این اقدام در شرایطی اهمیت پیدا میکند که بدانیم بسیاری از فیلمنامهنویسان خبره سینما و تلویزیون کارشان را از رادیو آغاز کردهاند
آموزش حرفهای نمایشنامهنویسی در رادیو
تا به حال بارها و بارها شنیدهایم که میگویند مشکل اصلی سینمای ایران کمبود فیلمنامه خوب است. این قاعده را میتوان به دو رسانه رادیو و تلویزیون هم تعمیم داد؛ چرا که متن قوی و جاندار سنگبنای یک محصول نمایشی تاثیرگذار است. در این شرایط دستاندرکاران رادیو آستین همت را بالا زدهاند و اقدام به برگزاری دورههای آموزشی نمایشنامهنویسی برای رادیو کردهاند. این حرکت میتواند کیفیت متون نمایشی را دستکم در رسانه رادیو تا اندازهای بهبود بخشد. البته تجربه سالهای پیش نشان داده که رادیو همواره به عنوان یک رسانه مادر عمل کرده و نویسندگان و هنرمندان زیادی را برای رسانههای تلویزیون و سینما تربیت کرده است. همانطور که میدانید بسیاری از نویسندگان مطرح همچون اصغر فرهادی، علیرضا نادری، هوشنگ مرادیکرمانی و... کارشان را از رادیو آغاز کردهاند.
پس از برگزاری موفق اولین دوره آموزشی این رشته در مرداد ماه امسال، حالا خبر میرسد که دومین دوره کلاسها هم تا چند روز دیگر قرار است برگزار شود.
کلاسهای نمایشنامهنویسی رایگان هستند
به گفته فاطمه رنجبران، مدیر آموزش دورههای نمایشنامهنویسی رادیویی در دوره اول استقبال خوبی از کلاسها شده است. او میگوید: در آن دوره این قدر استقبال زیاد بود که یک عده را نتوانستیم پذیرش کنیم. بخشی از آنها را برای دوره دوم پذیرش کردیم. مراجعهکنندگان به کلاسهای ما بیشتر دانشجویان کارشناسی ارشد ادبیات نمایشی هستند. افراد دیگر در صورتی پذیرش میشوند که داستان یا رمان نوشته شده داشته باشند و آن را ارائه بدهند. در صورتی که علاقهمندان به نویسندگی با اصول نمایش رادیویی آشنایی داشته باشند و متنشان کیفیت لازم را داشته باشد، پذیرش میشوند. این کلاسها بهصورت رایگان برگزار میشود و از هنرجویان هیچ شهریهای را نمیگیریم.
از فاطمه رنجبران درباره جزئیات برگزاری کلاسها و خروجیاش میپرسیم. او در این باره پاسخ میدهـــــد: از 22 نفر هنرجویی که در کلاسهای دوره اول ما شرکت کردند، 16 نفرشان در حال حاضر دارند نمایش تولید میکنند.
وی ادامه میدهد: درسهایی که ما در کلاسهایمان ارائه میکنیم در هیچ کتابی نیامده است. سردبیران مــا که 30 سال تجربه کار در رادیو را دارند به هنرجویان تجربیاتشان را منتقل میکنند. زمان کلاسهای هر دوره 32 ساعت است و هنرجویان در 3 سطح مبتدی، پیشرفته و نیمهپیشرفته آموزش میبینند.
به گفته رنجبران، در دوره جدید حدود 25 نفر پذیرش میشوند. مدیر آموزش دورههای نمایشنامهنویسی رادیویی در رابطه با شرایط پذیرش هنرجو در دوره دوم میگوید: متقاضیان باید بیستم مهرماه در مصاحبه حضوری و تخصصی شرکت کنند. در این مصاحبه مشخص میشود که متقاضی در چه سطحی میتواند آموزش ببیند. بیستم آبان همزمان شروع کلاسهاست.
تکنیک نویسندگی را میشود آموزش داد
شهلا دباغی، مدرس کلاسهای نمایشنامهنویسی رادیو در گفتوگو با «جامجم» با بیان این که خلاقیت یک امر فطری است، میگوید: برخی استعداد نویسندگی دارند و برخی ندارند. کسی را نمیشود در کلاس نویسنده کرد. ما میتوانیم نویسندگان را بهگونهای تربیت کنیم که برای رادیو یا تلویزیون کار کنند و فن نوشتن را یاد بگیرند. این نویسندهها میآموزند که چگونه یک متن را تبدیل کنند و آن را برای رادیو یا تلویزیون قابل استفاده کنند. بنابراین تکنیک نویسندگی را میشود آموزش داد، اما خلاقیت نوشتن را نه. ممکن است کسی نویسنده خوبی باشد، اما نداند در رادیو چگونه باید صحنهبندی کرد یا این که نداند نقطه شروع در رادیو چه اهمیتی دارد و با چه عنصری بهتر است شروع کند.
این نمایشنامهنویس ادامه میدهد: روش آموزش ما به شیوه کارگاهی است. به هنرجویان یک مضمون واحد را میدهیم و از آنها میخواهیم که طرح بزنند و به آن مضمون چیزی را اضافه کنند. در این کارگاهها هنرجویان یاد میگیرند که کدام نقطه شروع بهتر است. در رادیو گزیدهگویی خیلی مهم است. شمــــا در سینما میتوانید دوربین را بکارید و راه رفتن یک نفر را در دو دقیقه نشان دهید، اما در رادیو از تصویر خبری نیست.
دباغی به آموزش نمایشنامهنویسی رادیو در دانشگاهها اشاره میکند و آن را ناکافی میداند. او توضیح میدهد: در دانشگاهها دانشجویان رشته نمایشنامهنویسی 2 واحد نمایش رادیویی میگذرانند. با این 2 واحد نمیشود چیز خاصی را به دانشجویان آموزش داد. استادان این رشته اکثرا کارگردانهای تئاتر و سینما هستند. به جز یکی دو نفرشان بقیه در رادیــو کار نکردهاند. دانشجویان هم بیشتر دنبال این هستند که 2 واحد را بگذرانند. از او درباره ضرورت ورود نویسندگان جدید به ساختمان رادیو میپرسم. دباغی معتقد است: در رادیو هر چقدر نویسنده تربیت کنیم، ضرر نکردهایم چون وقتی نویسندگانمان زیاد بشود متنها رنگارنگ میشود.
نوشتن مثل چاهی است که اگر از آن آب برداری، خشک میشود. نویسندگان رادیو اگر پشت سر هم کار کنند به ورطه تکرار میافتند.
وی به خروج نویسندههای قدیمی از رادیو اشاره میکند و ادامه میدهد: دستمزد نمایشنامهنویسان رادیو بسیار پایینتر از رسانههای تصویری است، به همین خاطر خیلی از افرادی که با ما در رادیو کار میکردند به سینما و تلویزیون کشیده شدند. مسلما جای خالی اینها باید پر شود.
دیالوگنویسی را در رادیو میشود آموخت
شهلا دباغی خودش 25 سال پیش دوره نمایشنامهنویسی را در رادیو گذرانده و در این مدت رادیو خانه اول و آخرش بوده است. او میگوید: دیر یا زود ما نویسندگان قدیمی کنار میرویم. افرادی باید باشند که جای خالی ما را پر کنند. در این 25 سال کلاسی برگزار نشده است؛ اما سردبیران رادیو به صورت غیررسمی نویسنده تربیت کردهاند. وقتی فردی متن میآورد من به عنوان سردبیر با او صحبت میکردم و نقاط ضعف و قوتش را میگفتم. در این رفت و آمدها یک نویسنده خیلی چیزها را متوجه میشد. همین نویسندگان بعدها رفتند در کلاسهای فیلمنامهنویسی این کار را آموزش دادند.
وی از اصغر فرهادی، علیرضا نادری و اکبر محلوجیان به عنوان نویسندگانی که کارشان را با رادیو آغاز کردهاند نام میبرد و تاکید میکند: رادیو جای بهتری برای آموزش دیدن است. بیشتر افرادی که در سینما در دیالوگنویسی موفقاند این کار را در رادیو آموختهاند. خیلی وقتها فردی را از سینما پیش ما میفرستند و میگویند برو در رادیو دیالوگنویسی را یاد بگیر.
این نویسنده و سردبیر پیشکسوت رادیو درباره فعالیتش در رسانه رادیو میگوید: به علت حجم کاری که وجود داشت، وقت نشد در خارج از رادیو کار کنم. خیلی از نویسندگان رادیو در خارج ناشناخته هستند و پیشینه کارشان مشخص نیست.
احسان رحیمزاده / رادیو و تلویزیون
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
