازارچه به یکی از پرفروش‌ترین بازارچه‌های کشور تبدیل می‌شود.

مدیرکل میراث فرهنگی،‌ صنایع‌دستی و گردشگری خراسان شمالی یکی از علت‌های گرانی صنایع‌دستی را قیمت بالای مواد اولیه دانسته و تاکید می‌کند: درصدد کاستن این قیمت‌ها هستیم و به این منظور در نظر داریم شرکت هلدینگ در استان راه‌اندازی کنیم و مواد اولیه را با قیمت پایین‌تری در اختیار تولیدکنندگان قرار دهیم که در صورت تحقق این امر کمیته قیمت‌گذاری نیز تشکیل می‌شود تا بر امر قیمت‌گذاری نظارت کامل شود.

وی با اشاره به این‌که از نظر جامعه شناسی به دلیل تولید اندک و زمانبر بودن تولید صنایع دستی، قیمت بالای آن طبیعی است، دو تصمیم پیش روی این اداره کل را توجه به بسته‌بندی تولیدات صنایع‌دستی و سیستم قیمت‌گذاری مناسب بر مواد اولیه مرغوب عنوان کرده و می‌گوید: شرکت در نمایشگاه بین‌المللی ترکمنستان هم نقطه عطفی برای صنایع‌دستی استان است و تولیدکنندگان ما با 12رشته از جمله چاروق‌دوزی، سفره کردی، قالی بافی، هنر‌های چوبی و سنگ‌های قیمتی در این نمایشگاه حضور فعال خواهند داشت.

مدیرعامل اتحادیه صنایع‌دستی خراسان شمالی نیز با بیان این‌که نبود بخش ارزیاب صنایع‌دستی در گمرک خراسان شمالی از مشکلات پیش‌رو در صادرات صنایع‌دستی استان است، می‌گوید: اگر بخواهیم صادرات و تولیدات صنایع‌دستی ما افزایش یابد، باید این بخش را فعال کنیم؛ زیرا عرضه صنایع‌دستی استان در بازار سایر استان‌ها توسط تولیدکنندگان منجر به خرید کمتر از قیمت واقعی تولیدات می‌شود.

حسین ایزانلو با بیان این‌که این استان توانایی زیادی در تولید صنایع‌دستی و فرش دستباف دارد که قابل مطرح شدن در بازار بین‌المللی است، می‌افزاید: بسته‌بندی مناسب در جذب مشتری بسیار با اهمیت است، در حالی که در گذشته صنایع‌دستی ما بدون هیچ‌گونه بسته‌بندی فروخته می‌شد که این موضوع در بی‌رغبتی خریداران بی‌تاثیر نبوده است.

جوادآگاهی‌ -‌ جام‌جم بجنورد