در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
جشنها و آیینهای کهنی که امروزه به عنوان نماد فرهنگی کشورها برگزار میشوند ازجمله سنتهای پابرجایی هستند که علیرغم مواجهه با دگرگونیهای اجتماعی و سیاسی همچنان به روال گذشته برگزار شده و به دست فراموشی سپرده نشدهاند. نوروز، یلدا و جشنهایی از این قبیل ازجمله جشنها و آیینهایی هستند که در همه شهرهای کشورمان از گذشتههای دور تا به امروز علیرغم وجود تفاوتهایی که برگرفته از موقعیت جغرافیایی و تاریخ گذشته شهرهای مختلف است، برگزار میشوند. در این میان بعضی از جشنهای کهن و دیرینه در بسیاری از شهرها به دست فراموشی سپرده شده و تنها در مناطق محدودی تا به امروز بر جای مانده است. برخی از این آیینها نیز برگرفته از اعتقادات مذهبی افراد هستند که از آن جمله میتوان به اعیاد مذهبی قربان، غدیر خم، فطر، نیمه شعبان و روز مبعث پیامبر(ص) اشاره کرد. اعیاد ملی نیز بخشی از فرهنگ کشورها هستند. جشنهای ملی چهارشنبهسوری و سیزدهبدر ازجمله جشنهای ملی ایرانی هستند که برگزاری آنها از گذشتههای دور در میان اقوام ایرانی مرسوم بوده است.
گاهی برخی از جشنها و سنتها به خاطر این که از نظر شیوه برگزاری در مقایسه با جشنها و سنتهای دیگر متفاوت و قدری عجیب به نظر میرسند به عنوان جشنهای عجیب نام برده میشود که اگر با موشکافی بیشتری درباره پیشینه آنها تحقیق و بررسی کنید متوجه خواهید شد که اغلب این جشنها و سنتها با یک شوخی دوستانه آغاز شده و کمکم در یک شهر یا کشور توسعه یافته است.
جشنهای مغربزمین
جشن هالوین یکی از جشنهای سنتی مغربزمین است که همه ساله در شب سی و یکم اکتبر برگزار میشود. در این مراسم که شاید میتوان گفت از برخی جهات شبیه به مراسم چهارشنبهسوری است. جشنی که در شب آخرین چهارشنبه سال در کشور ما برگزار میشود افراد لباسهایی عجیب میپوشند و کودکان برای جمعآوری نبات و آجیل به خانه دیگران میروند. این جشن در کشورهای آمریکا، ایرلند، کانادا، اسکاتلند و بسیاری از کشورهای اروپایی برگزار میشود. در گذشته برگزاری مراسم هالوین در آمریکا مرسوم نبود و برای نخستین بار مهاجران اسکاتلندی و ایرلندی در قرن نوزدهم میلادی ساکنان آمریکا را با این جشن سنتی عجیب و غریب آشنا کردند. بررسیهای انجام شده حاکی از آن است که جشن هالوین که برگزاری آن از 2000 سال قبل تاکنون در کشورهای غربی متداول و مرسوم بوده است بیانکننده اعتقاد اقوام آنها به جهان آخرت است.
از آنجا که در دهه 1910 میلادی تغییراتی در شیوه برگزاری این مراسم ایجاد شد که به نظر میرسید رفته رفته این مراسم به شیوهای متفاوت از آنچه در ذهن پدیدآورندگان آن بود برگزار شود، برگزاری هالوین برای مدت زمانی در آمریکا متوقف شد تا این که سرانجام سال 1920 برای نخستین بار جشن هالوین به عنوان یک روز مذهبی در کشور آمریکا به تصویب رسید. در کشورهای غربی هالوین از روزهای مذهبی و محترم است و مردم با برگزاری مراسم این روز به استقبال میلاد حضرت مسیح و جشن سال نو میروند.
گاوبازی و پرتاب گوجه فرنگی
اسپانیاییها از جمله افرادی هستند که شاید بتوان آنها را در رتبه اول فهرست علاقهمندترین کشورها به برگزاری جشنهای عجیب و غریب قرار داد. یکی از معروفترین جشنهای این کشور جشنواره پرتاب گوجهفرنگی (جشن توماتینا) است که در آخرین چهارشنبه اگوست در منطقهای نزدیکی شهر والنسیا برگزار میشود. در این جشن که قدمتی 67 ساله دارد بسیاری از مردم منطقه شرکت میکنند و برای افرادی که در این ماه به اسپانیا سفر میکنند جشنواره پرتاب گوجهفرنگی یکی از جاذبههای توریستی این کشور است. در روز برگزاری این جشن، مردم به مدت چند ساعت به سمت همدیگر گوجهفرنگی پرتاب میکنند. البته این گوجهفرنگیها از انواع گوجهفرنگیهایی است که ارزش غذایی نداشته و صرفا به همین منظور جمعآوری میشود. سال 1994 در این منطقه جشنواره سنتی دیگری برگزار میشد. در حین برگزاری این مراسم چند جوان به شوخی به هم گوجهفرنگی پرتاب کرده و به همین علت پلیس آنها را دستگیر میکند و این جوانان تصمیم میگیرند سال دیگر نیز همزمان با برگزاری این جشن سنتی این مراسم را دنبال کنند و به این ترتیب جشن پرتاب گوجهفرنگی جایگزین جشنواره سنتی آنان شد.
نکته: اسپانیاییها از جمله افرادی هستند که میتوان آنها را در رتبه اول فهرست علاقهمندترین کشورها به برگزاری جشنهای عجیب و غریب قرار داد
در روز برگزاری این مراسم، پس از پایان جشن از ماشینهای آتشنشانی برای تمیز کردن خیابانها استفاده میشود. جشن فرار از گاوهای وحشی نیز از دیگر مراسم عجیب و غریبی است که در اسپانیا برگزار میشود که بعضی از دیگر کشورها از جمله پرتقال، مکزیک و حتی جنوب فرانسه را نیز تحت تاثیر خود قرار داده است. در قرن چهاردهم میلادی، زمانی که مردم گاو چران ساکن شمال شرقی اسپانیا گاوهایشان را روانه بازارهای فروش میکردند از روشهایی استفاده میکردند تا این گاوها سریعتر بدوند و به این ترتیب این سنت به یک مسابقه در میان جوانان تبدیل شد. این جشن همه ساله از 7 تا 14 جولای برگزار میشود. حرکت خلاف جهت گاوها در این جشن ممنوع است. همه ساله بیش از 300 نفر از تماشاچیان به علت حمله گاوهای وحشی آسیب میبینند و گاهی نیز تعدادی از آنها جان خود را از دست میدهند.
جشن کف صابون
یکی از جشنهای جالب که به مناسبت ورود دانشجویان جدید به یکی از دانشگاههای اسکاتلند برگزار میشود مراسم سنتی معروف به جشن کف صابون است که برگزاری آن از سالها پیش از سوی مدیران دانشگاه تصویب شده است. در سالهای گذشته این جشن با آرد و سفیده تخممرغ برگزار میشد، اما از آنجا که در نتیجه پرتاب آرد و سفیده تخممرغ ساختمانها به تدریج آسیب میدیدند چند سالی است که برای برگزاری این جشن از نوعی کف صابون مخصوص استفاده میشود. در این دانشگاه بیش از 8 هزار دانشجو در مقاطع مختلف از کارشناسی تا دکتری تحصیل میکنند و همه ساله مراسم جشن ورود دانشجویان جدید به فضای آموزشی با شیوهای متفاوت و عجیب و در عین حال منحصر به فرد در مقایسه با دیگر دانشگاهها برگزار میشود.
قل دادن پنیر
در بریتانیا نیز هر سال در ماه می در تپه کویر جشنواره «قل دادن پنیر» برگزار میشود در این مراسم یک قطعه پنیر از تپه به پایین پرت میشود و سپس هر کدام از صدها نفر شرکتکننده باید به بالای تپه بدوند تا بتوانند پنیر را بگیرند. هر سال این جشنواره تلفاتی هم به بار میآورد و برای همین کودکان اجازه ندارند در آن شرکت کنند اگرچه گاهی اوقات پسربچههایی که در شهرهای محلی زندگی میکنند بههرترتیبی به این مراسم میآیند.
غاز زنی !
در آلمان نیز تا چند سال پیش جشنوارهای برگزار میشد که به این شکل بود یک غاز را از پاهایش به یک تیرک میبستند و سپس مردان محلی با چوب به غاز میزدند تا موقعی که سرش کنده شودو همیشه هم این مراسم اعتراض کمپانیهای مدافع حقوق حیوانات را به دنبال داشت، برای همین اکنون در مراسم به غازی ضربه میزنند که قبلا کشته شده است. جشنواره دیگری بسیار شبیه به این جشنواره هر ساله در اسپانیا برگزار میشود که در آن یک مرد از غاز آویزان میشود تا موقعی که سرش از بدنش جدا شود، برای این مراسم هم که 350 سال قدمت دارد غاز را قبل از این کار میکشند.
جشن رنگ
در آسیا نیز جشنوارههای بسیاری برگزار میشود که میتوان گفت هندیها در این زمینه پیشتاز هستند یکی از جشنهای آنها جشن هولی یا جشن رنگهاست که به استقبال بهار میروند.
این جشن ریشه در باورهای اساطیری مردم این کشور دارد. در این روز همه مردم از کوچک و بزرگ تا پیر و جوان در جشن رنگها شرکت میکنند و حتی شهروندان غیرهندی نیز به نشانه ابراز دوستی خود در این جشن شرکت دارند. در ایام برگزاری این جشن که به مدت 2 روز برگزار میشود، در سراسر هند تعطیل رسمی است. شرکتکنندگان در این جشن با انداختن گردههای رنگی که از رنگهای طبیعی گیاهی و علفهای دارویی تهیه میشوند علاقهمندی خود را به ادامه زندگی در کنار همدیگر اعلام میکنند. معمولا اغلب افراد برای شرکت در یک جشن بهترین لباس خود را میپوشند. اما هندیها برای شرکت در جشن هولی کهنهترین لباسشان را میپوشند به همین خاطر هیچکس از رنگیشدن لباسش خشمگین و عصبانی نمیشود و در هر گوشهای از شهر یا روستا جوان یا نوجوانی با یک سطل پر از رنگ در کمین است تا روی رهگذران رنگ بپاشد. در ژاپن نیز جشنوارهای به نام هاداکاماتسوری هر ساله چند بار برگزار میشود. شرکتکنندگان تنها لباسی که میپوشند یک نوع لباس سنتی است که به کمرشان میبندند هدف این جشنواره که در اصل سرگرمی و خوشگذرانی است، برای ما چندان خوشایند نیست، البته این جشنواره اغلب اوقات برای زنها و مردها به طور جداگانه برگزار میشود. در برخی از شهرهای کوچک هم مراسمی اینچنینی برای بچهها برگزار میشود که برای ورود به جشنواره بزرگسالان آماده میشوند.
اگر بپذیریم که ما انسانها اساسا به دنبال شادی هستیم، آنگاه میتوانیم بگوییم که در حقیقت برگزاری چنین جشنهایی در سطح دنیا با هدف ایجاد زمینهای مناسب برای ابراز شادمانی ایجاد شدهاند. از جشن گوجه فرنگی در اسپانیا تا جشن پرتاب کیک خامهای برای خوشامدگویی به دانشجویان جدیدالورود به دانشگاه سنت ادواردز انگلستان تا جشن مبارزه با پرتقال در ایتالیا و جشن خنک در تایوان که با هدف آمادگی هرچه بیشتر دانشآموزان برای شرکت در امتحانات ورودی دانشگاه برگزار میشود همه و همه از عجیبترین و در عین حال پرطرفدارترین جشنها در سطح دنیا هستند که همه ساله هزاران نفر در این جشنها شرکت میکنند تا با انجام کارهایی عجیب و غریب برای لحظاتی هرچند کوتاه، دنیای واقعی را فراموش کنند.
فرانک فراهانی جم / جامجم
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
معاون وزیر بهداشت: