فرجام خصوصی‌سازی در آموزش عالی

پیش از این دفتر آموزش‌های آزاد وزارت علوم از احتمال انحلال 8 موسسه غیرانتفاعی خبر داده بود؛ موسساتی که قرار بود براساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی از سال 64 به مشارکت بخش خصوصی در حوزه تربیت دانشجو تحقق ببخشد، اما در سال‌های اخیر به‌رغم فعالیت 300 موسسه آموزش عالی غیرانتفاعی و تحصیل حدود 200 هزار دانشجو در این دانشگاه‌ها به امید دریافت مدرک دانشگاه سراسری و تحمل شهریه‌های سنگین، این هدف تامین نشد.

دانشگاه‌های غیرانتفاعی و غیردولتی که با وجود داشتن سابقه‌ای 26 ساله در ادبیات نظام آموزش عالی از سال 80 به‌ظهور رسیدند، تمام هم خود را به جذب دانشجو در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد قرار دادند، اما برخلاف بسیاری از کشورهای پیشرفته که دانشگاه‌های غیردولتی در آنها از استانداردهای بالایی برخوردار است و هر کسی توان تحصیل در آن دانشگاه‌ها را ندارد و به عکس دانشگاه‌های دولتی عقب می‌کشند تا بخش غیردولتی بر بار علمی نظام آموزش اضافه کند و براحتی در این حوزه جولان دهد، در ایران اما وضعیت دیگری حاکم است.

گذشته از یکه‌تازی دانشگاه‌های دولتی و بلعیدن حجم بالای بودجه دولت و نبود یا دست‌کم کمبود نظارت بر هزینه‌کرد اعتبارات دانشگاه‌ها، نظام آموزش عالی در انحصار دولت می‌کوشد تا هر روز عرصه جولان خود را فراخ‌تر و از اختیار عمل دانشگاه‌های به‌ظاهر خصوصی بکاهد، به‌طوری که از امکانات و منابع مالی گرفته تا فرصت‌های پیشرفت علمی و استفاده از ظرفیت‌های داخلی به هیچ‌وجه این دو دانشگاه قابل مقایسه نیستند.

در حال حاضر علت انحلال دانشگاه‌های غیردولتی به‌طور شفاف اعلام نشده و تنها از تخلفاتی مانند اختلافات هیات موسس موسسات آموزش عالی غیردولتی غیرانتفاعی، مسائل فرهنگی و حراستی این موسسات یا بحث‌های نظارتی بر موسسات از نظر کیفیت تدریس یاد شده است.

در حالی که این موسسات مشکلات دیگری نیز دارند که از همه مهم‌تر نداشتن توان رقابت با دانشگاه‌های دولتی از یکسو و افزایش بی‌رویه ظرفیت دانشگاه‌های دولتی در چند سال اخیر است که ظرفیت این موسسات را خالی گذاشته و آنان را با بحران کمبود دانشجو روبه‌رو کرده است.

به علاوه، وزارت علوم کوشیده که این موسسات را به نقاطی سوق دهد که از مراکز آموزش عالی تهی هستند یعنی وزارت علوم به متقاضیانی مجوز تاسیس دانشگاه می‌دهد که قصد دارند موسسه خود را در شهرستان‌ها و نقاط دور از مرکز و شهرهای بزرگ راه‌اندازی کنند.

این سیاست نیز تاکنون نتوانسته به بهبود وضعیت دانشگاه‌های غیردولتی مدد برساند، چرا که متوسط شهریه غیردولتی‌ها بیش از 500 هزار تومان در هر ترم است و تجربه دانشگاه آزاد نشان داده که افراد بومی این مناطق کمتر قادر به تامین شهریه این دانشگاه‌ها هستند.

در حال حاضر موسساتی از شهرهای قم، اصفهان، سمنان و قزوین منحل شده و دانشجویان آن به نقاط دیگری فرستاده شده‌اند. این روند علاوه بر کم‌توانی دانشگاه‌های غیرانتفاعی در رقابت با دولتی‌ها، دلالتی بر وجود خدشه در برنامه‌های آموزش عالی برای خصوصی‌سازی است.

کتایون مصری 
گروه جامعه