‌بازیگری در ایران مافیایی و سرمایه سالاری است

این روزها روزنامه‌نگاری با این ابزار خیلی ساده شده است

بله، البته یک عامل در فرآیند زیبایی هنر بخصوص در سینما تاثیر و قطعیت دارد و آن هم ذهن و جهان‌بینی هنرمند است که قابلیت بازسازی با این ابزار را ندارد. با پیشرفت فناوری، فیلمسازان دنیاهایی را به تماشاگران نشان می‌دهند که تنها از عهده تخیل برمی‌آید و این‌گونه با رشد تکنولوژی جایگاهشان محکم‌تر می‌شود. در این شرایط آدم‌هایی که گندم‌نمای جو فروش هستند هم کمتر حذف می‌شوند.

شاید 20 سال دیگر داریوش مهرجویی تنها با نشستن در خانه و فکر به یک موضوع به خلق اثری جاودانه دست بزند. به نظر شما چنین چیزی دور از ذهن است؟

معتقدم زبان طنز برای مردم ایران بهترین زبان است، هر‌چند برای منتقدان بدترین است.

زبانم در سینما همواره طنز بوده و خواهد بود به دلیل این‌که با آن عجینم و فکر می‌کنم بهترین شیوه ماندگاری در ذهن مردم و موثر ترین شیوه ارتباط با مردم برای ابراز عقیده و حرف‌ها زبان طنز است.

بحث انتخاب بازیگر در سینمای ایران که خودش یک مصاحبه جداگانه می‌خواهد. من هم همواره در این قضیه مشکل داشتم. چون بشدت ماجرای بازیگری در سینمای ایران مافیایی است و بشدت سرمایه‌سالارانه است. کاری هم از دست من برنمی‌آید.

من در این فیلم تمام قواعد را گذاشتم کنار، چون تهیه‌کننده و سرمایه‌گذارش خودم بودم. بی‌خیال همه سوپراستارهای سینمای ایران شدم. هنرپیشه‌ای را که لازم بود در این فیلم بازی کند، صدا کردم. کاری هم به این نداشتم که این هنرپیشه معروف است یا نه، مردم برایش پول می‌دهند یا نه؟! من فیلمی‌ ساخته‌ام که اگر کسی خواست حرفش را گوش کند، می‌آید می‌بیند و اگر می‌خواهد چشم و ابرو ببیند، برود پوستر بازیگران را بخرد و و بزند روی دیوار اتاقش.

در همین فیلم ‌ زنان ونوسی و مردان مریخی‌ متاسفانه با اصرار آقای مفیدی مجبور شدیم نقش اول را بدهیم به امین حیایی. من 4 فیلم با او کار کردم ،ولی خب بالاخره بازیگر است، فیلسوف که نیست.

شاید برایتان جالب باشد که امین حیایی همزمان با این فیلم سر 2 تا فیلم دیگر هم بوده، سفر خارجی هم داشته است. من این فیلم را مثل فیلم «مرد سوم» کارول رید که اورسن ولز را 3 روز می‌آورند پاریس تا پلان‌هایش را بگیرند و برود، ساخته‌ام. امین حیایی بیشتر از 15 ـ 10 جلسه سر فیلم حضور نداشت.

نکته اینجاست. در نظام بخش خصوصی سینمای ایران کارگردان یعنی کشک، یعنی مجری. اگر هر کارگردانی که خودش تهیه‌کننده نیست و سرمایه ندارد، بیاید ادعا کند که من این فیلم را ساختم، مطمئن باشید که اشتباه کرده است. در این نظام تهیه‌کننده است که تعیین می‌کند فیلم چه جوری ساخته بشود و کارگردان آن چیزی را که او بخواهد، اجرا می‌کند تا بتواند باقی بماند. من هم زمانی که دیدم این ماجرا ستمبار است، با تلاش زیادی سعی کردم مجوز تهیه‌کنندگی بگیرم و فیلم خودم را‌ خودم بسازم. جالب این‌که در بخش دولتی دقیقا عکس این موضوع است. یعنی در بخش دولتی تهیه‌کننده یعنی کشک و کارگردان یعنی همه کاره!

اینها همه فشار می‌آورد به کارگردان که در زمینه انتخاب بازیگری دستش بسته باشد. تا حدودی حرف شما را می‌پذیرم. مثلا بهاره رهنما دختر باسوادی است و طنز را می‌شناسد و بازی خوبی هم دارد یا شیلا خداداد که در این کار انتخاب قطعی نبود، ولی بازی خوبی از او گرفتم. یکی از خصوصیات من این است که بازی خوبی از بازیگرانم می‌گیرم. مثالش هم همین امین حیایی که اولین فیلم کمدی را در فیلمی از من با عنوان «عروس خوش‌قدم» بازی کرد.

من فیلم بدی نساختم! من هنوز فکر می‌کنم، فیلم خوبی ساخته‌ام. من می‌گویم بر اساس شرایط موجود و امکاناتی که داشتم، فکر می‌کنم بهترین استفاده‌ای که می‌توانستم از این موقعیت بکنم همین فیلم است. با توجه یه این شرایط بهترین حاصلی که می‌شد دید، همین است که اسمش شد «زنان مریخی و مردان ونوسی».

همین که مردم می‌آیند و حدود 100 دقیقه قاه‌قاه می‌خندند، یعنی فیلم موفق بوده است.

ز حق توفیق خدمت خواستم دل گفت پنهانی‌/‌ چه توفیق از این بهتر که مردم را بخندانی

در کنار این ماجرا تلنگری هم به روح تماشاگر می‌زنم.

فیلم‌های کمدی در ایران توسط منتقدان 5 ـ‌4 سال دیر شناخته می‌شوند. ممکن است این فیلم من در کوتاه مدت با چوب سخیف و مبتذل بودن رانده شود، ولی در درازمدت منتقدان متوجه می‌شوند که این فیلم متفاوتی بوده است. این جریان، اتفاق تازه‌ای نیست. فیلم عروس‌ خوش‌قدم که حالا خیلی‌ها از آن به عنوان فیلم جریان‌ساز یاد می‌کنند، در زمان اکران هدف انتقادات منتقدان بود.

بعدها همان‌ها گفتند که آن فیلم چه کمدی آبرومندی بوده است. شاید سرنوشت این فیلم هم همین باشد.

فیلم از خودش دفاع می‌کند و نیازی به تبلیغات آنچنانی ندارد. اگر کسی پس از دیدن همین فیلم ناراضی آمد بیرون، من خسارتش را می‌دهم. من ادعا می‌کنم که حتی یک نفر از تماشاگران را نمی‌توانید ناراضی پیدا کنید.

تا زمانی که منتقدان (که برایشان احترام قائلم) تاثیری در کارم نداشته باشند، برایم اهمیتی ندارند، هر چند من هم دوست دارم نظر موافقشان را جلب کنم، ولی رسالتم این نیست. هدفم این نیست فیلمی‌ بسازم که آنان خوششان بیاید. در مورد فیلم نقاب هم که خب همه معتقد بودند فیلم کلاسیک و تکنیکی است شما یک نقد مثبت از منتقدان سینمای ایران پیدا نمی‌کنید. این لطمه به خود منتقدان است.

میثم اسماعیلی‌/‌ گروه فرهنگ و هنر