گویندگان ثابت برای بازیگران سرشناس

پدرخوانده ـ که در دهه 50 برای نمایش در سینماها دوبله شد و جلال مقامی به جای پاچینو صحبت کرد ـ ظاهرا اولین فیلم دوبله شده این بازیگر نیست و به روایتی «سرپیکو» با گویندگی خسرو خسروشاهی این عنوان را در اختیار دارد. خسروشاهی پس از دوبله ویدئویی پدرخوانده و دوبله سینمایی «بعدازظهر نحس» به گوینده ثابت پاچینو تبدیل شد و در نقش‌آفرینی‌های متفاوت این بازیگر به جای او صحبت کرد.

از ابتدای به وجود آمدن دوبله در ایران تا امروز، مدیر دوبلاژها برای انتخاب صدا در کنار همه عوامل به تناسب صدا با چهره و شخصیت بازیگر توجه کرده‌اند و شباهت صدای دوبلور با صدای بازیگر کم‌تر نظر آنها را جلب کرده است. به همین دلیل خسروشاهی با صدایی نرم و قابل انعطاف، گوینده آل‌پاچینویی شد که صدایش بم و گرفته بود. به هر حال صدای خسروشاهی خیلی خوب با پاچینو هماهنگ شد و دوبله‌های معروفی را پدید آورد.خسروشاهی مدیر دوبلاژ تعدادی از فیلم‌های این بازیگر نیز بوده از جمله مترسک و بعدازظهر نحس (هر دو دوبله)‌، مخمصه، در جستجوی ریچارد و سیمونه و در دوبله دوم تعدادی از آنها مجدد به جای پاچینو صحبت کرده است.

اواسط دهه 80 با دو فیلم «بوی خوش زن» و «تاجر ونیزی» تغییری در دوبله پاچینو به وجود آمد. بوی خوش زن ـ که پاچینوی 52 ساله در آن نقش مردی نابینا را بازی کرد و به خاطر آن اسکار هم گرفت ـ با سرپرستی ناهید امیریان دوبله شد. به روایتی وی برای پاچینو، ناصر تهماسب را انتخاب کرد، اما پیش از آن خسروشاهی را دعوت کرد که او نپذیرفت.

پاچینو در تاجر ونیزی نقش شایلاک، تاجر یهودی را بازی کرد که هم گریمش تفاوت داشت و هم با لهجه صحبت می‌کرد. نگین کیان‌فر، مدیر دوبلاژ این فیلم، منوچهر اسماعیلی را برای پاچینو برگزید و گویندگی جوزف فاینس را به خسروشاهی سپرد.کسانی که اعتقاد دارند صدای دوبلور باید از جنس صدای بازیگر یا دست‌کم شبیه آن باشد، پذیرفتند که صدای خسروشاهی هرچند تغییر یافته است، ولی دیگر مناسب پاچینو در این سن و سال و با صدایی بسیار بم‌تر و گرفته‌تر از دوران جوانی‌اش نیست. بویژه در فیلم «وکیل مدافع شیطان» که پاچینو نقش شیطان را بازی کرده‌، صدای نرم و مهربان خسروشاهی به هیچ وجه مناسب وی نیست.

با این حال امیر قطعه‌ای، مدیر دوبلاژ آن، خسروشاهی را انتخاب کرد. پس از آن دو فیلم، خسروشاهی در چند فیلم دیگر نیز به جای پاچینو صحبت کرد اما در تعدادی دیگر ناصر تهماسب دوبلور این بازیگر بود.

نیومن ـ متولد 1925 ـ پس از تحصیل در مدرسه تئاتر، بازیگری سینما را سال 1955 آغاز کرد. شهرتش با فیلم «کسی آن بالا مرا دوست دارد» آغاز شد و این فیلم، اولین اثر او بود که در ایران دوبله و نمایش داده شد.

هوشنگ لطیف‌پور، مدیر دوبلاژ این اثر علت انتخاب چنگیز جلیلوند را برای نیومن، نوع و ریتم صحبت کردن وی و خنده‌های جلیلوند که به نظرش زیبا بوده، بیان کرده است.طی سال‌های بعد جلیلوند با صدای شیک و شاداب و محکم خود به دوبلور ثابت نیومن تبدیل شد و جز در 2 فیلم «مرد» و «ضربه سخت» در تمام فیلم‌های این بازیگر سرشناس به جای تمام نقش‌های جدی و کمدی وی و در تمام سنین از اولین فیلم که نیومن 31 ساله بود تا اواخر عمر وی صحبت کرد و این موضوع جزو استثناهای تاریخ دوبله در ایران است.

معمولا وقتی یک دوبلور، گوینده ثابت یا نیمه‌ثابت یک بازیگر می‌شود، وابستگی‌ای نسبت به وی پیدا می‌کند و جلیلوند خوش‌شانس بوده، چون سال‌هایی که در ایران نبود هیچ یک از فیلم‌های نیومن دوبله نشد.

او پس از بازگشت، اولین بار در فیلم «جاده تباهی» به جای بازیگر محبوبش صحبت کرد و جدیدترین گویندگی‌اش به جای وی در دوبله مجدد کسی آن بالا... بوده که چندی پیش انجام شده است.

ماجرای دوبله فیلم مرد و این که چرا جلیلوند به جای نیومن صحبت نکرد و ایرج ناظریان این کار را به عهده گرفت را نمی‌دانیم، اما ماجرای دوبله ضربه سخت ـ که سال گذشته انجام شد ـ از این قرار است که ظاهرا جلیلوند مدتی است با واحد دوبلاژ تلویزیونی همکاری نمی‌کند و بی‌علاقگی مدیر دوبلاژ این فیلم به او نیز مزید بر علت شده و بهرام زند را برای پل نیومن انتخاب کرده است.بیشتر علاقه‌مندان دوبله با واکنش‌هایی که نسبت به تغییر دوبلور و بویژه دوبلور بازیگران معروف و محبوب نشان داده‌اند، ثابت کرده‌اند جز در مواردی خیلی استثنایی به ثابت ماندن دوبلور بازیگر مورد علاقه‌شان تمایل دارند و امیدواریم مدیران دوبلاژ‌ها نیز توجه کنند که فیلم‌ها و سریال‌ها را برای تماشاگران دوبله می‌کنند نه برای دل خودشان.